ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਸਬਾ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ: ਕੂੜਾ 80% ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਕਸਬੇ ਨੇ 2021 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਘਰੇਲੂ ਕੂੜਾ 80% ਘਟਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ, ਪੈਕੇਜ-ਮੁਕਤ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਛੋਕੜ: ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੂੜਾ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 40,000 ਹੈ, 2019 ਤੱਕ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਛਾਂਟੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਟੋਇਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋਵੇਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਸਰੋਤ 'ਤੇ ਹੀ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਘਟਾਉਣਾ।

ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਰਲ ਦੇ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਕੂੜਾ ਸਾੜਨਾ ਜਾਂ ਦੱਬਣਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਰੋਤ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਰਾਹ ਹੈ।” ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਨਤੀਜੇ ਹੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ।

ਚੁਣੌਤੀ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਛਾਂਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਕੰਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਚਰਚਰਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਸੀ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਵੱਧਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੂੜਾ ਛਾਂਟਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਹੈ।”

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ: ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਦੇ 5 ਮੁੱਖ ਕਦਮ

ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਮਾਡਲ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਿਨਾਂ ਵੰਡੇ ਗਏ - ਇੱਕ ਗਿੱਲੇ ਕੂੜੇ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੁੱਕੇ ਕੂੜੇ ਲਈ। ਦੂਜਾ, ਸਾਰੇ ਗਿੱਲੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਪੋਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੂੜਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਆ।

ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਸੀ ਪੈਕੇਜ-ਮੁਕਤ ਮੰਡੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਥਾ, ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮਾਨੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੰਜਵਾਂ, ਇੱਕ ਮੁਰੰਮਤ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ

ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਹਰ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟ ਬਿਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਸੋਈ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਦ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜਾ ਘਟਿਆ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਖਾਦ ਵੀ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ। 2024 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 85% ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਪੈਕੇਜ-ਮੁਕਤ ਮੰਡੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ

ਪੈਕੇਜ-ਮੁਕਤ ਮੰਡੀ, ਜੋ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਕਿੰਗ ਦੀ ਲਾਗਤ ਬਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ੇ ਉਤਪਾਦ ਘੱਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਡੀ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕਰੇਤਾ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਜੂਟ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਡਲ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੁਰੰਮਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ

ਮੁਰੰਮਤ ਕੇਂਦਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਮੁਰੰਮਤ ਘਰ' ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਪੱਖੇ, ਮਿਕਸਰ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਜੁੱਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 12,000 ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।

ਨਤੀਜੇ: ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ 80% ਘਟਿਆ

2025 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੂੜਾ 2021 ਵਿੱਚ 18 ਟਨ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ 3.6 ਟਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 80% ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਸਿਰਫ 10% ਕੂੜਾ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਸਬਕ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ

ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਤਜ਼ੁਰਬਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਟੀਚਾ ਸਿਰਫ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬਕ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਬਕ ਹੈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਥਿਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਕੂੜਾ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਾਡਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਵੇਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਕਾਰਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਪਰ ਇਸੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਖਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ 500-1000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬਿਨ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕ ਇਹ ਖਰਚਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖਰਚਾ ਖਾਦ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਬਚਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਸਤੀ ਹੈ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੈਕੇਜ-ਮੁਕਤ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੈਕਿੰਗ ਦੀ ਲਾਗਤ ਬਚਦੀ ਹੈ। ਮੁਰੰਮਤ ਕੇਂਦਰ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤੇ ਹਨ। ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਖਾਦ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੈਂਡਫਿਲ ਸਾਈਟਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਕੂੜਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਲਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਘਟਣ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਫਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਡਲ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