ਮੈਂ ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਰ ਸੀ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਵੀਗਨ ਵਿਕਲਪ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਡੇਅਰੀ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,020 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ (Water Footprint Network, 2022), ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਬਦਾਮ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 371 ਲੀਟਰ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੁੱਕ ਰਹੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਵੀਗਨ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਵਿਰਸਾ

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ 2015 ਵਿੱਚ ਫਾਰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਦੁੱਧ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਸਲਾਂ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਪਈਆਂ।

ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ 10 ਗਾਂਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ 200 ਤੱਕ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 50 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ। ਸਾਡੇ ਖੂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੱਧਰ ਹਰ ਸਾਲ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖਿਆ: ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ

2018 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਫਾਰਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚਾਰਾ ਉਗਾਉਣ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 1,000 ਲੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਓਟ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 48 ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਹੈ।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੇਖੇ, ਪਰ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਬੂੰਦ ਦਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀ ਪਾਣੀ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਪਤਕਾਰ ਹੈ (Punjab Water Regulation Authority, 2023)।

“ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਦੁੱਧ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਸੰਕਟ ਹੈ।”

ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਡੇਅਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀਗਨ ਬਣਿਆ

ਇੱਕ ਦਿਨ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਛੇ ਤੁਰੰਤ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘਟਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਡੇਅਰੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਫਾਰਮ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜਾਂਗਾ।

ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਹ

ਅੱਜ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਟਸ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਓਟਸ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ 60% ਤੱਕ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨੈਤਿਕ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ।

ਦੁੱਧ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਸ਼ਾਨ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਓਟ ਦੁੱਧ, ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਦਾਮ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਓਟ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਡੇਅਰੀ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣੀਏ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੀਏ

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਂਡ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਰੰਗ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਦੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਿੱਠੇ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਓਟ ਦੁੱਧ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਓਟਸ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੁਟਕੀ ਲੂਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਵਿਅੰਜਨ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦਾ ਕੂੜਾ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਓਟ ਦੁੱਧ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ₹20 ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਦੁੱਧ ਲਈ ₹60 ਤੋਂ ਵੱਧ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲ ਸੰਕਟ ਲਈ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹਰ ਸਾਲ 0.5 ਤੋਂ 1 ਮੀਟਰ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਲਈ ਚਾਰੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ (CGWB, 2024)। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਥਾਂ ਓਟ ਦੁੱਧ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਾਲਾਨਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਭਗ 3,50,000 ਲੀਟਰ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੀਗਨ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ, ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਦੁੱਧ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਵਾਟਰ ਫੁੱਟਪ੍ਰਿੰਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਲਈ ਔਸਤਨ 1,020 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ, ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।

ਕੀ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਓਟ, ਸੋਇਆ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਦੁੱਧ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਨਲਾਈਨ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਕੀ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਡੇਅਰੀ ਨਾਲੋਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਵਾਂਗ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੈਕਟੋਜ਼ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਚੀਨੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?

ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਓਟ ਦੁੱਧ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ ₹120-150 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਦੁੱਧ (₹60-70 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ) ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ₹20 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ।

ਕੀ ਵੀਗਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ?

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਓਟਸ, ਬਦਾਮ ਜਾਂ ਸੋਇਆ ਉਗਾਉਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਮਦਨ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੈ।

ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਬਦ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ

ਮੇਰਾ ਤਜਰਬਾ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਾਅ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਫਾਰਮ ਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਚੋਣ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਦੁੱਧ ਦੀ ਥਾਂ ਓਟ ਦੁੱਧ ਚੁਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਡਾ ਹੈ।