ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ: ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸਬਕ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਕਰੂਰਤਾ ਨਾਲ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਤੰਗ ਪਿੰਜਰੇ, ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਮੌਤ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ

ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ 2015 ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਸੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਟਰੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਕੰਮ ਹੈ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਹਰ ਟਰੱਕ ਵਿੱਚ 50-60 ਪਸ਼ੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੂਸੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਹਿੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਮੈਂ ਕੀ ਵੇਖਿਆ: ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਸੱਚ

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੈੱਕ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕ ਗਈ। ਸੈਂਕੜੇ ਪਸ਼ੂ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਆਰਾਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਬਦਬੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਪਸ਼ੂ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ ਸੀ।

ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 2-3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਚਾਰਾ। ਕਈ ਪਸ਼ੂ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

“ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ, ਕਤਲ ਹੈ।”

ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲਕੀਰ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਰੈਗੂਲੇਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਕਾਨੂੰਨ 'ਪਰਿਵਹਿਤ ਜਾਨਵਰ ਨਿਯਮ, 1978' ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ 1% ਤੋਂ 5% ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 10% ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਵਰਲਡ ਐਨੀਮਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ, 2023)। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦਰਜ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਨ।

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਵੇਖੀ

2017 ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਨਵਜੰਮਿਆ ਵੱਛਾ ਗਿੱਲੇ ਡੈੱਕ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਛਾ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਰੌਂਦੀ ਰਹੀ।

ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਰਿਹਾ: ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ? ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਮੀਟ ਲਈ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ?

ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਖੇਤੀ

ਅੱਜ, ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਸੰਰਕਸ਼ਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ।

ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪ

ਮੇਰਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲਹੀਣ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਮਰਦੇ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਦਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1% ਤੋਂ 5% ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 10% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਵਰਲਡ ਐਨੀਮਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ, 2023)। ਇਹ ਮੌਤਾਂ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਨੂੰ 'ਪਰਿਵਹਿਤ ਜਾਨਵਰ ਨਿਯਮ, 1978' ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੈਗੂਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?

ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਮੀਥੇਨ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ (FAO, 2024)।

ਮੈਂ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਤੁਸੀਂ ਮੀਟ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾ ਕੇ, ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਕੇ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਖੇਤੀ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਅੰਤਿਮ ਸੰਦੇਸ਼: ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ

ਲਾਈਵ ਐਕਸਪੋਰਟ ਦਾ ਧੰਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਰੂਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਪਤ ਦੇ ਢੰਗ ਬਦਲਣੇ ਪੈਣਗੇ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।