ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ (MPAs) ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਲੀਏ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਕੜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ MPAs 5-10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਫੜ ਵਿੱਚ 20-30% ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਤਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈ?

ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ (MPA) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ, ਖਣਨ ਜਾਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟਿਕਾਊ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, MPAs ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਸਟਾਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਪਰ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਟਰਾਲਰ ਮਾਲਕ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਖਤਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਆਸੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਦਯੋਗ ਲਾਬਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਲਾਬਿੰਗ ਦੀ ਅਸਲ ਲਾਗਤ ਕੀ ਹੈ?

ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ 200 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਓਸ਼ੀਆਨਾ, 2024)। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਬਿੰਗ ਫਰਮਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਕਮ ਉਹਨਾਂ MPAs ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

MPA ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਲ ਲਾਗਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?

ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ MPA ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਔਸਤ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਾਲਾਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (IUCN, 2023)। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ MPAs ਹਨ, ਇਹ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਇਹ ਲਾਗਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਲਾਬਿੰਗ ਲਾਗਤ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

ਇੱਕ ਵੱਡਾ MPA ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2030 ਤੱਕ 30% ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਗਭਗ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਖਪਤ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਛੀ ਖਪਤ ਸਰਵੇਖਣ (2023) ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲਾਨਾ 2 ਕਿਲੋ ਮੱਛੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 6 ਕਿਲੋ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਟਿਕਾਊ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ MPAs ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, MPAs ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਔਸਤਨ 21% ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਸਾਇੰਸ, 2021)। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਮੱਛੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਈਂਧਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ MPAs ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ?

ਉਦਯੋਗ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ MPAs ਛੋਟੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਟਰਾਲਰ ਮਾਲਕ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ MPAs ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ'। ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ MPA ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

“ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ MPAs ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਕੇਸ ਕੀ ਹੈ?

MPAs ਸਿਰਫ਼ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ MPAs ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਰਾਹੀਂ 1.2 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ (WWF, 2022)। ਇਹ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਲੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨੀਤੀਗਤ ਕਦਮ ਕੀ ਹਨ?

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2030 ਤੱਕ 30% ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ MPAs ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਨਹੀਂ, MPAs ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਕੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (ਸਾਇੰਸ, 2021) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, MPA ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਫੜ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 20% ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ MPAs ਸਿਰਫ਼ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹਨ?

ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ MPAs ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਕਈ MPAs ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ MPAs ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ MPAs ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਡ ਫੂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (2024) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਮੱਛੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 20% ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੀ MPAs ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ?

MPAs ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਅਤੇ ਖਣਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਸਥਾਨਕ ਕਦਮ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।