11 ਕਾਰਨ ਜੋ ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਪੰਜਾਬ 2026 ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਪੰਜਾਬ 2026 ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾੜੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦਰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦਾਂ, ਵੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

1. ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਉਹ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ — ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਲਦਾਂ, ਵੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ — ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਕਸਰ ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਜਾਂ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਚੋਭ ਕੇ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

2. ਕੀ ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਥਾਮ ਐਕਟ 1960 ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਦਰਦ ਦੇਣ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜੱਲੀਕੱਟੂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾੜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਰੋਡੀਓ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਦ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ ਰੋਡੀਓ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਧੁੰਦ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

3. ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਰੋਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਛੇਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਛਾਂ ਨੂੰ ਮਰੋੜ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਮਿਰਚਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਮਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।

“ਹਰ ਸਾਲ, ਮੈਂ ਰੋਡੀਓ ਮੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੋਈ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਧੀਗਤ ਤਸੀਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।”

4. ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੀਹੇ: ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਅਤੇ ਤਣਾਅ

ਸਰੀਰਕ ਦਰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੋਡੀਓ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਨਵਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਂ-ਪਸ਼ੂ, ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਭੀੜ, ਤੇਜ਼ ਰੌਲਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਰਟੀਸੋਲ (ਤਣਾਅ ਹਾਰਮੋਨ) ਦਾ ਪੱਧਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਪਸ਼ੂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਰੋਡੀਓ ਤੋਂ ਬਚੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਬਦੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਸਟ-ਟਰਾਮੈਟਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿਕਾਰ (PTSD) ਵਰਗਾ ਲੱਛਣ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਮਾਹਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹਾਂ।

5. ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਡੀਓ ਦਾ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ ਹੈ?

ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਚਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਨਵਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੰਪਤੀ ਹੈ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ।

ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਡੀਓ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 50 ਜਾਨਵਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਾਨਵਰ ਭਲਾਈ ਸੰਕਟ ਹੈ।

6. ਕੀ ਰੋਡੀਓ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਰੋਡੀਓ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਅਕਸਰ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਦਲੀਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਗਾਂ-ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਜਾਂ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

7. ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ ਜੋ ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਕਾਨੂੰਨ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਥਾਮ ਐਕਟ 1960 ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਦਰਦ ਦੇਣ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 428 ਅਤੇ 429 ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਡੀਓ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।

8. ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਐਨੀਮਲਜ਼, ਪੇਟਾ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮੂਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਫਲਤਾ 2025 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (AWBI) ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਰੋਡੀਓ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ। ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ।

9. ਕੀ ਰੋਡੀਓ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਹੈ?

ਇਹ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੋਡੀਓ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੋਡੀਓ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੋਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

10. ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਹੱਲ ਕੀ ਹਨ?

ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰੋਡੀਓ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕਦਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ: ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝੇ।

ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਵਿਕਲਪ ਹੈ: ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਡੀਓ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥਾ ਕਦਮ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ। ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ, ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।

11. ਤੁਸੀਂ 2026 ਵਿੱਚ ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?

ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ, ਤੁਸੀਂ ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰੋਡੀਓ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹੈਸ਼ਟੈਗ #StopRodeoCruelty ਵਰਤ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਰੋਡੀਓ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਰੋਡੀਓ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਥਾਮ ਐਕਟ 1960 ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਜੱਲੀਕੱਟੂ ਵਰਗੇ ਅਭਿਆਸਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਰੋਡੀਓ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ?

ਰੋਡੀਓ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖਮ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ, ਲਾਗ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਕਰਨ, ਪੂਛ ਮਰੋੜਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਮਲਣ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ?

ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (AWBI) ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਪੇਟਾ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੀ ਰੋਡੀਓ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜੋ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।

ਰੋਡੀਓ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰੋਡੀਓ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕਥਾਮ ਐਕਟ 1960 ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕੇ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