ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਲਕ ਬੋਇਲਿੰਗ ਦਾ ਸੱਚ: ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਸਿਲਕ ਬੋਇਲਿੰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਕੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਉਬਾਲ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਹਿੰਸਕ ਸਿਲਕ (Ahimsa silk) ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰੇਸ਼ਮ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ

ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਕਿੱਤਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਕੂਨਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਧ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹੀ ਰੇਸ਼ਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਬੇਰੀ ਰੇਸ਼ਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਬਿਕਸ ਮੋਰੀ ਕੀੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਅਤੇ ਊਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਧਾਗਾ ਕੋਕੂਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਤੰਦ ਵਜੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਕੋਕੂਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸਟਿੰਗਿੰਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਕੋਕੂਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਫ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਰੇਸ਼ਮ ਲਈ ਲਗਭਗ 3,000 ਕੀੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਪੇਟਾ ਇੰਡੀਆ, 2023)।

ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖਿਆ: ਕੋਕੂਨ ਉਬਾਲਣ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸੰਕਟ

ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੋਕੂਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਕੜਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀੜੇ ਅੰਦਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਘਟਦੀ-ਘਟਦੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਰੂਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਵੀ ਆਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਦੂਰ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੇਬਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, 2022)।

ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ

2015 ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੇਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕੜਾਹੀ ਤੋਂ ਕੋਕੂਨ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਕੀੜਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਹਰਕਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮੈਂ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 'ਅਹਿੰਸਕ ਸਿਲਕ' ਜਾਂ 'ਈਰੀ ਸਿਲਕ' ਵਰਗੇ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਕੋਕੂਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰੇਸ਼ਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਦਿਆਲੂ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਖਪਤਕਾਰ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ? ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਟ ਅਤੇ ਸੂਤ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ, ਨੈਤਿਕ ਸਿਲਕ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ।

“ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਜੀਵਿਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਨ ਜੋ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਲਕ ਬੋਇਲਿੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਰੂਰਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਨੈਤਿਕ ਸਿਲਕ ਅਤੇ ਵੀਗਨ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ

ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਕ ਸਿਲਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵੀਗਨ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਲਕ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਸੂਤ, ਲਿਨਨ, ਜਾਂ ਬਾਂਸ ਵਰਗੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਕੱਪੜੇ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਅੰਦੋਲਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਇੱਕ ਸੁਚੇਤ ਖਪਤਕਾਰ ਬਣੋ

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਦੁਪੱਟਾ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ — ਖਪਤਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਹਰ ਰੁਪਇਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪਾਂ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਕਰੂਰਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਸਿਲਕ ਬੋਇਲਿੰਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਸਿਲਕ ਬੋਇਲਿੰਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਨਿਵਾਰਣ ਐਕਟ 1960 ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੁਝ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਠੋਸ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਕੀ ਅਹਿੰਸਕ ਸਿਲਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਅਹਿੰਸਕ ਸਿਲਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਈਰੀ ਸਿਲਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਕੋਕੂਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖੁਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਸਿਲਕ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਟਿਕਾਊ ਹਨ?

ਜੀ ਹਾਂ, ਸੂਤ, ਲਿਨਨ, ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਵਰਗੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਦਿਆਲੂ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੈਵਿਕ ਸੂਤ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਲਕ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਂਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸਿਲਕ ਨੈਤਿਕ ਹੈ?

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਜੇਕਰ 'Ahimsa' ਜਾਂ 'Eri' ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹੈ। ਪਰ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਜਿਵੇਂ 'ਫੇਅਰ ਟ੍ਰੇਡ' ਜਾਂ 'ਜੀ.ਓ.ਟੀ.ਐਸ.' (GOTS) ਵੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸਿਲਕ ਖਰੀਦਣਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਨੈਤਿਕ ਸਿਲਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਲਕ ਨਾਲੋਂ 50-100% ਵਧੇਰੇ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਨੈਤਿਕ ਸਿਲਕ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਉਮਰ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੂਤ ਜਾਂ ਲਿਨਨ ਵਰਗੇ ਸਸਤੇ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉੱਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਾ ਲੱਗਣ, ਪਰ ਦਿਆਲੂ ਹਨ।