ਬੋਵੇਅਰ ਐਡਿਟਿਵ ਦਾ ਸੱਚ: ਪਸ਼ੂ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮੋੜ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਬੋਵੇਅਰ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਫੀਡ ਐਡਿਟਿਵ ਹੈ ਜੋ ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਮੀਥੇਨ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 30% ਤੱਕ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਹ ਐਡਿਟਿਵ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ — ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਖੇਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। (ਡੀਐਸਐਮ, 2024)

ਬੋਵੇਅਰ ਐਡਿਟਿਵ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਬੋਵੇਅਰ (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: 3-ਨਾਈਟ੍ਰੋਆਕਸੀਪ੍ਰੋਪੈਨੋਲ, ਜਾਂ 3-NOP) ਇੱਕ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜੋ ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਰੁਮੇਨ ਵਿੱਚ ਮੀਥੇਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਿਸ ਕੰਪਨੀ ਡੀਐਸਐਮ ਨੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਐਡਿਟਿਵ ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਮੂਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੋਵੇਅਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਥੇਨ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਨੈਤਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਬੋਵੇਅਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੀਥੇਨ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ

ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬੋਵੇਅਰ ਰੁਮੇਨ ਵਿੱਚ ਮੀਥੇਨੋਜਨਿਕ ਆਰਕੀਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਮੀਥੇਨ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਅਥਾਰਿਟੀ (EFSA) ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬੋਵੇਅਰ ਖੁਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। (ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਡੇਅਰੀ ਸਾਇੰਸ, 2023)

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 1.2 ਕਰੋੜ ਹੈ (ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 2024), ਬੋਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਮੀਥੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਘਟੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੋਬਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਚਾਰੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੋਵੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ₹50-60 ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬੋਵੇਅਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮ: ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਕੀ ਕੀਮਤ?

ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਵੇਅਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ 'ਤੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੋਵੇਅਰ ਨੂੰ ਫੀਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਚਾਰਾ ਖਾਣ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ। (ਪ੍ਰੋਵੇਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, 2024)

“ਬੋਵੇਅਰ ਵਰਗੇ ਐਡਿਟਿਵ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੈਚਵਰਕ ਹਨ ਜੋ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।”

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ: ਬੋਵੇਅਰ ਦਾ ਸੰਦਰਭ

ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਕ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਸ਼ੂ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤੰਗ ਖੁਰਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਫੀਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੀਥੇਨ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੋਬਰ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਮੀਥੇਨ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਫਾਰਮ ਨਿਕਾਸ ਦਾ 50% ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। (FAO, 2023)

ਇਹ ਸਾਰਣੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੋਵੇਅਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦਾ ਅਸਲ ਹੱਲ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਐਡਿਟਿਵ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣਾ।

ਬੋਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂ

ਬੋਵੇਅਰ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਗਤ ਇੱਕ ਗਾਂ ਲਈ ਲਗਭਗ ₹18,000-20,000 ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਦਾ 10-15% ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬੋਵੇਅਰ ਦਾ ਦੁੱਧ ਖਪਤ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੀਐਸਐਮ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। (ਡੀਐਸਐਮ, 2024)

ਬੋਵੇਅਰ ਦੇ ਵਿਕਲਪ: ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ

ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ: ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਲਵਾਯੂ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਈਏਟੀ-ਲੈਂਸੇਟ ਕਮਿਸ਼ਨ (2019) ਨੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੀਟ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੀਥੇਨ ਘਟੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਲਈ ਚਾਰੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ: ਬੋਵੇਅਰ ਨੂੰ ਕੌਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਡੀਐਸਐਮ ਨੇ ਬੋਵੇਅਰ ਨੂੰ ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੌ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ (ਆਰਜੀਵੀਡੀਬੀ) ਵੀ ਮੀਥੇਨ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਫੀਡ ਐਡਿਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਬੋਵੇਅਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਖਪਤਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕਾਰਜ-ਸੂਚੀ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਚੋਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਵੇਅਰ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਬੋਵੇਅਰ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਡੀਐਸਐਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੋਵੇਅਰ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੁਮੇਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। (ਈਐਫਐਸਏ, 2022)

ਕੀ ਬੋਵੇਅਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਦਰਦਨਾਕ ਹੈ?

ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਬੋਵੇਅਰ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਡ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੋਵੇਅਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੰਗ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਐਡਿਟਿਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਬੋਵੇਅਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਵੇਅਰ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਿਆਰ ਅਥਾਰਿਟੀ (ਐਫਐਸਐਸਏਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੀਐਸਐਮ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਐਫਐਸਐਸਏਆਈ, 2025)

ਕੀ ਬੋਵੇਅਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜੈਵਿਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੈਵਿਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੀਡ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਦੀਨ ਜਾਂ ਲਸਣ ਦੇ ਅਰਕ ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤ ਮੀਥੇਨ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੋਵੇਅਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਸਲ ਹੱਲ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਬੋਵੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?

ਬੋਵੇਅਰ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਮਤ ₹50-60 ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ ₹18,000-20,000 ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਕਮ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬੋਝ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)