ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਦਾ ਸੱਚ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ 7 ਝੂਠ ਅਤੇ ਹੱਲ

ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਅਵੇ ਅਧੂਰੇ ਜਾਂ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਹਨ — 'ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ' ਅਤੇ 'ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ' ਲੇਬਲ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਹੱਲ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ, ਰਿਫਿਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। (ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ, 2023 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 90% ਪਲਾਸਟਿਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੇਬਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦਾ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਟੋਰ 'ਤੇ 'ਈਕੋ-ਫ੍ਰੈਂਡਲੀ', 'ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ' ਜਾਂ 'ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ' ਲਿਖਿਆ ਪੈਕੇਟ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਕੀ 'ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ' ਪਲਾਸਟਿਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਟਿਕਾਊ ਹੈ?

ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਕਸਰ ਰਵਾਇਤੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ (2023) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਗਲਦੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੰਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮਾਂ ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਲੇਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਭਰਮ ਕੀ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, 'ਈਕੋ-ਫ੍ਰੈਂਡਲੀ' — ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ, 'ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ' — ਇਹ ਤਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਪੈਕੇਜਿੰਗ 'ਤੇ 'ਔਡਿਟਡ ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ' ਜਾਂ 'ਬੀਪੀਆਈ' ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੀਜਾ, 'ਰੀਸਾਈਕਲੇਬਲ' — ਇਹ ਲੇਬਲ ਉਦੋਂ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਥਾਨਕ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੇ 7 ਕਦਮ ਕੀ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਛੋਟੇ, ਸਸਤੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ 70% ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੂੜੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਰੀਦਣਾ। ਤੀਜਾ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ। ਚੌਥਾ, ਰਿਫਿਲ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਖਰੀਦਣਾ। ਪੰਜਵਾਂ, ਕੱਚ ਦੇ ਜਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰੇਜ ਲਈ ਵਰਤਣਾ। ਛੇਵਾਂ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਰੱਖਣਾ। ਸੱਤਵਾਂ, ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਓਵਰਪੈਕੇਜਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਭਰਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਹੱਲ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ 60 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 2 ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੂੜੇ ਦਾ ਸਿਰਫ 5% ਹੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੀ 'ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ' ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੀਥੇਨ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੀਏ?

ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਖਪਤਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੈਕੇਜਿੰਗ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ 'ਫੋਟੋਡੀਗਰੇਡੇਬਲ' ਜਾਂ 'ਆਕਸੋ-ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ', ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਲ ਝੰਡਾ ਹੈ — ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਪੈਕੇਜਿੰਗ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਭਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਿਯਮ, 2016, ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵੇਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (ਸੋਧ) ਨਿਯਮ, 2021, ਕੁਝ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਲੇਬਲਿੰਗ ਦੇ ਝੂਠੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦੇ। ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕੂਲਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ 'ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਹੈਲਪਲਾਈਨ (1800-11-4000) 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਾਨਕ ਰਿਫਿਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਲਈ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 'ਕੁਦਰਤੀ ਭੰਡਾਰ' ਜੈਵਿਕ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਬਿਨਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਟੋਰ' ਕੱਚ ਦੇ ਜਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਰਿਫਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 15 ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹੁਣ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਅਤੇ ਟੋਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੀ ਉਪਜ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਦਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ ਹੈ?

ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ ਪਲਾਸਟਿਕ ਘਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੀਟ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਟਾਇਰੋਫੋਮ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋ।

“ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਸਸਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਹ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਗਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਬਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਲਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ 60°C ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਮੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਥੇਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਖਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰਚਾ ਸਿਰਫ 500-1000 ਰੁਪਏ ਹੈ — ਕੱਚ ਦੇ ਜਾਰ, ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪੋਸਟ ਬਿਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਖਾਦ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦਾ ਖਰਚਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਫਿਲ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੀ ਲਾਗਤ ਬਚਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਲਈ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ 'ਕਲੀਨ ਪੰਜਾਬ ਮਿਸ਼ਨ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੌਲੀ ਹੈ।

ਕੀ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਥੈਲੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ?

ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਥੈਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ ਜੇਕਰ ਉਹ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। ਪਰ ਕਾਗਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵੱਧ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਜਾਂ ਟੋਕਰੀਆਂ, ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗਲਤੀ ਕੀ ਹੈ?

ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗਲਤੀ ਹੈ ਸਿਰਫ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੂੜੇ ਦਾ 45% ਹਿੱਸਾ ਰਸੋਈ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਮੀਥੇਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਪੋਸਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੀਥੇਨ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਖਾਦ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਦਾ ਭਵਿੱਖ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਕਿਚਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਰ ਛੋਟਾ ਕਦਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ — ਇੱਕ ਜਾਰ, ਇੱਕ ਥੈਲਾ, ਇੱਕ ਕੰਪੋਸਟ ਬਿਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।