ਅੰਦਰ ਵੇਖੋ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਕਰੂਰਤਾ — ਗੁਪਤ ਵੀਡੀਓ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਲਈ ਗਈ ਤਾਜ਼ਾ ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਧਾਰਨ, ਨਵਜੰਮੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਛੱਡਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਫੁਟੇਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ, 1960 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਉਸ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਪਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ?

ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ 'ਪੰਜਾਬ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਟਰੱਸਟ' ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ। ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਸਤੀ ਦੇ, ਗਰਭਧਾਰਨ ਲਈ ਬਲਦ ਦੇ ਵੀਰਜ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਵਜੰਮੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ 2 ਫੁੱਟ ਚੌੜੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਛਾ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੇਸੁਰਤ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਿਮਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਦੂਜੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ। ਫਾਰਮ ਦੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਜਾਂ ਦੱਬਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁੱਤਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ 'ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ' ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹਨ।

“ਇਹ ਫੁਟੇਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਕਰੂਰਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਨੂੰ 'ਨਿਰਦੋਸ਼' ਉਤਪਾਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।”

ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜੇ ਗਏ ਹਨ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ (PCA), 1960 ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਪੀੜਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੁਸਤੀ ਦੇ ਗਰਭਧਾਰਨ, ਬਿਮਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਾ, ਇਸ ਧਾਰਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨਿਯਮ, 2013 ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਰੋਗ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।

ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ 4 ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਥਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 1986 ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਅਨੁਸਾਰ, ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੂੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਸਿੱਧੇ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਜਵਾਬ: ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਲਤੀ ਮੰਨੀ?

ਵੀਡੀਓ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਫਾਰਮ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰੂਰਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਮਾਲਕ, ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੈ।' ਦੂਜੇ ਫਾਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜਾਂਚ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਤੀਜੇ ਫਾਰਮ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪੰਜਾਬ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਆਧੁਨਿਕ' ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।

ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪੈਟਰਨ: ਕੀ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ?

ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ, ਪੀਪਲਜ਼ ਫਾਰ ਦ ਐਥੀਕਲ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਨੀਮਲਜ਼ (PETA) ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੁਟੇਜ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿਊਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ 2023 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਥਣਾਂ ਦੀ ਸਾੜ-ਸੰਭਾਲ, ਲੰਗੜਾਪਨ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਆਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੇਅਰੀ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ (NDDB) ਦੇ 2024 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਸਿਰਫ 15-20% ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਰੂਰਤਾ ਕੋਈ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮੁਲ ਅਤੇ ਮਦਰ ਡੇਅਰੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ' ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਖਪਤਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਦਮ ਹੈ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਉਣਾ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਇਆ ਦੁੱਧ, ਬਦਾਮ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਜਈ ਦੁੱਧ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ 'ਗ੍ਰੀਨ ਵੈਗਨ' ਵਰਗੇ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ 'ਅਰਥ ਕੇਅਰ' ਵਰਗੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਪਤਕਾਰ ਸਥਾਨਕ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖੁਦ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ?

ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਲੇਬਲ ਅਕਸਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। 'ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ' ਜਾਂ 'ਆਰਗੈਨਿਕ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, 'ਜੈਵਿਕ ਦੁੱਧ' ਦਾ ਲੇਬਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਟ੍ਰੈਵਲ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ

ਇਹ ਘਟਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਟ੍ਰੈਵਲ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੌਰਾ ਕਰੋ ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਨੇੜੇ 'ਅਨੰਦ ਨਿਕੇਤਨ' ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਚਾਏ ਗਏ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਖਪਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੀਗਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਕੈਫੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 'ਪੌਜ਼ਿਟਿਵ ਵਾਈਬਸ' ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 'ਗ੍ਰੀਨ ਬਾਇਟਸ'। ਇਹਨਾਂ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨੈਤਿਕ ਖਪਤ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਰੱਖੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਕਦਮ ਵੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ, 1960 ਦੀ ਧਾਰਾ 11(1)(a) ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਪੀੜਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸੁਸਤੀ ਦੇ ਗਰਭਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਧਾਰਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਫਾਰਮ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਿੱਥੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪੰਜਾਬ ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਟਰੱਸਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਈ ਹੈ?

ਹੁਣ ਤੱਕ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੋ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਦਬਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ (FAO) ਦੇ 2024 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਗਲੋਬਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 14.5% ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੀਡ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਬਨ ਫੁੱਟਪ੍ਰਿੰਟ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਮੈਂ ਵੀਗਨ ਬਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ?

ਵੀਗਨ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲੋ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਟੋਫੂ, ਸੋਇਆ ਚੰਕਸ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਗਿਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ। ਆਨਲਾਈਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵੀਗਨ ਸਮੂਹ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਹਰ ਛੋਟਾ ਕਦਮ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