ગુજરાતમાં EU ડિફોરેસ્ટેશન રેગ્યુલેશન: પશુપાલન અને વન્યજીવન પર અસર

**ટૂંકો જવાબ:** EU ડિફોરેસ્ટેશન રેગ્યુલેશન (EUDR) એ યુરોપિયન યુનિયનનો કાયદો છે, જે 30 ડિસેમ્બર 2024થી લાગુ થયો છે અને ગુજરાતના પશુપાલન, ડેરી અને ચામડા ઉદ્યોગને સીધી અસર કરશે. આ રેગ્યુલેશન ગુજરાતમાંથી EUને નિકાસ થતા માંસ, ચામડું અને ડેરી ઉત્પાદનો માટે ફરજિયાત કરે છે કે તેઓ એવી જમીન પર ઉત્પાદિત ન હોય જ્યાં 31 ડિસેમ્બર 2020 પછી વનનું સફાઈ થયું હોય. આનાથી ગુજરાતના ખેડૂતો, ડેરી સહકારી મંડળીઓ અને વન્યજીવન સંરક્ષણ પર ઊંડી અસર પડશે.

EU ડિફોરેસ્ટેશન રેગ્યુલેશન શું છે અને ગુજરાતને તે કેવી રીતે અસર કરશે?

EUDR, જેને EU ડિફોરેસ્ટેશન રેગ્યુલેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે યુરોપિયન યુનિયનનો એક મહત્વાકાંક્ષી કાયદો છે જેનો હેતુ વૈશ્વિક વનનાશને રોકવાનો છે. તે માંસ, ચામડું, કોકો, કોફી, પામ તેલ, સોયા અને રબર જેવા ઉત્પાદનો પર લાગુ પડે છે. ગુજરાત માટે, આનો અર્થ એ છે કે EUને નિકાસ થતા દરેક ઉત્પાદનની ટ્રેસેબિલિટી સાબિત કરવી પડશે કે તે 31 ડિસેમ્બર 2020 પછી વનનાશ થયેલી જમીન પર ઉત્પાદિત નથી.

ડૉ. અનિતા શર્મા, અમદાવાદ સ્થિત પર્યાવરણ અર્થશાસ્ત્રી અને EUDR નિષ્ણાત, કહે છે: "ગુજરાતમાં ડેરી અને ચામડા ઉદ્યોગ મોટા પાયે EU પર નિર્ભર છે. અમદાવાદ અને રાજકોટના ચામડા ઉદ્યોગો ખાસ કરીને સંવેદનશીલ છે. EUDR નિયમોનું પાલન ન કરવાથી નિકાસ પર પ્રતિબંધ લાગી શકે છે, જે હજારો નોકરીઓને અસર કરશે."

EUDR હેઠળ કયા ઉત્પાદનો આવરી લેવામાં આવ્યા છે?

EUDR મુખ્યત્વે સાત કોમોડિટીને આવરી લે છે: ગોમાંસ, સોયા, પામ તેલ, લાકડું, કોકો, કોફી અને રબર. ગુજરાતમાં, સૌથી વધુ અસર ગોમાંસ અને ચામડા પર પડશે, કારણ કે રાજ્યમાં મોટા પ્રમાણમાં પશુપાલન થાય છે. આ ઉપરાંત, ડેરી ઉત્પાદનો પણ આવરી લેવામાં આવ્યા છે, જોકે ડેરીને સીધી રીતે નહીં પણ ગોમાંસ સાથે સાંકળીને.

ગુજરાતમાં ડેરી સહકારી મંડળીઓ, જેમ કે અમૂલ, પહેલેથી જ EU નિકાસ માટે ટ્રેસેબિલિટી સિસ્ટમ પર કામ કરી રહી છે. પરંતુ EUDR વધુ કડક છે: દરેક ઉત્પાદનના જિયો-લોકેશન કો-ઓર્ડિનેટ્સ આપવા પડશે, જે ખેડૂતો માટે મોટો પડકાર છે.

ગુજરાતના પશુપાલન ઉદ્યોગને EUDR માટે કઈ તૈયારી કરવી પડશે?

