ਜਲਵਾਯੂ ਮਿੱਥਾਂ: ਕੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ?

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਹਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ (FAO) ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਕੁੱਲ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਿਤ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 14.5% ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ 76% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੀਥੇਨ ਦੀ ਉੱਚ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਮਾਨੇ ਕਾਰਨ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਜਲਵਾਯੂ ਟੀਚਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਹੱਲ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 1: ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ

ਇਹ ਮਿੱਥ ਅਕਸਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। IPCC ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ (2022) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ (ਬਿਜਲੀ, ਗਰਮੀ, ਆਵਾਜਾਈ) ਕੁੱਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 76% ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਰਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਲਗਭਗ 22%। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਹਿਣਾ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 2: ਮੀਥੇਨ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਰਗਾ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ

ਮੀਥੇਨ (CH4) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ (CO2) ਨਾਲੋਂ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 80 ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 12 ਸਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, CO2 ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੀਥੇਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਗਰਮਾਈ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਘਟਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਲਦੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਿੱਥ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਗੈਸਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ।

“ਮੀਥੇਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੈਸ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ CO2 ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”

ਮਿੱਥ 3: ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ CO2 ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮੀਥੇਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। FAO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਕੁੱਲ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਲਗਭਗ 44% ਮੀਥੇਨ (ਗਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਚਣ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਖਾਦ ਤੋਂ) ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ CO2 ਸਿਰਫ 27% ਹੈ। ਬਾਕੀ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ (N2O) ਹੈ, ਜੋ ਖਾਦ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਥੇਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਅ CO2 ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ।

ਮਿੱਥ 4: ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਕਾਰਬਨ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਲਵਾਯੂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ

ਇਹ ਦਲੀਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਰੀਜਨੇਰੇਟਿਵ ਗਰੇਜ਼ਿੰਗ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਰਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ N2O ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇੱਕ 2021 ਦੇ ਅਧਿਐਨ (ਜਰਨਲ 'ਗਲੋਬਲ ਚੇਂਜ ਬਾਇਓਲੋਜੀ') ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 20-60% ਹੀ ਸੋਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਨਿਕਾਸ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮਿੱਥ ਕਿ ਚਰਾਉਣਾ ਜਲਵਾਯੂ ਤਟਸਥ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 5: ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਿਕਾਸ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਮੂਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ

ਜਦੋਂ ਕਿ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਮਾਮੂਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਵਾਜਾਈ (ਕਾਰਾਂ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ) ਦੇ ਕੁੱਲ ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਖੇਤੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 77% ਪਸ਼ੂ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (FAO, 2023)। ਇਸ ਲਈ, ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ — ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ।

ਮਿੱਥ 6: ਮੀਟ ਖਾਣਾ ਬੰਦ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਟੀਚੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਮਿੱਥ ਕਿ ਸਿਰਫ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਕਾਫੀ ਹਨ, ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। IPCC ਦੀ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ 1.5°C ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਊਰਜਾ ਤਬਦੀਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਸ਼ੂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਉਣਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚ-ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇੱਕ 2023 ਦੇ ਅਧਿਐਨ (ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ 60% ਤੱਕ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮਿੱਥ 7: ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਿਕਾਸ ਸਿਰਫ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ

ਇਹ ਮਿੱਥ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮੀਟ ਦੀ ਖਪਤ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਮੀਥੇਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਤੀਬਰ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਥਾਨਕ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਲਵਾਯੂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ।

ਮਿੱਥ 8: ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ

ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਥਾਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ 'ਫਾਰਮ ਟੂ ਫੋਰਕ' ਰਣਨੀਤੀ (2020) ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ 'ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ' ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਿਕਲਪਕ ਆਮਦਨੀ ਸਰੋਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ, ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਮੀਟ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਮੀਟ ਛੱਡਣਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਾਲ ਮੀਟ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 60% ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ।

ਕੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਿਕਾਸ ਸਿਰਫ ਮੀਥੇਨ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ: ਮੀਥੇਨ (CH4), ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ (N2O), ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ (CO2)। FAO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੀਥੇਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 44% ਹੈ, N2O 29% ਅਤੇ CO2 27% ਹੈ। ਹਰ ਗੈਸ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਜਲਵਾਯੂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ?

ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਨੂੰ ਸੋਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ N2O ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੈ। ਇੱਕ 2021 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਆਪਣੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 20-60% ਹੀ ਸੋਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਲਵਾਯੂ ਤਟਸਥ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਥੇਨ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਨ, ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਲਈ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)

ਸਰੋਤ: FAO (2023), IPCC ਛੇਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ (2022), ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਐਨ (2023), ਜਰਨਲ 'ਗਲੋਬਲ ਚੇਂਜ ਬਾਇਓਲੋਜੀ' (2021), ਯੂਰਪੀ ਕਮਿਸ਼ਨ 'ਫਾਰਮ ਟੂ ਫੋਰਕ' (2020)।