ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ: ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰਾ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਹਾਂ, ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਬੇਲਗਾਮ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ-ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ (ਸੁਪਰਬੱਗਸ) ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਤਕ ਲਾਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਹੱਲ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਸ਼ੂ ਖੇਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਨਵਰ ਬਿਮਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵਰਤੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰੋਧਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (AMR) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੰਕਟ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮੀਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦ-ਖੁਹੰਦ ਵਜੋਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੀਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਸ਼ੂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਾਨਵਰ ਕੈਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਹੱਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਹਾਰਮੋਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2023) ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ 80% ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਲਿਸਟਿਨ, ਨੂੰ WHO ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ 'ਆਖਰੀ ਉਪਾਅ' ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਪਿੰਜਰੇ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ

ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਈ. ਕੋਲੀ ਅਤੇ ਸਾਲਮੋਨੇਲਾ ਵਰਗੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਕੇ ਰੋਧਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਪਰਬੱਗਸ ਫਿਰ ਹਵਾ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਦਸਤਾਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵੇਲੇ ਖੂਨ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਤਲੇਆਮ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਖਤਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ-ਯੁਕਤ ਮੀਟ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਆਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਇਲਾਜ ਲੰਬਾ, ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO, 2023) ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ 2050 ਤੱਕ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕਾਰਨ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹਨ, ਇਹ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ 'ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਹਨ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਥਾਰਿਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (FSSAI, 2024) ਨੇ ਮੀਟ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੁਹੰਦ ਲਈ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੈਬਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ।

ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ (ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ, 2024) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ-ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਕੂੜੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਕੂੜਾ ਸਿੱਧਾ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਮਾਹਰ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕਲੌਤਾ ਹੱਲ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੀਟ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਾਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਇਆ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਮੰਗ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ FSSAI ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਕਿਸਾਨ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਨੁਸਖ਼ੇ ਦੇ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ?

ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਉਤਪਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਸੁਪਰਬੱਗਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (The Lancet Planetary Health, 2022) ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 60% ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ — ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਅੱਜ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ।”

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਖੇਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਕੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਮੀਟ ਖਰੀਦਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?

ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਮੀਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਇਹ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਫਾਰਮ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੁਹੰਦ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। FSSAI ਦੀ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ 15% ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੈਵਿਕ ਜਾਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।

ਕੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਰੋਕਥਾਮ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੰਕਰਮਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਸਟੀਵਰਡਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਹਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ-ਮੁਕਤ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ: ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ

ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕੋਈ ਦੂਰ ਦਾ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।