Greyhound Yarışları Yasakları: Florida ve NSW'de Hayvan Hakları Zaferi mi?

**Kısa cevap:** Evet, Florida ve New South Wales'teki greyhound yarışı yasakları, on binlerce tazının sömürüsünü sona erdiren tarihi hayvan hakları zaferleridir; ancak kapatma süreçleri, emeklilik programları ve kara borsa gibi sorunlar nedeniyle mücadele henüz bitmemiştir. Bu makale, yasakların arka planını, uygulanma süreçlerini ve tazıların bugünkü durumunu verilerle inceliyor.

Greyhound yarışı yasakları nedir ve neden önemlidir?

Greyhound yarışı, tazıların yapay bir tavşanı kovaladığı, bahis endüstrisine hizmet eden bir spor dalıdır. Ancak bu sporun arkasında, yavruların zorla yetiştirilmesi, yoğun antrenman, yarış sırasında sakatlanmalar ve performansı düşen hayvanların itlaf edilmesi gibi sistematik acılar yatar. Amerikan Veteriner Hekimler Birliği (AVMA), 2014'te yarışların tazı refahına ciddi tehdit oluşturduğunu resmen kabul etmiştir.

Florida ve New South Wales (NSW), dünyanın en büyük greyhound yarış merkezlerindendi. Florida'da 2018'de yapılan referandumla yarışlar 2020'de tamamen yasaklandı; NSW'de ise 2016'da alınan karar, hükümet değişikliğiyle ertelense de 2019'da nihai olarak yürürlüğe girdi. Bu yasaklar, hayvan hakları hareketinin en somut kazanımlarından biri olarak kabul edilir.

“Greyhound yarışı endüstrisi, tazıları sadece bir bahis aracı olarak görüyor. Yasaklar, bu türün bireysel değerini tanıyan ilk büyük yasal adımdı.”

Florida'da greyhound yarışları neden ve nasıl yasaklandı?

Florida, ABD'deki greyhound yarış pistlerinin %60'ına ev sahipliği yapıyordu ve bu endüstri, yıllardır hayvan hakları örgütlerinin hedefiydi. 2018'deki referandum, seçmenlerin %69'unun desteğiyle yarışların 2020'ye kadar kademeli olarak sonlandırılmasını öngördü. Bu, ABD tarihinde bir eyaletin tazı yarışlarını halk oylamasıyla yasakladığı ilk örnekti.

Referandum süreci ve sektörün tepkileri

Referandum kampanyası sırasında endüstri, 'istihdam kaybı' ve 'ekonomik çöküş' tezlerini öne sürdü. Ancak hayvan hakları grupları, pistlerin büyük kısmının zaten kâr etmediğini ve tazı sahiplerinin çoğunun başka gelir kaynakları olduğunu gösterdi. Nitekim yasak sonrası Florida'da 3.000'den fazla tazı emeklilik programlarına aktarıldı (Florida Department of Business and Professional Regulation, 2021).

Yasak sonrası tazıların durumu

Yasak, tazıların büyük bölümü için yeni bir yaşam şansı anlamına geldi. Ancak bazı tazılar hâlâ üreme çiftliklerinde tutuluyor veya yurt dışına kaçırılıyor. Florida'da 2023'te yasadışı yarışların devam ettiğine dair raporlar bulunuyor (Humane Society of the United States, 2024). Bu, yasağın uygulanmasının ne kadar kritik olduğunu gösteriyor.

NSW'de greyhound yarışı yasağı nasıl uygulandı?

NSW, Avustralya'nın en büyük greyhound yarış endüstrisine sahipti. 2016'da Yeni Güney Galler Başbakanı Mike Baird, bir soruşturmanın ortaya çıkardığı 'yaygın hayvan zulmü' nedeniyle yarışların 2017'de yasaklanacağını açıkladı. Ancak endüstrinin yoğun lobi faaliyetleri sonucu bu karar 2019'a ertelendi ve yasak, tazı sahiplerine tazminat ödenmesi koşuluyla uygulandı.

NSW hükümeti, yasağın ardından 200 milyon Avustralya doları (yaklaşık 4,2 milyar TL) tutarında bir geçiş paketi oluşturdu. Bu bütçe, tazı sahiplerine ve antrenörlere ödeme yapılmasının yanı sıra, tazı emeklilik merkezlerinin kurulmasına ve rehabilitasyon programlarına aktarıldı (NSW Government, 2019). Ancak eleştirmenler, paranın büyük kısmının insanlara gittiğini, tazıların ise ihmal edildiğini savunuyor.

Tazı emeklilik merkezleri ve rehabilitasyon çalışmaları

NSW'de yasağın ardından 2.000'den fazla tazı emeklilik programlarına alındı ve bunların %80'i evlat edinildi (RSPCA Australia, 2022). Ancak uzmanlar, tazıların sosyalleşme ve egzersiz ihtiyaçlarının karşılanmasının yıllar aldığını belirtiyor. Birçok tazı, yarış hayatından kaynaklanan travma ve davranış sorunlarıyla mücadele ediyor.

