ਮੈਂ ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤੋਂ ਵੀਗਨ ਕੁੱਕ ਬਣਿਆ — ਕੈਸੀਨ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸੱਚ ਜੋ ਮੈਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਹਾਂ, ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕੈਸੀਨ, ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਅਤੇ ਸਤਨ ਕੈਂਸਰ, ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ। ਟੀ. ਕੋਲਿਨ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੀ ਚੀਨ ਸਟੱਡੀ (2005) ਨੇ ਇਹ ਸਬੰਧ ਦਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਖਪਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ

ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ 1980 ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੰਧ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਨੇਕ ਕੰਮ ਹੈ — ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਫਾਰਮ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਉੱਠਣ ਲੱਗੇ।

2020 ਤੱਕ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ 60 ਗਾਂਵਾਂ ਸਨ। ਹਰ ਸਾਲ, ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ 50 ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਸੀ — ਨਰ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਪੈਸੇ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ — ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਮੈਂ ਕੀ ਵੇਖਿਆ: ਕੈਸੀਨ, ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦੁੱਧ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਾਲ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨੂੰ 'ਸੰਪੂਰਨ ਭੋਜਨ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਲੱਸੀ, ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੈਸੀਨ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 80% ਹੈ, ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੀ ਚੀਨ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ, ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਸੀਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਕੈਂਸਰ ਟਿਊਮਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।

ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ 2024 ਦੇ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੇਅਰੀ ਖਪਤ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ 10-15% ਤੱਕ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕੈਂਸਰ, 2024)। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ — ਪੰਜਾਬ ਕੈਂਸਰ ਰਜਿਸਟਰੀ (2023) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਦਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲੱਖ ਵਿੱਚ 15.2 ਹੈ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਕਰੂਰ ਸੱਚ ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਲਦ ਦੀ ਥਾਂ 'ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇਨਸੈਮੀਨੇਸ਼ਨ' ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਦਾ ਖੇਲ ਸੀ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 50 ਲੱਖ ਨਰ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਬੋਰਡ, 2022)।

“ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਗਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਸੋਈ ਤੱਕ

ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ — ਇਹ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ, ਟੋਫੂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।

ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈਰਾਨੀ ਇਹ ਹੋਈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਮਾਰਕਰ (ਪੀਐਸਏ) ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਰਾਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਵੀ ਘਟਿਆ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਊਰਜਾ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀਗਨ ਬਣਾ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਕੁੱਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ

ਅੱਜ, ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀਗਨ ਰਸੋਈ ਕਲਾਸ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਨੀਰ ਦੀ ਥਾਂ ਟੋਫੂ, ਮੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਥਾਂ ਬਦਾਮ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਡੇਅਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਅੰਦੋਲਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਕੈਫੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਘਟਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਉੱਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ।

ਮੇਰੀਆਂ 5 ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੀਗਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਵਾਦ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ

ਕੈਸੀਨ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ: ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੀ ਚੀਨ ਸਟੱਡੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਹੋਰ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (2018) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡੇਅਰੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ 12% ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਫੰਡ (WCRF, 2021) ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਖਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਵਿਚਕਾਰ 'ਸੰਭਾਵੀ' ਸਬੰਧ ਹੈ।

ਪਰ ਕੈਸੀਨ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਂਸਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਸੁਲਿਨ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਕ (IGF-1) ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ICMR (2024) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ — ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ, ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ। ਪਰ ਹੱਲ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਫੂ, ਸੋਇਆ ਚੰਕਸ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਨੇ ਦਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਹਨ।

ਮੇਰਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 70% ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧਾ ਦੁੱਧ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਗਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਵਾਂਝ' ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ 'ਮੌਕੇ' ਵਜੋਂ ਦੇਖੀਏ — ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਆਲੂ ਹੋਣ ਦਾ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਕੈਸੀਨ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ?

ਕੈਸੀਨ ਖੁਦ ਕੈਂਸਰ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੀ ਚੀਨ ਸਟੱਡੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੈਸੀਨ ਇਨਸੁਲਿਨ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਕ (IGF-1) ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਟਿਊਮਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੇਅਰੀ ਖਪਤ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਅਤੇ ਸਤਨ ਕੈਂਸਰ ਵਿੱਚ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਬਦਾਮ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਸੋਇਆ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਓਟ ਦਾ ਦੁੱਧ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਹੀਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦਹੀਂ, ਪਨੀਰ ਦੀ ਥਾਂ ਟੋਫੂ, ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਤੇਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਦੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਖਾਂਦੇ ਹੋ। ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ, ਰਾਜਮਾਂ, ਟੋਫੂ, ਸੋਇਆ ਚੰਕਸ ਅਤੇ ਕੁਇਨੋਆ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ICMR (2020) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 0.8 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।

ਕੀ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ?

ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ। FAO (2023) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਗਲੋਬਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਲਗਭਗ 3.4% ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਖਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 1000 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

ਕੀ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਮਹਿੰਗੀ ਹੈ?

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਸਸਤੇ ਹਨ। ਟੋਫੂ ਅਤੇ ਸੋਇਆ ਚੰਕਸ ਵੀ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਔਸਤਨ 20-30% ਸਸਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਵੀਗਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਘਰੇਲੂ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਅਪੀਲ

ਮੈਂ 20 ਸਾਲ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੀਗਨ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ, ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ — ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਰਭਵਤੀ ਕਰਨਾ, ਵੱਛਿਆਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਪੀੜ।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚਮਚ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹੋ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ — ਆਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਇਸੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵੱਲ ਮੋੜੀਏ।