9 ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਹੱਲ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ

**ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਵਾਬ:** ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਖਮੀਰ ਕੇ ਖਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਘਰਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਗੰਧ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 4-6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਸੋਈ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਮੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

1. ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਖਮੀਰ ਕੀਤਾ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ'। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੇਹੂੰ ਦੀ ਭੂਸੀ ਜਾਂ ਚੌਕਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੂਖਮ ਜੀਵ (ਈ.ਐਮ.) ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਐਨਾਇਰੋਬਿਕ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਦ ਬਕੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਹੱਲ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 3,000 ਟਨ ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੈਵਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਿੱਸਾ ਕੰਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਥੇਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਕੂੜਾ 30-40% ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਾਗ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬਨਾਮ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ: ਕਿਹੜਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ?

ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਲਟਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਲਟਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦ, ਮੀਟ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਤਪਾਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੰਪੋਸਟ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਥਾਂ ਘੱਟ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੂੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

2. ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ 5 ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੇ ਉਪਕਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਨ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬਕੇਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 1,500-2,500 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਵੀ ਦੋ ਬਾਲਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਜਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕਿੱਟਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਿੱਟਾਂ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਓ, ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਤਾਂ ਲਗਾਉਣਾ।

3. ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬਕੇਟ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਣਾ ਹੈ: ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਕੇਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਪਰਤ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਚੌਕਰ ਦੀ ਵਿਛਾਓ। ਫਿਰ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੂੜਾ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ, ਚਾਹ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ) ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਪਾਓ। ਹਰ ਪਰਤ ਉੱਤੇ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਚੌਕਰ ਛਿੜਕੋ। ਢੱਕਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਦ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਜਾਵੇ।

ਹਰ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਕੇਟ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਤਰਲ (ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਚਾਹ) ਕੱਢਦੇ ਰਹੋ। ਇਹ ਤਰਲ ਬਹੁਤ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਖਾਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਕੇਟ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ 2-3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਖਮੀਰੀਕਰਣ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।

4. ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਹੈ ਸੱਚ

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਤਾਂ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਦੀ ਗੰਧ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ, ਹਲਕੀ ਖਮੀਰ ਜਾਂ ਅਚਾਰ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚੌਕਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੈ।

ਗੰਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟੋ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਚੌਕਰ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪਾਓ। ਨਾਲ ਹੀ, ਬਕੇਟ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰੱਖੋ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਬਕੇਟ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਠੰਢੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

“ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।”

5. ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ

ਖਮੀਰੀਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਖਾਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਖਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਗ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ 15-20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਦੱਬ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸੋਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਖਾਦ ਨੂੰ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਂਝੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਝ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਿਆਰ ਖਾਦ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦਾ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਥਾਨਕ ਹਰਿਆਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6. ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਹਿਲੂ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਕੂੜਾ ਖਾਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਨੇ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜਾ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਘਟਦੀ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਗਤ 1,500-3,000 ਰੁਪਏ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਗਰ ਨਿਗਮਾਂ ਨੇ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

7. ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਲਾਭ

ਜਦੋਂ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲੋਂ 25 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸ ਹੈ। ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਮੋੜ ਕੇ ਖਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੀਥੇਨ ਉਤਸਰਜਨ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਪਰੋਕਤ ਚਾਰਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 12% ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਹੀ ਕੰਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਅਪਣਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

8. ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਮੀਰੀਕਰਣ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਆਮ ਗਲਤੀ ਹੈ ਚੌਕਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਪਾਉਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਪਰਤ ਉੱਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਰ ਛਿੜਕੋ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਲਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿੱਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਲ ਖਮੀਰੀਕਰਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੂੜਾ ਬਹੁਤ ਗਿੱਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੁੱਕੀ ਭੂਸੀ ਜਾਂ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਪਾਓ। ਨਿਯਮਤ ਤਰਲ ਕੱਢਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

9. ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਦਾ ਭਵਿੱਖ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਨੀਤੀ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 'ਗ੍ਰੀਨ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਨੇ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਲਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨੀਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ’ਤੇ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ 'ਪੰਜਾਬ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਵੇਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੀਤੀ' ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੋਤ ’ਤੇ ਕੂੜੇ ਦੀ ਛਾਂਟੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਨਗਰ ਨਿਗਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਆਮ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਹਾਂ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਉਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਖਮੀਰੀਕਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਹੋਰ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਖਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?

ਬਕੇਟ ਭਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਮੀਰੀਕਰਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 2-3 ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਦ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ 2-4 ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ 4-6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਖਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਜੀ ਹਾਂ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬਕੇਟ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਦ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਹਲਕੀ ਖਮੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮਤ ਤਰਲ ਕੱਢਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮੀ ਨਾ ਰਹੇ।

ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਸਤੀ ਹੈ?

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗਤ 1,500-3,000 ਰੁਪਏ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਕੇਟ ਅਤੇ ਚੌਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੌਕਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ 100-200 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਫੀਸਾਂ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਜੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਾ ਪਾਓ। ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 10-15 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਓ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਖਾਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਈ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