ਤੱਥ-ਜਾਂਚ: ਕੀ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ? ਸਿਲਕ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਸੱਚ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਨਹੀਂ, ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ (Bombyx mori) ਕੋਲ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਕੂਨ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜਾਂ ਭਾਫ਼ ਦੇ ਕੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੀੜੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਦ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

ਦਾਅਵਾ: ਕੀ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ?

ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਪਾਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੀੜੇ ਕੋਕੂਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਅਕਸਰ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ 'ਕੁਦਰਤੀ' ਅਤੇ 'ਨੈਤਿਕ' ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ ਹੈ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ, ਬਾਲਗ ਕੀੜੇ ਆਂਡੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਾਰਵੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਾਰਵੇ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੋਕੂਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਕੂਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸਾਨ ਕੋਕੂਨ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਭਾਫ਼ ਦੇ ਕੇ, ਜਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਕੀੜਾ ਕੋਕੂਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਰਦ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿਲਕ ਬੋਰਡ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ 'ਹਰਾ' ਅਤੇ 'ਨੈਤਿਕ' ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਰੇਸ਼ਮ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਦਇਆਵਾਨ ਰੇਸ਼ਮ' ਜਾਂ 'ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਬੂਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ (Bombyx mori) ਕੋਲ ਨੋਸੀਸੈਪਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੀਸੈਪਟਰ ਹਨ। ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਲ ਬਾਇਓਲੋਜੀ (2018) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੰਤੂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕੀੜੇ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਉਤੇਜਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਦ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਬੂਤ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੀਗਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਟਾ ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਰੂਰ ਅਮਲਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੋਕੂਨ ਨੂੰ ਉਬਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀੜੇ ਅਕਸਰ ਅੱਧੇ ਪਕੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਮਿੱਥ ਤੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਇਸ ਮਿੱਥ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਲਾਭ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਖਪਤਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਿੱਥ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ-ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਮਿੱਥ ਤੋਂ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਉਦਯੋਗ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ: 'ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਕੱਢਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜਾਂ ਭਾਫ਼ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।' ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ (ਪੀਸ ਸਿਲਕ) ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਕਿ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੂਐਲਟੀ-ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰੇਸ਼ਮ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰੋ ਜੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰੇਸ਼ਮ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। 'ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ' ਜਾਂ 'ਪੀਸ ਸਿਲਕ' ਦਾ ਲੇਬਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਿ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਸ-ਚੈੱਕ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਰੂਰ ਸੱਚ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਖਪਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਕੀਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨ ਅਕਸਰ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਇਸ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।

“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰੇਸ਼ਮ ਪਹਿਨਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਗਿਆਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਪਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਵਿਕਲਪ: ਕੀ ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰੂਐਲਟੀ-ਮੁਕਤ ਹੈ?

ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੀਸ ਸਿਲਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਕੋਕੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਾਲੀ ਕੋਕੂਨ ਤੋਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਕੀੜਾ ਕੋਕੂਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਧਾਗਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੂਐਲਟੀ-ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕਪਾਹ, ਟੈਂਸਲ, ਲਿਨਨ, ਅਤੇ ਰਿਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਪੌਲੀਏਸਟਰ। ਇਹ ਫੈਬਰਿਕ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੁਣ ਵੀਗਨ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਫੈਸ਼ਨ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੰਤੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਲ ਬਾਇਓਲੋਜੀ (2018) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕੀੜੇ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਉਤੇਜਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਦਰਦ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਿ ਕੀੜੇ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਗਲਤ ਹੈ।

ਕੀ ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ (ਪੀਸ ਸਿਲਕ) ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ?

ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿੱਚ, ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਕੋਕੂਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੂਐਲਟੀ-ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਵੀਗਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹਨ।

ਕੀ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਅਹਿੰਸਕ ਰੇਸ਼ਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰੂਐਲਟੀ-ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਪਾਹ, ਟੈਂਸਲ, ਜਾਂ ਲਿਨਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੁਟੀਕ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰ ਹਨ ਜੋ ਵੀਗਨ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਫੈਸ਼ਨ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕਪਾਹ, ਟੈਂਸਲ, ਅਤੇ ਲਿਨਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੁਣ ਵੀਗਨ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ।

ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਤੁਸੀਂ ਰੇਸ਼ਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਪਾਲਣ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਲ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪੇਟਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਦਰਦ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਕੀ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਟੈਂਸਲ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉੱਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਟੈਂਸਲ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹਨ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ

ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