ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੱਚ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਸਟਾਕ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ (live export ships) ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਲਈ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਥਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰ ਦਰਦਨਾਕ ਮੌਤ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਨਿਰਯਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾੜੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ ਆਮ ਮਾਲਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਢੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 10,000 ਤੋਂ 60,000 ਤੱਕ ਪਸ਼ੂ ਇਕੱਠੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ 2 ਤੋਂ 4 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਘਾਤਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਔਸਤਨ 1% ਤੋਂ 5% ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ 20% ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (Animals Australia, 2023)।

ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਭੀੜ, ਗਰਮੀ ਦਾ ਤਣਾਅ, ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ, ਭੁੱਖ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਟਾਂ। ਤੰਗ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ।

ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 14,000 ਭੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2,400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 17% ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਸੀ (The Guardian, 2021)। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਕਟਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਦਰਦਨਾਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਭੇਸਾਂ ਦਾ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੇ ਕਤਲ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਅਕਸਰ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਯਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 2022-23 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1.2 ਲੱਖ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ UAE ਗਏ ਸਨ (DAHD, 2024)। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰੂਰਤਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹਨ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਬਨ ਫੁੱਟਪ੍ਰਿੰਟ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (Transport & Environment, 2022)।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਚਾਰਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਉਦਯੋਗ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਨਿਕਾਸ ਦਾ 14.5% ਹਿੱਸਾ ਹੈ (FAO, 2021), ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕੀ ਹਨ?

ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਨਿਵਾਰਣ ਐਕਟ 1960 ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰੂਰਤਾ ਕਰਨਾ ਦੰਡਨਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾੜੇ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਮੀਟ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਵੀ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਕ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ, ਡੇਅਰੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

“ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।”

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?

ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਮੀਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਦੂਜਾ, ਕਿਸਾਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਸਕਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦਾ ਲਾਭ ਘਟੇਗਾ। ਤੀਜਾ, ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਕਾਰੀ ਮੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇ?

ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ PETA ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਲੋਕ ਪਸ਼ੂ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੀਗਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੈ।

ਕੀ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਇੱਛਾ, ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਢੰਗਾਂ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪਸ਼ੂ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WOAH) ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਣ ਨਾਲ, ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਕਸਰ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਪਸ਼ੂ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 40% ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ (RSPCA, 2022)।

ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਨਿਵਾਰਣ ਐਕਟ 1960 ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਕੀ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਮੀਟ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਮੀਟ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਮੀਟ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੀਟ ਸਖਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸੁਆਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਕਤਲਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੀਟ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਟਿਕਾਊ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਾਭ ਵਿਚੋਲੇ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਗਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ-ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦਾ ਖਤਰਾ।

ਕੀ ਜੀਵਤ ਪਸ਼ੂ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੀਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧੇਗੀ?

ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਤ ਨਿਰਯਾਤ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਮੀਟ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਮਤਾਂ ਘਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਮੀਟ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।