ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ 8 ਮਿੱਥਾਂ ਡਿਬੰਕਡ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਚ

**ਸੰਖੇਪ ਜਵਾਬ:** ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ' ਜਾਂ 'ਫਾਰਮਡ ਮੱਛੀ ਟਿਕਾਊ ਹੈ', ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ FAO (2024) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ, ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਵਰਫਿਸ਼ਿੰਗ, ਬਾਈਕੈਚ ਅਤੇ ਕੋਰਲ ਬਲੀਚਿੰਗ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕ ਤੰਤਰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਚੋਣਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਹਨ।

ਮਿੱਥ 1: 'ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਾਰਮਡ ਮੱਛੀ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਇੱਕ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਵਧੇਰੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਓਵਰਫਿਸ਼ਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। FAO (2024) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 34% ਮੱਛੀ ਆਬਾਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਕਾਰਨ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹਨ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਫਾਰਮਡ ਮੱਛੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਲਮਨ, ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੂਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਾਰਮਡ ਸੈਲਮਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਕੈਲੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਕਲਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵਿਕਲਪ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੀਵੀਡ ਅਤੇ ਟੋਫੂ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਟਿਕਾਊ ਚੋਣ ਹਨ।

ਮਿੱਥ 2: 'ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਓਮੇਗਾ-3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸਰੋਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ, ਚਿਆ ਬੀਜ ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ, ਓਮੇਗਾ-3 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਪੌਲੀਕਲੋਰੀਨੇਟਿਡ ਬਾਈਫੀਨਾਈਲ (PCBs) ਵਰਗੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਤੱਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ।

ਅਮਰੀਕਨ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (2023) ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਇਕੋ-ਇਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ EAT-Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ (2019) ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਹਤ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 3: 'ਬਾਈਕੈਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਬਾਈਕੈਚ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਹਨ ਜੋ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੌਰਾਨ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਮਰੇ ਜਾਂ ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਈਕੈਚ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ (2023) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 9.1 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਮੱਛੀ ਬਾਈਕੈਚ ਵਜੋਂ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਫੜ੍ਹ ਦਾ ਲਗਭਗ 10% ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਡੌਲਫਿਨ, ਕੱਛੂ, ਸ਼ਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਝੀਂਗਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਲੋ ਝੀਂਗੇ ਲਈ 5-10 ਕਿਲੋ ਹੋਰ ਜੀਵ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਫ, 2022)। ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਸਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 4: 'MSC ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀ ਟਿਕਾਊ ਹੈ — ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਮਰੀਨ ਸਟੀਵਰਡਸ਼ਿਪ ਕੌਂਸਲ (MSC) ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਹੈ ਜੋ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ। MSC-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਈਕੈਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਮਾਪਦੰਡ ਢਿੱਲੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਜਾਂਚ (The Guardian, 2021) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ MSC-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਫੜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, MSC ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਮੱਛੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ — ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਮ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ MSC ਲੇਬਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹਨ।

ਮਿੱਥ 5: 'ਕੋਰਲ ਬਲੀਚਿੰਗ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਕੋਰਲ ਬਲੀਚਿੰਗ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਕੋਰਲ ਆਪਣੇ ਸਹਿਜੀਵ ਐਲਗੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। NOAA (2024) ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਕੋਰਲ ਬਲੀਚਿੰਗ ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2023 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।

ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕ ਤੰਤਰ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਰਲ ਰੀਫ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ 25% ਘਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਰਲ ਰੀਫ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਦੀਪ, ਵੀ ਇਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 6: 'ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ (MPAs) ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੱਛੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ (MPAs) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਸਮੇਤ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (ਜਰਨਲ ਨੇਚਰ, 2021) ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿਰਫ 2.5% ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਟਿਕਾਊ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, MPAs ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ MPAs ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਾਨੂੰ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ।

ਮਿੱਥ 7: 'ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਭੂਮੀ-ਬੱਧ ਰਾਜ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਆਯਾਤੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਝੀਂਗਾ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹ ਆਯਾਤ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਓਵਰਫਿਸ਼ਿੰਗ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਭਿਆਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ ਦੇ ਕੁਝ ਉੱਦਮ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂਗਰੋਵ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਝੀਂਗਾ ਫਾਰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਮੈਂਗਰੋਵ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ (ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ, 2023)। ਇਸ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੋਣ ਗਲੋਬਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 8: 'ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨਵਾਸ਼ਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਾਰੇ ਲੇਬਲ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹਨ' — ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?

ਗ੍ਰੀਨਵਾਸ਼ਿੰਗ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕੁਝ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ 'ਟਿਕਾਊ' ਜਾਂ 'ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ' ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਅਕਸਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (Oceana, 2022) ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗਲਤ ਲੇਬਲਿੰਗ ਦੀ ਦਰ 20-30% ਹੈ, ਭਾਵ ਹਰ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਗਲਤ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਸਕੀਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ MSC, ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਘੱਟ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗਲਤ ਲੇਬਲਿੰਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਟਿਕਾਊ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੀਵੀਡ, ਟੋਫੂ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਜੈਕਫਰੂਟ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹਨ। ਇਹ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਜਾਂ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਅਕਸਰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆ ਚੰਕਸ ਜਾਂ ਛੋਲੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤੇ ਵੀ ਹਨ।

ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾ ਕਿੰਨਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ?

ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੂਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਕ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO, 2023) ਨੇ ਪਾਰੇ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਹੁਣ ਕਈ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਗਬਾਸਕੇਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੋਫਰਸ ਵੀ ਸੀਵੀਡ ਸਨੈਕਸ ਅਤੇ ਸੋਇਆ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹਨ।

ਕੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੋਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਸਾਗਰਮਾਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ' ਜੋ ਤੱਟਵਰਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮਰੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸਖਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ?

ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਓਮੇਗਾ-3 ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ, ਚਿਆ ਬੀਜ ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲਈ ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਸੋਇਆ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਦ ਅਮੈਰੀਕਨ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, 2021)।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)