ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਕੀ ਹੈ? ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਘਾਤਕ ਖ਼ਤਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਹੱਲ
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ (ਘੋਸਟ ਗੀਅਰ) ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਗਏ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲ਼ ਹਨ ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਾਣੋ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਲਈ ਹੱਲ।
**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ (ਘੋਸਟ ਗੀਅਰ) ਉਹ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲ਼, ਜਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਹਨ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਮੱਛੀਆਂ, ਡਾਲਫਿਨਾਂ, ਕੱਛੂਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਕੇ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ: ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਘਾਤਕ ਜਾਲ਼
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ (ਘੋਸਟ ਗੀਅਰ) ਉਹ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟੁੱਟ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਕਾਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਲ਼, ਜਾਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ, ਜਾਲ਼ ਦੇ ਭਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਗੋਸਟ ਫਿਸ਼ਿੰਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਰਲ ਰੀਫਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ਼ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕੱਛੂ ਜਾਂ ਡਾਲਫਿਨ ਨੂੰ ਫਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਤੈਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਦਨਾਕ ਮੌਤ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਕਿਉਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ? ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਜਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਮਾੜੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਤੱਟਾਂ 'ਤੇ, ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਟੁੱਟੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਸਤਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ਼ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੈਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਨ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਕਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 'ਗੋਸਟ ਫਿਸ਼ਿੰਗ' ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੜਨ ਵਾਲੀ ਗੰਧ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫਿਰ ਉਸੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜਾਲ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ, ਡਾਲਫਿਨ, ਸੀਲ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਵ੍ਹੇਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤੈਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟਾਂ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਡਾਲਫਿਨ ਅਤੇ ਕੱਛੂ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਕੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ?
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼, ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਮਛੇਰੇ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਲਗਭਗ 14 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਤਰੱਕੀ ਹੌਲੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
“ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ; ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।”
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 10% ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰਲ ਰੀਫਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹਨ।
ਆਰਥਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜਾਲ਼ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜਾਲ਼ ਖਰੀਦਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੱਟੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟੀ ਰਾਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਆ ਅਤੇ ਕੇਰਲ, ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੋਸਟਲ ਕਲੀਨਅਪ' ਅਤੇ 'ਗਲੋਬਲ ਘੋਸਟ ਗੀਅਰ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ' ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੱਟਾਂ ਤੋਂ ਜਾਲ਼ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤੱਟਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਦੂਜਾ, ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜਿਹੇ ਜਾਲ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਆਚ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ। ਤੀਜਾ, ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕਰਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਲ਼ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
| ਪਹਿਲੂ | ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ | ਹੱਲ |
|---|---|---|
| ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ | ਕੱਛੂ, ਡਾਲਫਿਨ, ਪੰਛੀ ਫਸ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ | ਜਾਲ਼ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਅਭਿਆਨ |
| ਆਰਥਿਕਤਾ | ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਘਟਦੀ ਹੈ | ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪਲਾਂਟ |
| ਵਾਤਾਵਰਣ | ਕੋਰਲ ਰੀਫਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਜਾਲ਼ |
| ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ | ਤੱਟ ਗੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਸਫਾਈ ਅਭਿਆਨ |
| ਨੀਤੀ | ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ | ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ |
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ: ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਲਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੱਪੜੇ, ਕਾਰਪੇਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਨੈੱਟ ਰੀਸਾਈਕਲਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ' ਜੋ ਤੱਟੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਲ਼ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ 5 ਤਰੀਕੇ
- ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਓ ਜਾਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣੋ
- ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੋ
- ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ
- ਸਥਾਨਕ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੋ
- ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਓ
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਬਾਰੇ ਆਮ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਕੀ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ?
ਹਾਂ, ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ਼ ਮੱਛੀਆਂ, ਕੱਛੂਆਂ, ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਕੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵ ਤੈਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੈਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਜਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਲਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੱਪੜੇ, ਕਾਰਪੇਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੱਟੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ। ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਨ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਨੀਤੀ 2020 ਵਿੱਚ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਰੱਕੀ ਹੌਲੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ: ਕੀ ਉਮੀਦ ਹੈ?
ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਜਾਲ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਟਰੈਕਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਲ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਲਈ, ਇਹ ਮੌਕਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Key Takeaways
- ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ
- ਹਰ ਸਾਲ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਮੱਛੀਆਂ ਭੂਤ-ਜਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ
- ਇਹ ਜਾਲ਼ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
- ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਜਾਲ਼ ਹੱਲ ਹਨ
- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਘਟਾ ਕੇ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਲਈ ਕਪਾਹ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ 7 ਕਦਮ
ਜਾਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋਏ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੈ।
7 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨਾ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ: ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਲੇਖ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਟਿਕਾਊ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
8 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨਾ
ਬਿਗਨਰਜ਼ ਗਾਈਡ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ, ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ
ਇਹ ਬਿਗਨਰ ਕਿੱਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੈ — ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਕੱਪੜੇ, ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਰੈਂਟਲ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ।
5 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨਾ