ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ: ਸਾਬਕਾ ਚਿੜੀਆਘਰ ਕੀਪਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰੀ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਵਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਪੀੜ੍ਹਾ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਕੀਪਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਰਣਯ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ?

ਸਾਬਕਾ ਚਿੜੀਆਘਰ ਕੀਪਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਮਾਹਰ, ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੰਮ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹਾਥੀ ਅਕਸਰ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਅਕਸਰ ਸਤਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਵਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 100 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਈ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੀਰੀਓਟਾਈਪ ਵਿਵਹਾਰ (ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਡੰਡੇ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਸਾਧਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਮੈਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਕੁਸ਼ (ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੰਡਾ) ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਵਨਯ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਚਿਕਨ ਦੇ ਕੁਝ ਟੁਕੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਕੁਝ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਡੇਟਿਵ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ।

“ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਦੁੱਖ ਦੇ ਘਰ ਹਨ।”

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?

ਸਿੰਘ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੈਲਾਨੀ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਰਣਯ (ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਕਚੂਰੀ) ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ। ਇਹ ਅਭਿਆਰਣਯ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੈਦ ਦੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਕਚੂਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੰਛੀ ਆਜ਼ਾਦ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਸ਼ੂ ਆਸਰਾ (ਜਿਵੇਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਸਨੇਹ ਸਦਨ) ਹਨ, ਜੋ ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਆਸਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨੈਤਿਕ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਇਹੀ ਅਸਲ ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹੈ।"

ਸੈਲਾਨੀ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਸਿੰਘ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਵਾੜਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ। "ਜੇਕਰ ਵਾੜਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਬਨਸਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਾਨਵਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਜ਼ਖਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਉੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚਿੜੀਆਘਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਵਾਉਣ ਜਾਂ ਸਵਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਨੈਤਿਕ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੀ.ਈ.ਟੀ.ਏ. ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 2022 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਟ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਜ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਚਿੜੀਆਘਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਅਥਾਰਟੀ (CZA) ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। "ਜੇਕਰ CZA ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।" ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ।

ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੈਲਾਨੀ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਜਾਂ ਅਭਿਆਰਣਯ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਲਕ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੈਸਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਪੈਸਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਭੋਜਨ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਲਾਨੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਈਕੋ-ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਸਤੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਰਣਯ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਫੰਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਈਕੋ-ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੂੰ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਥਾਨਕ ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਟਰਾਂ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਰਸਤੇ, ਦੂਰਬੀਨ ਪੁਆਇੰਟ, ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੇਂਦਰ।

ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੜੀਆਘਰ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਿੰਘ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਓ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।" ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਅਸਲ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਚਿੜੀਆਘਰ ਅਕਸਰ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਪਾਰਕ ਮਨੋਰੰਜਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨਾ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਪਸ਼ੂ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਕੁਝ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਸਨੇਹ ਸਦਨ, ਜੋ ਬਚਾਏ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦਾ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਕਚੂਰੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸੈਂਕਚੂਰੀਆਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।

ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਚਿੜੀਆਘਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿੰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ?

ਨੈਤਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਕਸਰ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਟਿਕਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤਾ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਰਣਯ ਮਾਮੂਲੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਲਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਫਤ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਪੈਸਾ ਸਿੱਧਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਕੀ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਗਲਤ ਖੁਰਾਕ, ਤਣਾਅ, ਲਾਗ ਅਤੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਤੁਸੀਂ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੀ.ਈ.ਟੀ.ਏ. ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਹਿਊਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਔਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਧਾਇਕ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਵੀ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।