ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ: ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ

ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1998 ਦੇ ਪ੍ਰੀਫਾਰਮਿੰਗ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ ਅਤੇ 2011 ਦੇ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਈ ਸਰਕਸਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਟਰਵਿਊ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਸਰਕਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ?

ਮੈਂ 2015 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਹਾਥੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋੜੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਸੁੰਡ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਲਈ ਲੋਕ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸੇ ਰਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਰਕਸਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਰਵਾਈ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਕੁੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਡਰਾ ਕੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਛੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ 60-70 ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਕਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰਕਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1960 ਦਾ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ, 1998 ਦਾ ਪ੍ਰੀਫਾਰਮਿੰਗ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਰੂਲਜ਼, ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਕਸਾਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2023 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਅਸੀਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਸਰਕਸ ਮਾਲਕ ਅਕਸਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਦੇਖੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਸਾਂ ਨੇ ਟਰੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਲਿਜਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ-ਪਿਆਸਾ ਰੱਖਿਆ।

ਇਹ ਤਸਕਰੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ੂਨੋਟਿਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੈਤਿਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ।

“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ; ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ। ਇਹ ਬਦਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ?

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਸ ਮਾਲਕ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੀਜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਕਸਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਸਰਕਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਸਖਤ ਜਾਂਚ ਦੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ।

ਸਰਕਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਬੂਤ ਹਨ?

ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਹਾਥੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਨਵਰ ਹਨ, ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੀਰੀਓਟਾਈਪਿਕ ਵਿਵਹਾਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਿੱਲਣਾ) ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਟਲੀ, ਗ੍ਰੀਸ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਫਲ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਸਾਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਰਕਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਜਾ, ਅਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੀਜਾ, ਅਸੀਂ ਸਰਕਸ ਮਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਕੀ ਸਰਕਸਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਹਨ?

ਬਿਲਕੁਲ! ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਅਤੇ ਨਾਟਕ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਕਈ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ। ਸਰਕਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਰਕਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਦੂਗਰ, ਜਿਮਨਾਸਟ ਅਤੇ ਕਲਾਉਨ। ਕੁਝ ਸਰਕਸਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੰਭਵ ਹੈ।

ਸਰਕਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕੀ ਹੈ?

ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰੋਤ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੀਜਾ, ਜਨਤਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।

ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਆਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਾਂ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ ਹੈ।

ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਸਰਕਸ ਮਾਲਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੈ।

ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਫਤਰ, ਜਾਂ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (AWBI) ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਪੇਟਾ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਹਿਊਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ।

ਕੀ ਸਰਕਸਾਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸਾਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਸ ਡੂ ਸੋਲੇਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੁਝ ਸਰਕਸਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਐਨੀਮਲ ਰਾਈਟਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਪੇਟਾ ਇੰਡੀਆ, ਹਿਊਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।