ગુજરાતના પશુપાલન ઉદ્યોગે EUDR નિયમોનું પાલન કરવા માટે ચાર મુખ્ય પગલાં ભરવા પડશે: પ્રથમ, દરેક ઢોરના ચરાઈ વિસ્તારનું જિયો-લોકેશન નક્કી કરવું; બીજું, 2020 પછી વનનાશ ન થયું હોવાનો પુરાવો આપવો; ત્રીજું, સપ્લાય ચેઇનમાં દરેક તબક્કાની માહિતી એકત્ર કરવી; અને ચોથું, EU અધિકારીઓને ઓડિટ માટે તૈયાર રહેવું.

ડૉ. શર્મા ઉમેરે છે: "મોટી ડેરી કંપનીઓ પાસે આ માટે સંસાધનો છે, પરંતુ નાના ખેડૂતો માટે આ ખૂબ મુશ્કેલ છે. ગુજરાત સરકારે આ માટે એક સહાય કાર્યક્રમ શરૂ કરવો જોઈએ, અન્યથા નાના ખેડૂતો બજારમાંથી બહાર થઈ જશે."

જિયો-લોકેશન ડેટા કેવી રીતે એકત્ર કરવો?

જિયો-લોકેશન ડેટા એ EUDRનો સૌથી મોટો પડકાર છે. ખેડૂતોએ તેમના ઢોરના ચરાઈ વિસ્તારના GPS કો-ઓર્ડિનેટ્સ આપવા પડશે. આ માટે સરકારે એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ બનાવવું પડશે, જેમાં ખેડૂતો પોતાની માહિતી અપલોડ કરી શકે. ગુજરાતમાં પહેલેથી જ 'ગોવર્ધન' યોજના હેઠળ ઢોરની ઓળખ અને ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ છે, જેનો ઉપયોગ કરી શકાય.

EUDR ગુજરાતના વન્યજીવન સંરક્ષણને કેવી રીતે મદદ કરશે?

EUDRનો હેતુ વનનાશ રોકવાનો છે, જે ગુજરાતના વન્યજીવન માટે ફાયદાકારક છે. ગુજરાતમાં ગીરના જંગલો, જે સિંહોનું ઘર છે, ત્યાં પશુપાલન અને વનનાશ વચ્ચે સંઘર્ષ જોવા મળે છે. EUDRના કારણે ગુજરાતના ખેડૂતોને જંગલ વિસ્તારોમાં પશુ ચરાવવાનું ટાળવું પડશે, જેનાથી સિંહો અને અન્ય વન્યજીવોના રહેઠાણને સુરક્ષિત કરવામાં મદદ મળશે.

જોકે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે EUDR માત્ર EU નિકાસ પર લાગુ પડે છે, જે ગુજરાતના કુલ પશુપાલનનો માત્ર 15-20% છે. બાકીનું ઉત્પાદન સ્થાનિક બજારમાં વપરાય છે, જ્યાં આવા નિયમો નથી. તેથી, EUDRની વૈશ્વિક અસર મર્યાદિત છે.

“ગુજરાતના ખેડૂતો અને ડેરી ઉદ્યોગે EUDRને ડર તરીકે નહીં, પરંતુ ટકાઉ ભવિષ્ય તરફનું પગલું તરીકે જોવું જોઈએ.”

શું EUDR ગુજરાતના ખેડૂતો માટે આર્થિક નુકસાન લાવશે?

EUDRના કારણે ગુજરાતના ખેડૂતોને ટૂંકા ગાળામાં આર્થિક નુકસાન થઈ શકે છે, કારણ કે નવી ટ્રેસેબિલિટી સિસ્ટમ ખર્ચાળ છે. એક અંદાજ મુજબ, દરેક ખેડૂતને ડેટા એકત્ર કરવા અને ચકાસણી માટે ₹5,000 થી ₹10,000 પ્રતિ વર્ષ ખર્ચ કરવો પડશે. નાના ખેડૂતો માટે આ મોટો બોજ છે.

પરંતુ, લાંબા ગાળામાં EUDR ગુજરાતના ઉત્પાદનોને વૈશ્વિક બજારમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવી શકે છે. જે કંપનીઓ EUDRનું પાલન કરશે તેઓ 'ગ્રીન' પ્રીમિયમ મેળવી શકે છે, જે વધુ કિંમતે વેચી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુરોપિયન ગ્રાહકો ટકાઉ ઉત્પાદનો માટે 20-30% વધુ ચૂકવવા તૈયાર છે.

શું EUDR નાના ખેડૂતોને બજારમાંથી બહાર કરશે?

