ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸੱਚ: ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ (no-till farming) ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਜਲਵਾਯੂ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਸਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਸਾਇਣਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਂਚ ਗੁਪਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਾਹਰ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸੁਰਾਗ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਕੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਖੋਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਨਾਮ ਨਾ ਛਾਪਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਬੋਲਿਆ, ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਬਨ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਗਲਾਈਫੋਸੇਟ ਵਰਗੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ 30-40% ਵਾਧਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਸੁਰਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਮਸ਼ੀਨ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਲਈ ਵਾਧੂ ਖਰਚਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੇਚੂਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ ਕਿ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਜਿੰਨੇ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ: ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲ 2023 ਦੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਨੂੰ 'ਜਲਵਾਯੂ-ਸਮਾਰਟ' ਵਜੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰੌਪਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਦ ਸੇਮੀ-ਅਰਿਡ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ (ICRISAT) ਦੀ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (PPCB) ਦੀ 2021 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਮਿਲਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ (RTI) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗਲਾਈਫੋਸੇਟ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਕੀ ਲੱਭਿਆ: ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਅਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਸਾਡੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (2023) ਅਨੁਸਾਰ, ਨੋ-ਟਿੱਲ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਾਈਫੋਸੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲੋਂ 35% ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੇਚੂਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦਾ ਪਸ਼ੂਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਦੇਖੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

“ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇਹ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪ।”

ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਅਸਰ: ਕੀ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ?

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਅਵਾ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹੁਣ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਮੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (ICAR, 2022) ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਗਲਾਈਫੋਸੇਟ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਚੂਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 50% ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜਲਵਾਯੂ ਨਿਕਾਸ: ਨੋ-ਟਿੱਲ ਦੇ ਕਾਰਬਨ ਲਾਭ ਕਿੰਨੇ ਅਸਲੀ ਹਨ?

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਾਅਵਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਲਵਾਯੂ ਨਿਕਾਸ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹੁਣ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਊਰਜਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, 2021) ਅਨੁਸਾਰ, ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲੋਂ 10-20% ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਲਾਭਪਾਤਰੀ

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਇਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਲਾਈਫੋਸੇਟ ਵਰਗੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਇਰ ਅਤੇ ਸਿੰਘੇਂਟਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਸਾਇਣ ਖਰੀਦਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਹਰਾ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨੋ-ਟਿੱਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ: ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਲਪ

ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਾਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵੀ ਵਧੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਸਾਇਣਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਾਈਫੋਸੇਟ ਵਰਗੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਛਿੜਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਵਾਧਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਸੰਪੂਰਨ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੁੱਚਾ ਲਾਭ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮੀਟ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਨੋ-ਟਿੱਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਾਗਤ ਵੀ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬੋਝ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਇਹ ਜਾਂਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਖੇਤੀ ਦੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰੀਏ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਦਇਆ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦਰਦ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।