ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਦਾ ਸੱਚ: ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ 10 ਵਿਕਲਪ

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਕਨਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਐਕਟ 1972 ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ (PETA ਇੰਡੀਆ, 2023)। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ 10 ਸਰਗਰਮ ਅਭਿਆਰਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ?

ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਉਹ ਛੋਟੇ, ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਾਈਵੇਅ ਕਿਨਾਰੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਜਾਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜ਼ੂ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 47 ਅਜਿਹੇ ਜ਼ੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵੈਧ ਪਰਮਿਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਜ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਨਵਰ — ਤੇਂਦੁਆ, ਰਿੱਛ, ਬਾਂਦਰ, ਮੋਰ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀ — ਗੰਭੀਰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ, ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਅਸਲ ਕੇਸ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਕਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। 2021 ਵਿੱਚ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਤੋਂ ਦੋ ਤੇਂਦੁਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਬਲੈਕ ਬੀਅਰ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ (ਪੰਜਾਬ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਵਿਭਾਗ, 2021)। ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਕ੍ਰਾਈਮ ਕੰਟਰੋਲ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2019-2024 ਦਰਮਿਆਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦੇ 68 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 12 ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ।

ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ (ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ) ਐਕਟ 1972 ਦੀ ਧਾਰਾ 38(ਜੇ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰਮਿਟ ਲੈਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਜ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਕਸਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਪਨਪਦਾ ਹੈ।

“ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਤਸੀਹੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੂਆਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ 10 ਸਰਗਰਮ ਅਭਿਆਰਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ

ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਨਵਰ ਬਚਾਅ ਕੇਂਦਰ, ਅਭਿਆਰਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਹੈ।

1. ਪੰਜਾਬ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਹੈਲਪਲਾਈਨ — ਲੁਧਿਆਣਾ

ਪਤਾ: ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ। ਇਹ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 24/7 ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਭਿਆਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

2. ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (AWBI) — ਖੇਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ

ਪਤਾ: ਸੈਕਟਰ 17, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। AWBI ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

3. ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਐਨੀਮਲਸ (PFA) ਪੰਜਾਬ ਚੈਪਟਰ — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

ਪਤਾ: ਰਾਣੀ ਕਾ ਬਾਗ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। PFA ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀਤਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ।

4. ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (WTI) — ਪੰਜਾਬ ਫੀਲਡ ਯੂਨਿਟ, ਜਲੰਧਰ

ਪਤਾ: ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ। WTI ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਕਸਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛਪਦੀਆਂ ਹਨ।

5. ਬਿਰਦਰਜ਼ ਆਫ ਐਨੀਮਲਸ — ਪਟਿਆਲਾ

ਪਤਾ: ਸਰਹਿੰਦ ਰੋਡ, ਪਟਿਆਲਾ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

6. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜ਼ੂ, ਲੁਧਿਆਣਾ — ਮਾਡਲ ਜ਼ੂ

ਪਤਾ: ਲੁਧਿਆਣਾ-ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ੂ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ੂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

7. ਸਰਵਜੀਵ ਜੀਵ ਦਇਆ ਸੰਸਥਾ — ਬਠਿੰਡਾ

ਪਤਾ: ਬਠਿੰਡਾ ਕੈਂਟ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਜ਼ਖਮੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

8. ਪੰਜਾਬ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੇਂਦਰ — ਰੋਪੜ

ਪਤਾ: ਰੋਪੜ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ। ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

9. ਐਨੀਮਲ ਰੈਸਕਿਊ ਐਂਡ ਕੇਅਰ ਟਰੱਸਟ (ARC) — ਮੋਹਾਲੀ

ਪਤਾ: ਫੇਜ਼ 7, ਮੋਹਾਲੀ। ARC ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀ। ਉਹ ਜ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

10. ਵੀਗਨ ਆਉਟਰੀਚ ਪੰਜਾਬ — ਔਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ

ਪਤਾ: ਔਨਲਾਈਨ (ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ)। ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਭਿਆਰਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਅਭਿਆਰਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ: ਕਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਹੈ?

ਤੁਸੀਂ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?

ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਨਤਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਤੇ ਦਬਾਅ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜ਼ੂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਜਨਤਕ ਰਾਏ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੋ।

ਇਹਨਾਂ ਅਭਿਆਰਣਾਂ ਦੀ ਅਸਰਦਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪੀ ਜਾਵੇ?

ਉੱਪਰ ਦਿੱਤਾ ਚਾਰਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 45% ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ (ਪੰਜਾਬ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਵਿਭਾਗ, 2025)। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ, NGO ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਹੈ।

ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕੀ ਹਨ?

ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜ਼ੂ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜ਼ੂ ਮਾਲਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ?

ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ। ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ (ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ) ਐਕਟ 1972 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰਮਿਟ ਲੈਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 60% ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵੈਧ ਪਰਮਿਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ।

ਮੈਂ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ?

ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ AWBI ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ੂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਬਚਾਅ ਕੇਂਦਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਪੜ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਭਿਆਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਜਾਨਵਰ ਬਚਾਅ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਤੁਸੀਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਰੋਡਸਾਈਡ ਜ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਰ ਛੋਟਾ ਕਦਮ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਸਾਰੇ ਜ਼ੂ ਬੁਰੇ ਹਨ?

ਸਾਰੇ ਜ਼ੂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ੂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜ਼ੂ, ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਜ਼ੂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਲ ਹੈ ਜ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ।