ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਫਿੱਲ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਗਾਈਡ

ਸ਼ਾਰਟ ਉੱਤਰ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਫਿੱਲ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਗੈਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਸੋਈ ਲਈ ਸਸਤੀ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲੈਂਡਫਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਥੇਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਬਨ ਫੁੱਟਪ੍ਰਿੰਟ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। (ਪੰਜਾਬ ਐਨਰਜੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਏਜੰਸੀ, 2024)

ਕਦਮ 1: ਆਪਣੇ ਕੂੜੇ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰੋ

ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਜਾਂ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੂੜਾ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ), ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਗੋਬਰ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ (ਪਰਾਲੀ) ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 2-3 ਕਿਲੋ ਜੈਵਿਕ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਿਸ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਲਾਂਟ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਕੂੜਾ 15 ਕਿਲੋ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2 ਘਣ ਮੀਟਰ ਦਾ ਡਾਇਜੈਸਟਰ ਚੁਣਿਆ। ਲਾਗਤ: ਮੁਢਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਂ।

ਕਦਮ 2: ਸਹੀ ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ: ਫਿਕਸਡ-ਡੋਮ ਅਤੇ ਫਲੋਟਿੰਗ-ਡਰੱਮ। ਫਿਕਸਡ-ਡੋਮ ਪਲਾਂਟ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਲੋਟਿੰਗ-ਡਰੱਮ ਮਹਿੰਗਾ ਪਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ 2 ਘਣ ਮੀਟਰ ਦਾ ਪਲਾਂਟ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 3-4 ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 2 ਘਣ ਮੀਟਰ ਦਾ ਪਲਾਂਟ ₹15,000 ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲਾਂਟ 3-4 ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਕਦਮ 3: ਪਲਾਂਟ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ

ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਧੁੱਪ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧੇ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਟੋਆ ਖੋਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਲਗਭਗ 1-2 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੈਸ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ 20 ਫੁੱਟ ਦੂਰ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਾਈਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੈਸ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲਾਗਤ: ਟੋਆ ਖੋਦਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲਈ ਲਗਭਗ ₹3,000।

ਕਦਮ 4: ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਲੋਡ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ

ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੂੜੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 1:1 ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੈ, ਪਰ ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਡ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂੜਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੱਟਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 10 ਕਿਲੋ ਗੋਬਰ ਅਤੇ 10 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਲੋਡ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਲਾਗਤ: ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਿੱਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਦਮ 5: ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰੱਖਾਅ

ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਚੈੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੱਡੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੈਸ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਸਟੋਵ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕੇ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪਾਈਪਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਡਾਇਜੈਸਟਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ। ਲਾਗਤ: ਰੱਖ-ਰੱਖਾਅ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ ₹2,000।

ਕਦਮ 6: ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ

ਬਾਇਓਗੈਸ ਨੂੰ ਆਮ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਸਟੋਵ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਬਰਨਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਗੈਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟੋਵ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ₹1,500-2,500 ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੈਸ ਡਿਟੈਕਟਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਇਓਗੈਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਾਇਓਗੈਸ ਸਟੋਵ ਉੱਤੇ ਦਾਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਪਕਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਆਮ ਗੈਸ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।

ਕਦਮ 7: ਵਾਧੂ ਲਾਭ — ਸਲਰੀ ਨੂੰ ਖਾਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ

ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਸਲਰੀ (ਤਰਲ ਖਾਦ) ਖੇਤਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ 2 ਏਕੜ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਲਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਦਾ ਖਰਚਾ 30% ਘਟਾਇਆ। ਲਾਗਤ: ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਮਿਹਨਤ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਫਿੱਲ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੈੱਕਲਿਸਟ

“ਬਾਇਓਗੈਸ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਸੋਈ ਦੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਸਤਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਲੈਂਡਫਿੱਲਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਹੱਲ (troubleshooting)

ਗੈਸ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਜੇਕਰ ਗੈਸ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਹਿਲਾਓ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਚੈੱਕ ਕਰੋ।

ਗੈਸ ਵਿੱਚ ਬਦਬੂ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?

ਬਦਬੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੱਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੂਨਾ ਜਾਂ ਸੋਡਾ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ?

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾਉਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਲੈਂਡਫਿੱਲ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਉਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਐਨਰਜੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਏਜੰਸੀ (PEDA) ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਬਸਿਡੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਗੈਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?

ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 2-4 ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਵਧਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਗਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੂੜਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੋਬਰ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸੋਈ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪਲਾਂਟ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਚੰਗੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ 15-20 ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਕਸਡ-ਡੋਮ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਲੋਟਿੰਗ-ਡਰੱਮ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਰੱਖ-ਰੱਖਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਕੋਈ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ PEDA ਰਾਹੀਂ ਘਰੇਲੂ ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟਾਂ ਉੱਤੇ 30-40% ਤੱਕ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਮੰਤਰਾਲਾ (MNRE) ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਵੇਦਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ PEDA ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)