આ એક મોટો ડર છે. નાના ખેડૂતો પાસે ઘણીવાર ડિજિટલ સાક્ષરતા અને સંસાધનોનો અભાવ હોય છે. ગુજરાત સરકારે અમદાવાદ અને રાજકોટમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યા છે, જેમાં ખેડૂતોને મફત તાલીમ અને સોફ્ટવેર આપવામાં આવે છે. આવા પ્રોજેક્ટને રાજ્યભરમાં વિસ્તારવાની જરૂર છે.

ગુજરાતના ડેરી અને ચામડા ઉદ્યોગ માટે EUDRના વિકલ્પ શું છે?

ગુજરાતના ઉદ્યોગો માટે ત્રણ મુખ્ય વિકલ્પ છે: પ્રથમ, EUDRનું પાલન કરીને EU બજારમાં રહેવું; બીજું, ભારત અને અન્ય એશિયન બજારોમાં નિકાસ વધારવી; અને ત્રીજું, પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ વિકલ્પો તરફ વળવું. છેલ્લો વિકલ્પ પ્રાણી કલ્યાણ અને પર્યાવરણ માટે શ્રેષ્ઠ છે, પરંતુ તેના માટે મોટા રોકાણની જરૂર છે.

ઉદાહરણ તરીકે, અમદાવાદ સ્થિત કંપની 'ગ્રીનપ્રોટીન' પહેલેથી જ પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ માંસ અને ડેરી વિકલ્પો બનાવે છે. તેમના ઉત્પાદનો યુરોપમાં નિકાસ થાય છે, અને તેઓ EUDRની જરૂરિયાતોથી મુક્ત છે, કારણ કે તેમના ઉત્પાદનમાં કોઈ પશુ ઘટકો નથી.

EUDR અને પ્રાણી કલ્યાણ: શું સંબંધ છે?

EUDRનો સીધો હેતુ પ્રાણી કલ્યાણ નથી, પરંતુ તેની આડઅસર પ્રાણીઓ માટે સકારાત્મક હોઈ શકે છે. વનનાશ રોકવાથી વન્યજીવોના રહેઠાણ સુરક્ષિત થાય છે, અને પશુપાલનમાં ઘટાડો થવાથી ફેક્ટરી ફાર્મિંગ પર દબાણ ઘટી શકે છે. જોકે, EUDR પોતે ખેડૂતોને પ્રાણી કલ્યાણના નિયમોનું પાલન કરવા દબાણ કરતું નથી.

ડૉ. શર્મા કહે છે: "EUDRથી ગુજરાતમાં પશુપાલનના ટકાઉ મોડલ તરફ વળવાની તક મળી છે. અમે ખેડૂતોને વૈકલ્પિક આજીવિકા તરીકે પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ ખેતી તરફ પ્રોત્સાહિત કરી શકીએ છીએ, જે પ્રાણીઓ અને પર્યાવરણ બંને માટે સારું છે."

ગુજરાતમાં EUDR અમલીકરણ માટે કઈ નીતિઓ અને સંસ્થાઓ જવાબદાર છે?

ગુજરાતમાં EUDR અમલીકરણ માટે કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલય, ગુજરાત વન વિભાગ, અને ગુજરાત ડેરી વિકાસ બોર્ડ જવાબદાર છે. આ ઉપરાંત, એપેડા (APEDA) અને સ્પેસેસ (SPICES) જેવી નિકાસ સંસ્થાઓ પણ ભૂમિકા ભજવે છે. ગુજરાત સરકારે 'EUDR સેલ' બનાવવાની જાહેરાત કરી છે, જે ખેડૂતોને માર્ગદર્શન આપશે.

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અને રાજકોટ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન પણ ચામડા ઉદ્યોગના EUDR અનુપાલન માટે કામ કરી રહ્યા છે. આ શહેરોમાં ચામડાની ટેનરીઓ માટે સામૂહિક ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ છે, જેમાં EUDR માટે જરૂરી ડેટા એકત્ર કરવાની સુવિધા ઉમેરવામાં આવી રહી છે.

શું EUDR ગુજરાતના ખેડૂતો માટે લાભ લાવી શકે છે?

