ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦਾ ਹੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ: ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ, ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 20-30% ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਦਾ ਉਭਾਰ

ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਬਰਾਬਰ ਨਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। PAU ਨੇ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ 50 ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਦਮ ਰਾਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਲਵਾਯੂ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ 2030 ਤੱਕ ਖੇਤੀ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 30% ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ।

ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਝੋਨਾ-ਕਣਕ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਬਨ ਸੋਖਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸੰਗਮ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ੂ ਹਨ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਤੰਗ ਬਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਮਾਡਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਕਰੂਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਵੀ ਘਾਤਕ ਹੈ। ਮੀਥੇਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲੋਂ 28 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਹੈ। ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਰੁੱਖ ਕਾਰਬਨ ਸੋਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਹਜ਼ਮ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਘੱਟ ਮੀਥੇਨ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਚਰਨਾ, ਘੁੰਮਣਾ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ। ਇਹ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਫਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਅਕਸਰ ਲੰਗੜਾਪਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਲਵਾਯੂ ਹੱਲ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੈ।

“ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਤਕਨੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

ਕੌਣ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਿਸਾਨ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਿਸਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਡੇਅਰੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਲੱਕੜ, ਫਲ, ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਤੋਂ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਖੁਦ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਤੰਗ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ।

ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਦੁੱਧ, ਪਰ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਕੀਮਤ 'ਤੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਖਪਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ (2025), ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2026 ਤੱਕ 500 ਹੋਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ₹50 ਕਰੋੜ ਦਾ ਬਜਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ: ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਲਈ ਨੀਤੀਗਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਦਲਣਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੇਅਰੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਰਕਾ ਮਿਲਕ, ਨੂੰ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਕੀਮਤ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਮਿਲੇ।

ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ: ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਢੁਕਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਚੁਣਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿੱਕਰ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ, ਜਾਂ ਬੇਰੀ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘਾਹ ਬੀਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। PAU ਦੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣਾ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਲਾਭ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ: ਘੱਟ ਨਿਕਾਸ, ਬਿਹਤਰ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ, ਵਧੀ ਹੋਈ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ। ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਤੇਜ਼ ਨਤੀਜੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ 3-5 ਸਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਪੰਜਾਬ ਨੇ 2030 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 2020 ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 30% ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡੇਅਰੀ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਵਰਗੇ ਹੱਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, FAO ਨੇ ਆਪਣੀ 2024 ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਹਾਂ, ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਛਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਤੰਗ ਬਾੜਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਚਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ PAU ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਡੇਅਰੀ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 20-30% ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੁੱਖ ਕਾਰਬਨ ਸੋਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਹਜ਼ਮ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਂ, ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗਤ ₹50,000-80,000 ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਲੱਕੜ, ਫਲ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 3-5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੱਕਰ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ, ਬੇਰੀ ਅਤੇ ਨਿੰਮ ਵਰਗੇ ਦੇਸੀ ਰੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਛਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਸਿਲਵੋਪਾਸਚਰ ਲਈ ₹50 ਕਰੋੜ ਦਾ ਬਜਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ PAU ਜ਼ਰੀਏ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।