ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗਾਈਡ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਬਚਾਓ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਇੱਕ ਜਰਮ-ਮੁਕਤ, ਬਦਬੂ-ਰਹਿਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੂੜੇ (ਮੀਟ, ਡੇਅਰੀ, ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ) ਨੂੰ ਖਮੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਘਟਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਨਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਕੀ ਹੈ?

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਖਮੀਰ ਵਾਲਾ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ"। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ (ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਖਮੀਰ, ਫੋਟੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ) ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਨ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਕਸੀਜਨ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਬਕੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ, ਖੱਟੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਖਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਸਤਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ? ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਬੰਧ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਭਗ 8,000 ਟਨ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 60% ਜੈਵਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ, 2023)। ਇਹ ਕੂੜਾ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕਣ ਵੀ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਖਾਦ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਵਹਾਅ ਵੀ ਨਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ 7 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਪਲਾਨ

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਆਦਤਾਂ ਪਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ 7 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪਲਾਨ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।

ਇਹ ਪਲਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਘਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਬਕੇਟ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਖਮੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੋ: ਖਾਦ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ

ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡਾ ਬਕੇਟ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਖਮੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। 2-3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਖੱਟੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਖਾਦ ਦੇਖੋਗੇ, ਜੋ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬਾਗ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ 2-4 ਹਫ਼ਤੇ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਵੇ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 45 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਖਾਦ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਗਲਾ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲੀ ਖਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਜਾਂ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਇਹ ਬਜਟ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਰਤ ਕੇ ਖਰਚਾ ਹੋਰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਖਰਚਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਾਭ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉੱਪਰ ਦਿੱਤਾ ਚਾਰਟ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ, 2024)। ਇਹ ਵਾਧਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੂੜਾ ਸੜ ਕੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੋਕ ਕੁਝ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬਨਾਮ ਸਾਧਾਰਨ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ: ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ (ਖਾਦ ਦਾ ਢੇਰ) ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੀਟ, ਡੇਅਰੀ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (2-3 ਹਫ਼ਤੇ) ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਖਰੀਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪੋਸਟ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਥਾਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਵਿਹੜੇ ਹਨ, ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਪੋਸਟ ਵੀ ਚੰਗਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਪਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਕੂੜਾ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੁਣਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੱਟੀ, ਅਚਾਰ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੜਨ ਦੀ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੈ ਜਾਂ ਬਕੇਟ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਲੀਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਕੇਟ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਬ੍ਰਾਨ ਪਾਓ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਖਾਦ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਖਾਦ 2-3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਨ ਵਿੱਚ 2-4 ਹਫ਼ਤੇ ਹੋਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗਰਮ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।

ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਹਾਂ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਡੇਅਰੀ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਮੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਕਿੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਪਰ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋੜੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੜਨ।

ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ਖਰੀਦੀਏ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਨ ਔਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮੇਜ਼ਨ, ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਾਗਬਾਨੀ ਸਟੋਰ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਵੀ ਬ੍ਰਾਨ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖਰੀਦਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ।

ਕੀ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ?

ਜੀ ਹਾਂ। ਹਰ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਜੋ ਲੈਂਡਫਿਲ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੂੜਾ ਆਖਰਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਅਸਰਦਾਰ ਕਦਮ ਹੈ।

ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਦਦ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਕਾਸ਼ੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕਈ ਸਰੋਤ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ, ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਮੁਫ਼ਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ।