Keadaan Iklim 2026: Pelepasan Gas Rumah Hijau Penternakan dan Masa Depan Makanan di Malaysia

Jawapan ringkas: Penternakan industri menyumbang kira-kira 14.5% daripada pelepasan gas rumah hijau global, lebih tinggi daripada sektor pengangkutan, dan di Malaysia, permintaan daging yang meningkat mendorong pelepasan daripada pembukaan hutan dan pengeluaran makanan haiwan. Peralihan kepada diet berasaskan tumbuhan adalah langkah paling berkesan untuk mengurangkan jejak karbon individu, menurut data IPCC 2026.

Apakah Pelepasan Gas Rumah Hijau daripada Penternakan pada 2026?

Pelepasan gas rumah hijau (GHG) daripada penternakan merangkumi karbon dioksida (CO2), metana (CH4), dan nitrus oksida (N2O). Metana, yang dihasilkan melalui fermentasi enterik dalam ruminan seperti lembu dan kambing, mempunyai potensi pemanasan global 28 kali ganda lebih tinggi daripada CO2 dalam tempoh 100 tahun (IPCC, 2023). Nitrus oksida, yang dilepaskan daripada baja dan penggunaan baja sintetik, pula 265 kali lebih kuat daripada CO2.

Menurut data terkini daripada Pertubuhan Makanan dan Pertanian (FAO, 2025), sektor penternakan global bertanggungjawab terhadap kira-kira 7.1 gigaton CO2 setara setiap tahun. Daripada jumlah ini, 65% berasal daripada pengeluaran daging lembu dan tenusu, manakala ayam dan babi menyumbang bahagian yang lebih kecil tetapi masih signifikan. Di Malaysia, sektor pertanian menyumbang kira-kira 11% daripada jumlah pelepasan negara, dengan penternakan menjadi komponen utama (Kementerian Alam Sekitar, 2024).

Bagaimana Penternakan Industri Memanaskan Planet: Metana, Nitrus Oksida, dan Karbon

Metana daripada pencernaan lembu dan pengurusan baja menyumbang kira-kira 39% daripada jumlah pelepasan penternakan global. Di kilang ternakan berskala besar, kolam najis terbuka melepaskan metana dan N2O secara berterusan. Sementara itu, penebangan hutan untuk padang ragut dan ladang soya bagi makanan haiwan menyumbang pelepasan karbon yang besar. Di Malaysia, pembukaan hutan untuk ladang kelapa sawit yang dikaitkan dengan makanan haiwan import turut memburukkan lagi krisis biodiversiti.

Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia (UPM, 2024) mendapati bahawa pengeluaran 1 kg daging lembu di Malaysia menghasilkan kira-kira 27 kg CO2 setara, berbanding hanya 0.9 kg untuk 1 kg tauhu. Perbezaan ini menekankan potensi pengurangan pelepasan yang besar melalui peralihan diet. Tambahan pula, pengangkutan makanan haiwan import, seperti soya dari Brazil, menambah jejak karbon yang tersembunyi.

Perbandingan Serantau: Malaysia, Asia Tenggara, dan Dunia

Asia Tenggara menyumbang kira-kira 8% daripada pelepasan GHG global daripada penternakan, tetapi kadar pertumbuhan permintaan daging adalah antara yang tertinggi di dunia. Di Malaysia, penggunaan daging per kapita meningkat 3.2% setahun sejak 2020, didorong oleh pendapatan yang meningkat dan perubahan gaya hidup (Kementerian Pertanian, 2025). Negara jiran seperti Indonesia dan Thailand juga menyaksikan trend yang sama.

Namun, terdapat perbezaan besar dalam intensiti pelepasan. Penternakan di Malaysia bergantung kepada makanan haiwan import, yang meningkatkan jejak karbon berbanding negara yang menggunakan makanan tempatan. Sebaliknya, negara seperti Denmark telah mengurangkan pelepasan daripada penternakan melalui inovasi dan dasar, manakala Malaysia masih bergelut dengan kekurangan pelaburan dalam protein alternatif.

Dasar Iklim dan Peranan Makanan dalam Sumbangan Keempat IPCC 2026

Laporan Penilaian Keempat IPCC (AR6, 2022) menegaskan bahawa diet berasaskan tumbuhan adalah salah satu langkah mitigasi dengan potensi tertinggi, dengan potensi pengurangan sehingga 8 Gt CO2e setahun. Laporan khas IPCC mengenai perubahan iklim dan tanah (2019) turut menyatakan bahawa peralihan diet boleh mengurangkan tekanan ke atas tanah dan hutan. Pada 2026, IPCC menekankan keperluan untuk dasar yang menyokong peralihan ini.

Di Malaysia, Dasar Perubahan Iklim Negara (2020) menetapkan sasaran pengurangan intensiti pelepasan KDNK sebanyak 45% menjelang 2030, tetapi tidak menyebut secara khusus tentang penternakan. Bagaimanapun, Pelan Induk Perindustrian Baharu 2030 menyasarkan pertumbuhan industri makanan berasaskan tumbuhan tempatan, termasuk pengeluaran daging kultur dan protein alternatif. Ini sejajar dengan trend global di mana pelaburan dalam protein alternatif mencapai $3.1 bilion pada 2025 (Good Food Institute, 2026).

