11 ਤੱਥ: ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ 2026 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਬਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਬਾੜੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਜੋਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੂਫਹੋਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਚੁੱਪ-ਚਪ ਜਾਰੀ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

1. ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜਦੀ ਹੈ?

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ — ਹਿਰਨ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਚਿੰਕਾਰਾ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ — ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਮਤ, ਬਾੜੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਅਕਸਰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਹੱਦ ਕਰੂਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972 (Wildlife Protection Act, 1972) ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2,000 ਤੋਂ 3,000 ਜਾਨਵਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ (ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਟਰੱਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, 2024)।

2. ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ? ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੂਫਹੋਲ ਦੀ ਪੜਤਾਲ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਕੇਸ ਅਕਸਰ 'ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਮੀਨ' ਜਾਂ 'ਖੇਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ' ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 60 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੂਫਹੋਲ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ 'ਕੈਦੀ ਜਾਨਵਰਾਂ' ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲਾਇਸੈਂਸ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਮਾਲਕ ਬੰਦ ਬਾੜੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਆਫਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਲੂਫਹੋਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਕਸਰ ਲਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰਫ 12 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।

3. ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਪੀੜਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ: ਗੋਲੀ ਦਾ ਸੱਚ

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਭੁੱਖਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰੂਰਤਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਸ਼ੂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

“ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਕੋਈ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਕਤਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।”

4. ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਬਾਦੀ 'ਤੇ ਅਸਰ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਸੰਕਟ

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੀ ਜੋ ਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਿਰਨਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 2015 ਤੋਂ 2025 ਦਰਮਿਆਨ ਲਗਭਗ 30% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ (ਪੰਜਾਬ ਵਣ ਵਿਭਾਗ, 2025)। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਹੈ।

5. ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ: ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸਮੱਸਿਆ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਅਕਸਰ ਤਸਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਦ ਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਕਰੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਕਰੂਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵੀ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, CITES (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸੰਮੇਲਨ ਜੋ ਲੁਪਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਇਹਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 25 ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ 10 ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।

6. ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ: ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹਨ?

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972 ਦੀ ਧਾਰਾ 9 ਅਤੇ 51 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 3 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲੰਬੀ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, 2015 ਤੋਂ 2025 ਦਰਮਿਆਨ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰਫ 3 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ — ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 45 ਰੇਂਜ ਅਫਸਰ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ 2,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਪੰਜਾਬ ਵਣ ਵਿਭਾਗ, 2025)। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਚੁੱਪ-ਚਪ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

7. ਕੀ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਨੂੰ ਖੇਡ ਮੰਨਣਾ ਸਹੀ ਹੈ? ਨੈਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਇਸ ਨੂੰ 'ਖੇਡ' ਅਤੇ 'ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ' ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਮਝਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ (sentience) ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ — ਉਹ ਦਰਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਦਰਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਗਲਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡ ਕਹਿਣਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।

8. ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਅਮਲ ਦੇ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ, ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਦੂਜਾ ਕਦਮ ਹੈ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੂਫਹੋਲ ਬੰਦ ਕਰਨਾ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਹੈ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠ ਸਕਣ।

9. ਸਫਲ ਮਾਮਲੇ: ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਰੁਕੀ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, 2022 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 15 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ। 2024 ਵਿੱਚ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਫਾਰਮ ਤੋਂ 5 ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

10. ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੂੜਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬੀਜ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਸੋਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਚੱਕਰ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

11. ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ

ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਹਿਲਾ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬੰਦ ਬਾੜੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ। ਦੂਜਾ, ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਓ। ਤੀਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਹਰ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972 ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੂਫਹੋਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਜਾਨਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਿਰਨ (ਚਿੰਕਾਰਾ, ਬਾਰਹਸਿੰਘਾ) ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਅਕਸਰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੀ ਹੈ?

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਲਈ 3 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਸ ਅਕਸਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 3 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੀ ਕੈਨਡ ਹੰਟਿੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ NGO ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)