ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਈਕੈਚ ਦਾ ਸੱਚ

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਬਾਈਕੈਚ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਹਨ ਜੋ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਬਾਈਕੈਚ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (FAO, 2024)। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ

ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਮਛੇਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੱਛੀ ਫੜਨਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕਰੂਰ ਸੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ 2010 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਰਾਵਲ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੱਛੀ ਫੜਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਡਾਲਫਿਨ ਅਤੇ ਕੱਛੂ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਮਛੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਕਾਵਟ ਸਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਪਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖਿਆ: ਬਾਈਕੈਚ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪੈਮਾਨਾ

ਬਾਈਕੈਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਾਲਫਿਨਾਂ, ਵ੍ਹੇਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ, ਸ਼ਾਰਕ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 40 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਮੱਛੀ ਬਾਈਕੈਚ ਵਜੋਂ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 30% ਹੈ (FAO, 2024)। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤੱਟਾਂ 'ਤੇ, ਝੀਂਗਾ ਫੜਨ ਦੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਈਕੈਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੀਂਗਾ ਫੜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਟਰਾਲਰ ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਲੋ ਝੀਂਗੇ ਲਈ 5 ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਂਕੜਾ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਡੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 200 ਕਿਲੋ ਝੀਂਗਾ ਫੜਿਆ, ਪਰ ਉਸੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ 1,500 ਕਿਲੋ ਹੋਰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਮੱਛੀ ਅਤੇ 3 ਡਾਲਫਿਨ ਸਨ।

“ਬਾਈਕੈਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜਾਲ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਪਰਿਆਵਰਣ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ: ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਤਸਵੀਰ

ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਤੜਪਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 20,000 ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ (Wildlife Trust of India, 2023)। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਂਕੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਡਾਲਫਿਨ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਮੌਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ

ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਵੀ ਬਾਈਕੈਚ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਓਲੀਵ ਰਿਡਲੇ ਕੱਛੂ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਤੱਟਾਂ 'ਤੇ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਟਰਾਲਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 5,000 ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਬਾਈਕੈਚ ਕਾਰਨ ਮਰਦੇ ਹਨ (IUCN, 2024)। ਇਹ ਜੀਵ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਰਿਆਵਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਓਵਰਫਿਸ਼ਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਿਗੜਦਾ ਸੰਤੁਲਨ

ਜਦੋਂ ਮੈਂ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਬਾਈਕੈਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਓਵਰਫਿਸ਼ਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਦੀ ਖਪਤ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 30% ਵਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਛੇਰੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਲ਼ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕਈ ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਮਛੇਰੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਵੱਡੇ ਟਰਾਲਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਟਰਾਲਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਛੋਟੇ ਮਛੇਰੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਮਾਨਤਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਔਖਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ

ਅੱਜ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਈਕੈਚ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਰਟਲ ਐਕਸਕਲੂਡਰ ਡਿਵਾਈਸ (TED) ਅਤੇ ਡਾਲਫਿਨ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਲ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, TED ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਕੱਛੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ 90% ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ (NOAA, 2023)।

ਪਰ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਹੱਲ ਮੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮੱਛੀ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਮਛੇਰੇ ਫੜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਅਤੇ ਬਾਈਕੈਚ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ Gooddot ਅਤੇ Vezlay ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਝੀਂਗਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਮੱਛੀ ਵਰਗੇ ਹਨ ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਚੰਗੇ ਹਨ।

ਟਿਕਾਊ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ 'ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨੀਤੀ' ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਈਕੈਚ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੱਲ: TED ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਕਰਨ

ਟਰਟਲ ਐਕਸਕਲੂਡਰ ਡਿਵਾਈਸ (TED) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਕੱਛੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲਾਅ ਕੱਛੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ 90% ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (NOAA, 2023)। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਡਾਲਫਿਨ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਜਾਂ ਸਸਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ

ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਖਪਤਕਾਰ ਦੀ ਚੋਣ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੱਛੀ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮੰਗ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਈਏ, ਤਾਂ ਮਛੇਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲਣਗੇ।

ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਖਾਲੀ ਜਾਲ਼ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਾਡੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕਦਮ ਚੁੱਕੀਏ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਬਾਈਕੈਚ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ?

ਬਾਈਕੈਚ ਉਹ ਜੀਵ ਹਨ ਜੋ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੈਰ-ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਲਫਿਨ ਅਤੇ ਕੱਛੂ, ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਰਿਆਵਰਣ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਈਕੈਚ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਈਕੈਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 20,000 ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਅਤੇ 5,000 ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਮਰਦੇ ਹਨ (Wildlife Trust of India, 2023; IUCN, 2024)। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੀਫੂਡ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਛੇਰੇ ਘੱਟ ਜਾਲ਼ ਲਗਾਉਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਈਕੈਚ ਵੀ ਘਟੇਗਾ।

ਮੱਛੀ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਲੇਬਲ ਦੇਖਾਂ?

ਮੱਛੀ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ MSC (Marine Stewardship Council) ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਜਾਂ 'ਡਾਲਫਿਨ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ' ਲੇਬਲ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਚੁਣੋ। ਇਹ ਲੇਬਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੱਛੀ ਟਿਕਾਊ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੜੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਈਕੈਚ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨੀਤੀ (2023) ਹੈ ਜੋ ਬਾਈਕੈਚ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।