ਕੀ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਸੱਚ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਹਾਂ, ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਭਾਵ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਜਾਂ ਖੋਏ ਗਏ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਡਾਲਫਿਨ, ਕੱਛੂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੱਛੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ?

ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਉਹ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲ ਹਨ ਜੋ ਤੂਫਾਨ, ਟਕਰਾਅ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਲ ਨਾਈਲੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੜਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ 'ਭੂਤ' ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

ਫਸੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਚੱਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (FAO, 2022) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 6 ਲੱਖ ਟਨ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਇਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਘੋਸਟ ਨੈੱ�ਟ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਘਾਤਕ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ, ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਲਫਿਨ ਅਤੇ ਵ੍ਹੇਲ ਮੱਛੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਨਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਲ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫਸ ਕੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਭੁੱਖ, ਥਕਾਵਟ, ਸਾਹ ਘੁੱਟਣਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਫਾਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਨੇਚਰ (IUCN) ਦੀ 2021 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘੋਸਟ ਗੀਅਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੱਛੀ ਉਦਯੋਗ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮੱਛੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਾਜਾਂ — ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ — ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੱਛੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਮੱਛੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹੀ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਜਾਲ ਅਕਸਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਢੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਨਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਠੋਸ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚੋਂ 8% ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

“ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਦਿੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਖਪਤ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।”

ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਫੜਨਾ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਨਿਯਮਨ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਨੈੱਟਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਘੋਸਟ ਗੀਅਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਤਸਯ ਸੰਪਦਾ ਯੋਜਨਾ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, FAO ਦੇ 2025 ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਜੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਦਮ ਹੈ ਆਪਣੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਖਪਤ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਖਪਤਕਾਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਏਗਾ। ਗੁਡ ਫੂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਇੰਡੀਆ ਦੀ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 20% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਖਪਤਕਾਰ ਟਿਕਾਊ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਾਲਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਕੇ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਹੱਲ ਹੈ?

ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ — ਜੋ ਕਿ ਸੋਇਆ, ਮਟਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ੈਵਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਮੱਛੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਜਾਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕੋਈ ਮੱਛੀ ਨਹੀਂ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ। ਗੁਡ ਫੂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ 2023 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ 2022 ਵਿੱਚ 175 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁੱਡਰਡ ਅਤੇ ਵੀ-ਗ੍ਰੀਨ ਹੁਣ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਮੱਛੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਅਤੇ ਝੀਂਗਾ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਔਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਓਵਰਫਿਸ਼ਿੰਗ, ਬਾਈਕੈਚ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਕਰੂਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹੱਲ ਹੈ।

ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?

ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਤਲਾਂ, ਥੈਲੇ, ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੂੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਇਸ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੋਤਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਨਿਗਲ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਇੱਕ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਇੱਕ ਜਾਨਲੇਵਾ ਜਾਲ ਹੈ ਜੋ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਅਤੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਮੱਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹੀ ਮੱਛੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੱਛੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹਨ। ਕੱਛੂ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। IUCN ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਘੋਸਟ ਗੀਅਰ ਕਾਰਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 1 ਲੱਖ ਕੱਛੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦੇ ਹਨ।

ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸੜਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਨਾਈਲੋਨ ਅਤੇ ਪੋਲੀਥੀਲੀਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੜਨ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ 600 ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਉਪਲਬਧ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕੁਝ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰਾਂ 'ਤੇ ਗੁੱਡਰਡ ਅਤੇ ਵੀ-ਗ੍ਰੀਨ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਸਲੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਗ ਵਧਣ ਨਾਲ ਕੀਮਤਾਂ ਘਟਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਕੀ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਨਾਈਲੋਨ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਪੜੇ, ਕਾਰਪੇਟ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸਵੇਅਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ਨਾਲ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਕੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, EU ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ (2024) ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਚੇ ਜਾਲਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬਾਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾਲ ਗੁਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ — ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ — ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਮਛੇਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਕੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ 2024 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੋਸਟ ਨੈੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਕ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 15% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)