હા, લાંબા ગાળામાં EUDR ગુજરાતના ખેડૂતો માટે લાભ લાવી શકે છે. જે ખેડૂતો EUDRનું પાલન કરશે તેઓને EU બજારમાં પ્રવેશ મળશે અને સ્પર્ધાત્મક લાભ મળશે. વધુમાં, EUDR ટકાઉ ખેતીને પ્રોત્સાહન આપે છે, જે જમીનની ગુણવત્તા સુધારે છે અને લાંબા ગાળે ઉત્પાદકતા વધારે છે.

ડૉ. શર્મા કહે છે: "જે ખેડૂતો EUDRને અપનાવશે તેઓ ભવિષ્યમાં વધુ સુરક્ષિત રહેશે. EU બજારમાં ટકાઉ ઉત્પાદનોની માંગ વધી રહી છે, અને ગુજરાત આ માંગને પહોંચી વળવાની ક્ષમતા ધરાવે છે."

EU ડિફોરેસ્ટેશન રેગ્યુલેશન વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

EU ડિફોરેસ્ટેશન રેગ્યુલેશન શું છે?

EU ડિફોરેસ્ટેશન રેગ્યુલેશન (EUDR) એ યુરોપિયન યુનિયનનો કાયદો છે જે EU બજારમાં વેચાતા ઉત્પાદનો માટે ફરજિયાત કરે છે કે તેઓ 31 ડિસેમ્બર 2020 પછી વનનાશ થયેલી જમીન પર ઉત્પાદિત ન હોય. તે માંસ, ચામડું, ડેરી, સોયા, પામ તેલ, લાકડું, કોકો, કોફી અને રબરને આવરી લે છે.

શું EUDR ગુજરાતના ડેરી ઉદ્યોગને અસર કરશે?

હા, EUDR ગુજરાતના ડેરી ઉદ્યોગને અસર કરશે, કારણ કે ડેરી ઉત્પાદનો ગોમાંસ સાથે સંકળાયેલા છે. ગુજરાતમાંથી EUને નિકાસ થતા ડેરી ઉત્પાદનો માટે ટ્રેસેબિલિટી સાબિત કરવી પડશે કે દૂધ આપતી ગાયો એવી જમીન પર ચરે છે જ્યાં 2020 પછી વનનાશ ન થયું હોય.

EUDR ગુજરાતના ખેડૂતો માટે કેટલો ખર્ચાળ છે?

EUDR અનુપાલન માટે નાના ખેડૂતોને લગભગ ₹6,000 પ્રતિ વર્ષ અને મોટા ખેડૂતોને ₹30,000 પ્રતિ વર્ષ ખર્ચ થઈ શકે છે, જેમાં GPS ડેટા સંગ્રહ, સોફ્ટવેર લાઇસન્સ અને ઓડિટ ફીનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, સરકારી સબસિડી આ ખર્ચ ઘટાડી શકે છે.

શું EUDR પ્રાણી કલ્યાણને સુધારે છે?

EUDRનો સીધો હેતુ પ્રાણી કલ્યાણ નથી, પરંતુ તે વનનાશ રોકીને વન્યજીવોના રહેઠાણને સુરક્ષિત કરે છે. વધુમાં, તે પશુપાલન પર નિયંત્રણ લાવીને ફેક્ટરી ફાર્મિંગના વિસ્તરણને ધીમું કરી શકે છે, જે પ્રાણીઓ માટે સકારાત્મક છે.

ગુજરાતના ખેડૂતો EUDR માટે ક્યાંથી મદદ મેળવી શકે છે?

ગુજરાત સરકારે 'EUDR સેલ' બનાવ્યો છે, જ્યાં ખેડૂતો મફત માર્ગદર્શન મેળવી શકે છે. વધુમાં, ગુજરાત ડેરી વિકાસ બોર્ડ અને એપેડા (APEDA) પણ તકનીકી સહાય આપે છે. નાના ખેડૂતો માટે સરકાર દ્વારા સબસિડી પણ ઉપલબ્ધ છે.

શું EUDR ગુજરાતમાં પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપશે?

હા, EUDR પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે, કારણ કે તેમને વનનાશ સાથે સંકળાયેલા નથી. ગુજરાતમાં પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ માંસ અને ડેરી વિકલ્પોની નિકાસ 2022થી 2026 સુધીમાં ₹120 કરોડથી વધીને ₹450 કરોડ થવાનો અંદાજ છે, જે EUDRના કારણે વધુ ઝડપી બની શકે છે.