ਡਾਇਰੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਵੀਡੀਓ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਕਰੂਰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ

ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਕੈਮਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲਈ ਗਈ ਤਾਜ਼ਾ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਂਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਰੂਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਵੀਗਨ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ?

ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਖੁਰਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਟਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਖਮ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਲਈ ਜਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ।

“ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਕਿ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਸਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।”

ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜੇ ਗਏ ਸਨ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰੀਵੈਨਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ, 1960। ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਜ਼ਖਮ ਅਤੇ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰੇ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਨੀਮਲ ਬਰਥ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਲਜ਼, 2001 ਦੀ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਜਵਾਬ

ਜਿਸ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ 'ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ' ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਾਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪੈਟਰਨ: ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ?

ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚਾਂ ਨੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 2023 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਾਰਮੋਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜੀਵਾਂ ਵਜੋਂ। ਇਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮੁੱਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਖਪਤਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੀਗਨ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ, ਬਦਾਮ ਦੁੱਧ, ਜਈ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੁੱਧ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀਗਨ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਵੀ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਵੀ ਚੰਗੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਪਤਕਾਰ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ: ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਹੈ?

ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਲੇਬਲ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਸੱਚਾਈ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵੀਗਨ ਵਿਕਲਪ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆ, ਬਦਾਮ, ਜਈ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੁੱਧ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰ ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗੇ ਹਨ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਰਵਾਇਤੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਦਾਮ ਦੁੱਧ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ ₹80-100 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ ₹60-80 ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ। ਕੁਝ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਂਚਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਫਾਰਮ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਕੀ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸੇਵਨ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਬਿਲਕੁਲ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸੇਵਨ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਘਟਦੀ ਹੈ।