ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨਾ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦਾ ਸੱਚ

ਸੰਖੇਪ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬੇਹੱਦ ਦਰਦਨਾਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੁਰਗੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰੰਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਗਲਾ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਰੂਰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?

ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ: ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰਕ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹੁੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕਰੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਟਰ ਬਾਥ ਸਟਨਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਟੀਚਾ ਮੁਰਗੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਰੰਟ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਕਈ ਮੁਰਗੇ ਇਕੱਠੇ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਰੰਟ ਹਰ ਮੁਰਗੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਾਲਕਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਰਗਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਰਗੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਗਲਾ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ 30% ਤੱਕ ਮੁਰਗੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਕੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਮੁਰਗੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ: ਕੀ ਮੁਰਗੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕਰੰਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ: ਮੁਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜੀਵ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੀਸੈਪਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੋਸੀਸੈਪਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕਰੰਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਤਾਂ ਮੁਰਗਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਲਾ ਕੱਟਣ ਵੇਲੇ, ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਮਿਲਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਕਿੰਟ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਗੇ ਗਲਾ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖੰਭਾੜੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਚੇਤੰਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਰੂਰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ (1960) ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਦਰਦ ਦੇਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।

“ਮੁਰਗੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਡਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।”

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (FSSAI) ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਿਰੀਖਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਿਜਲੀ ਵਾਟਰ ਬਾਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਰਗੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਗਲਾ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਟਰ ਬਾਥ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਰੰਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਰਗੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਣਾਅ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮੀਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੋਲਟਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,000 ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 50 ਕਰੋੜ ਮੁਰਗੇ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਰਗੇ ਬੈਟਰੀ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਦੇ ਡੀਬੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁੰਝਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੀਟ ਅਤੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਅੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹਨ?

ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਅੰਡੇ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਨੈਤਿਕ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਿਹਤਰ ਹੈ?

ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੁਰਗੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਤੰਗ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ੈੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਭੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਡੀਬੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਅੰਡੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਫੀਡ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਉਣਾ। ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਛੋਲਿਆਂ ਦਾ ਆਟਾ, ਟੋਫੂ, ਜਾਂ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ?

ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ: ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?

ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ: ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ (FAO) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਖੇਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 14.5% ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੁੱਖ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸਾਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਫੀਡ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਚਿਕਨ ਮੀਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 4,000 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਦਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ 1,000 ਲੀਟਰ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਜਲਵਾਯੂ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ: ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਕੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ: ਬਿਲਕੁਲ। ਇੰਟਰਗਵਰਨਮੈਂਟਲ ਪੈਨਲ ਆਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ (IPCC) ਦੀ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ, ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਉਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਟ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਘਟੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੀ ਬਚਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ 5 ਆਸਾਨ ਕਦਮ

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨਾ ਦਰਦ ਰਹਿਤ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦਰਦ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰੰਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਤਾਂ ਮੁਰਗਾ ਚੇਤੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਾ ਕੱਟਣ ਵੇਲੇ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। EFSA ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 30% ਮੁਰਗੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹੀ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਲੌਟਰਹਾਊਸ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ FSSAI ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਦਰਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਅੰਡੇ ਖਰੀਦਣਾ ਨੈਤਿਕ ਹੈ?

ਪਿੰਜਰਾ-ਮੁਕਤ ਅੰਡੇ ਬੈਟਰੀ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੈਤਿਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੁਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਡੀਬੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਉਣਾ।

ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?

FAO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਖੇਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 14.5% ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੀਟ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਉਣਾ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੀਟ-ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਓ, ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਦੁੱਧ ਵਰਤੋ। ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਫੂ, ਸੋਇਆ ਚੰਕਸ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਦਾ ਦੁੱਧ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।