ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਪੰਜਾਬ: ਮੀਟ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ

**ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ:** ਜੀ ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੂੜਾ 40% ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਸ਼ੂ-ਆਧਾਰਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 1.2 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਭੋਜਨ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮੀਟ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 30% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ (ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ, 2024)। ਇਹ ਕੂੜਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੈਂਡਫਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮੀਟ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਧਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਦਾ ਰਾਹ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮੀਟ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਸਟਾਈਰੋਫੋਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ, ਟੋਫੂ ਅਤੇ ਸੀਤਾਨ, ਨੂੰ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦ ਕੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਕੂੜਾ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ ਲਾਈਫ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੀਟ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਜਟ ਲਈ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਸਤੀ ਹੈ?

ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਕਸਰ ਮੀਟ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਚਿਕਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ ₹200 ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਛੋਲੇ ਸਿਰਫ ₹60 ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਕੂੜਾ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੀਮਤ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਦਾਲਾਂ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ।

ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਕੀ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਖਰੀਦੋ, ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ?

ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਖਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਇਸਨੂੰ ਕੰਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧੂੰਏਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵੇਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ।

ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹੋ।

“ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜਾ ਘਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।”

ਕੀ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਲਈ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪਕਵਾਨਾਂ ਕਾਫੀ ਹਨ?

ਬਿਲਕੁਲ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪਕਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਸੋਂ ਦਾ ਸਾਗ, ਛੋਲੇ, ਰਾਜਮਾ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੇਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੀਟ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਟੋਫੂ ਅਤੇ ਸੀਤਾਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਸੁਆਦ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਰਸੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਮਹਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੱਚ ਦੇ ਜਾਰ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਖਰੀਦਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਖਰਚਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਥੋਕ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਰਬਾਦੀ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਸੇ ਬਚਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪਕਵਾਨ ਹਨ। ਸਰਸੋਂ ਦਾ ਸਾਗ, ਛੋਲੇ, ਰਾਜਮਾ, ਦਾਲ ਮਖਨੀ (ਬਿਨਾਂ ਮੱਖਣ ਦੇ), ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੇਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ?

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਹਰੇ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਕੂੜੇ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਸਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਕੰਪੋਸਟ ਬਿਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਲਾਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਖਾਦ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਕੀ ਮੀਟ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਸੁਆਦ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਟੋਫੂ ਅਤੇ ਸੀਤਾਨ ਮੀਟ ਵਾਂਗ ਮਸਾਲੇ ਸੋਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਰੇਵੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣ ਨਾਲ ਸੁਆਦ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਉਤਪਾਦ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ?

ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਟੋਰ ਹਨ ਜੋ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਚ ਦੇ ਜਾਰ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।