“Kita tidak boleh menangani perubahan iklim tanpa menangani sistem makanan kita. Penternakan industri adalah pemacu utama pelepasan, dan peralihan kepada diet berasaskan tumbuhan adalah penyelesaian yang berdaya maju dan berkesan.”

Mengapa Diet Berasaskan Tumbuhan adalah Penyelesaian Iklim yang Berkesan

Diet berasaskan tumbuhan, yang menekankan buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin penuh, kekacang, dan protein tumbuhan, boleh mengurangkan pelepasan GHG individu sehingga 70% tanpa menjejaskan pengambilan nutrien (IPCC, 2022). Satu kajian di Malaysia mendapati bahawa vegan menghasilkan kira-kira 1.5 tan CO2e setahun daripada makanan, berbanding 3.3 tan untuk pemakan daging (Persatuan Vegan Malaysia, 2025).

Selain itu, peralihan ini juga mengurangkan keperluan tanah dan air. Penternakan menggunakan 77% daripada tanah pertanian global tetapi hanya menyediakan 18% kalori dan 37% protein (Our World in Data, 2024). Dengan mengurangkan pergantungan kepada daging, kita boleh membebaskan tanah untuk pemulihan hutan dan biodiversiti, yang seterusnya menyerap karbon.

Bagaimana Malaysia Boleh Mengurangkan Pelepasan daripada Sektor Penternakan

Terdapat beberapa langkah konkrit yang boleh diambil oleh Malaysia untuk mengurangkan pelepasan GHG daripada penternakan. Pertama, kerajaan boleh memperkenalkan dasar fiskal seperti cukai karbon ke atas daging, yang telah terbukti berkesan di beberapa negara Eropah. Kedua, kempen kesedaran awam tentang kesan iklim daging boleh mengubah tingkah laku pengguna.

Ketiga, pelaburan dalam protein alternatif, seperti daging berasaskan tumbuhan dan daging kultur, boleh menyediakan pilihan yang lebih mampan. Syarikat tempatan seperti Phuture Food telah mula menghasilkan protein berasaskan kacang, tetapi sokongan kerajaan diperlukan untuk meningkatkan skala. Keempat, peraturan yang lebih ketat ke atas pengurusan baja dari kilang ternakan boleh mengurangkan pelepasan metana dan N2O.

Soalan Lazim Mengenai Pelepasan Gas Rumah Hijau dan Penternakan

Apakah pelepasan gas rumah hijau daripada penternakan?

Pelepasan gas rumah hijau daripada penternakan merangkumi metana (CH4), nitrus oksida (N2O), dan karbon dioksida (CO2). Metana dihasilkan melalui fermentasi enterik dan pengurusan baja, manakala N2O berasal daripada penggunaan baja dan najis. CO2 pula dilepaskan melalui perubahan guna tanah dan tenaga yang digunakan dalam pengeluaran.

Berapa besar sumbangan penternakan kepada pelepasan global?

Menurut FAO (2025), penternakan menyumbang kira-kira 14.5% daripada pelepasan GHG global, iaitu 7.1 gigaton CO2 setara setahun. Ini lebih tinggi daripada keseluruhan sektor pengangkutan, yang menyumbang sekitar 14%.

Bagaimana diet berasaskan tumbuhan boleh membantu mengurangkan pelepasan?

Diet berasaskan tumbuhan boleh mengurangkan pelepasan GHG individu sehingga 70% kerana ia menggantikan produk haiwan yang intensif karbon dengan protein tumbuhan yang lebih cekap. Sebagai contoh, 1 kg tauhu menghasilkan 0.9 kg CO2e, berbanding 27 kg untuk daging lembu (UPM, 2024).

Apakah dasar yang disyorkan untuk mengurangkan pelepasan daripada penternakan di Malaysia?

Dasar yang berkesan termasuk cukai karbon ke atas daging, insentif untuk protein alternatif, kempen kesedaran awam, dan peraturan pengurusan baja yang lebih ketat. Pelan Induk Perindustrian Baharu 2030 sudah menggariskan sasaran untuk makanan berasaskan tumbuhan, tetapi pelaksanaan perlu diperkukuhkan.

Adakah daging kultur dapat mengurangkan pelepasan gas rumah hijau?

Daging kultur berpotensi mengurangkan pelepasan sehingga 92% berbanding daging konvensional, menurut kajian Universiti Oxford (2023). Walau bagaimanapun, teknologi ini masih di peringkat awal dan memerlukan pelaburan besar untuk pengeluaran secara komersial.

Kesimpulan: Tindakan Iklim Bermula di Pinggan Makan

Data jelas menunjukkan bahawa penternakan adalah pemacu utama pelepasan gas rumah hijau, dan peralihan kepada diet berasaskan tumbuhan adalah salah satu langkah paling berkesan untuk menangani perubahan iklim. Dengan dasar yang tepat dan kesedaran awam yang meningkat, Malaysia boleh memainkan peranan penting dalam usaha global ini.