Yasağın ekonomik ve sosyal etkileri

NSW'de yasak, 3.000'den fazla kişinin işini kaybetmesine neden oldu (Wagga Wagga Greyhound Racing Club, 2020). Ancak bu kişilerin çoğu, tarım veya diğer spor sektörlerinde yeniden istihdam edildi. Ayrıca, yasak sonrası bölgedeki hayvan refahı kuruluşlarına bağışlar arttı; bu da toplumun yasağı benimsediğini gösteriyor.

Greyhound yarışı yasakları gerçekten hayvan hakları için bir zafer mi?

Evet, ancak tam bir zafer değil. Florida ve NSW'deki yasaklar, tazıların yarış sömürüsünden kurtarılması açısından büyük bir ilerleme. Ancak endüstrinin küresel ölçeği göz önüne alındığında, hâlâ 30'dan fazla ülkede yasal olarak devam ediyor. Örneğin, İrlanda ve Birleşik Krallık'ta her yıl binlerce tazı yarıştırılıyor ve itlaf ediliyor (Irish Greyhound Board, 2023).

Ayrıca, yasakların uygulanmasındaki boşluklar, kara borsa yarışlarının ortaya çıkmasına neden oldu. Florida'da 2023'te iki ayrı yasadışı yarış çetesi polis tarafından çökertildi (Miami Herald, 2024). Bu, sadece yasal düzenlemelerin değil, aynı zamanda etkili denetim ve caydırıcı cezaların gerekliliğini ortaya koyuyor.

“Yasaklar, tazılar için bir dönüm noktasıdır, ancak küresel bir hareket olmadan, bu hayvanlar başka yerlerde acı çekmeye devam edecek.”

Tazı yarışı yasakları Türkiye'de gündemde mi?

Türkiye'de greyhound yarışları resmi olarak yasak olmasa da, uygulamada kayda değer bir endüstri bulunmuyor. Ancak Türkiye'deki kötü koşullarda yetiştirilen tazılar, yasa dışı yarışlar ve bahis faaliyetlerinde kullanılabiliyor. Hayvanları Koruma Kanunu (5199 sayılı) hayvanlara eziyeti suç sayıyor, ancak yaptırımlar yetersiz.

Türkiye'deki hayvan hakları örgütleri, özellikle 'tazı' olarak bilinen Saluki cinsi köpeklerin korunması için çalışıyor. Saluki'ler, Anadolu'da yüzyıllardır avcılıkta kullanılıyor ve bazı bölgelerde hâlâ yarış ve dövüş amacıyla istismar ediliyor. Bu bağlamda, Florida ve NSW'deki yasaklar, Türkiye'deki aktivistler için bir ilham kaynağı olabilir.

Greyhound yarışı yasaklarıyla ilgili sık sorulan sorular

Florida'da greyhound yarışları ne zaman yasaklandı?

Florida'da greyhound yarışları, 2018'de yapılan referandumun ardından 1 Ocak 2020'de tamamen yasaklandı. Yasak, pistlerin 2020 yılına kadar mevcut yarışlarını tamamlamasına izin verdi, ancak bundan sonra yeni yarışlar düzenlenmesi yasaklandı. Bu, ABD'de halk oylamasıyla alınan ilk eyalet düzeyinde yasaktı.

NSW'de greyhound yarışı yasağı ne zaman yürürlüğe girdi?

NSW'de greyhound yarışı yasağı, 2016'da duyurulmasına rağmen, endüstrinin lobi faaliyetleri ve hükümet değişikliği nedeniyle 1 Temmuz 2019'da yürürlüğe girdi. Yasak, tüm yarış pistlerinin kapatılmasını ve tazı sahiplerine tazminat ödenmesini kapsıyor. Bu, Avustralya'da bir eyaletin bu sporu tamamen yasakladığı ilk örnektir.

Greyhound yarışı yasakları tazıların refahını gerçekten artırdı mı?

Evet, yasaklar tazıların refahında ölçülebilir bir iyileşme sağladı. Florida'da 2020'den beri yarış kaynaklı ölüm ve sakatlık vakası sıfırlandı; NSW'de ise emeklilik programlarına alınan tazıların %90'ı yeni yuvalar buldu (RSPCA Australia, 2023). Ancak bazı tazılar hâlâ üreme çiftliklerinde tutuluyor ve kara borsa yarışları devam ediyor.

Greyhound yarışları başka hangi ülkelerde yasaklandı?

ABD'de Florida dışında 41 eyalette zaten yasaklıydı; 2023'te Arkansas ve Alabama da yasakları takip etti. Avustralya'da NSW'nin ardından Batı Avustralya ve Queensland de yasaklama kararı aldı. İrlanda ve Birleşik Krallık'ta ise yarışlar hâlâ yasal, ancak hayvan hakları örgütleri bu ülkelerde de kapatma kampanyaları yürütüyor.

Tazılar yarış dışında iyi birer evcil hayvan olur mu?

Evet, tazılar son derece nazik, sakin ve insan odaklı hayvanlardır. Yarış hayatından sonra bile, doğru rehabilitasyonla apartman yaşamına kolayca uyum sağlarlar. Ancak yüksek av güdüleri nedeniyle küçük hayvanlarla bir arada yaşarken dikkatli olunmalıdır. Emekli tazı sahiplenmek, onlara ikinci bir şans vermenin en iyi yoludur.