ਚਿਕਨ ਦੀ ਕੀਮਤ: ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਧਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਨਵਰ

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਚਿਕਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਧਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੱਖਾਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਪੋਲਟਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਗਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ

ਸਾਲ 2009 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਰੌਇਲਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। 10,000 ਚੂਚੇ ਇੱਕ ਤੰਗ ਸ਼ੈੱਡ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਈ ਚੂਚੇ ਮਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹਰ ਗੱਲ ਉੱਥੇ ਗਲਤ ਸੀ। ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਥਾਂ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਕਾਸ ਹਾਰਮੋਨ ਅਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ।

ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖਿਆ: ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਕਰੂਰ ਸੱਚ

ਬਰੌਇਲਰ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 35-40 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗਰਮੀ 45 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੈੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਦਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦਮ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਰੀਆਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੋਲਟਰੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰਦਨ ਮਰੋੜ ਕੇ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕਰੰਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮੁਰਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤੜਫ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਹ ਪਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ: ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ (1960) ਕੁੱਤਿਆਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਯਮਤ ਨਿਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਨਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀ ਕੀਮਤ ਹੈ?'

ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮੁਰਗੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ

ਇੱਕ ਦਿਨ, ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਰਗੀ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਤੋੜ ਕੇ ਪਈ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਮੁਰਗੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਚੁਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਇਹ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ।' ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ, ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹੱਸਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

ਉਸੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮੈਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਪੋਲਟਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ। ਮੈਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ। ਮੈਂ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਹਨ।

“ਮੁਰਗੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।”

ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ

ਅੱਜ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੈਤਿਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪੋਲਟਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਰੂਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਕਿਉਂ ਹੱਲ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੋਲਟਰੀ ਉਦਯੋਗ ਛੱਡਿਆ, ਮੈਂ ਵੀਗਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ, ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਣੇ ਦੇ ਆਟੇ ਦਾ ਪਨੀਰ, ਬਦਾਮ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਟਲੇਟ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਮਿੱਥ ਹੈ; ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਸੋਇਆ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਲਵਾਯੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਪੋਲਟਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ (IPCC, 2022) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 14.5% ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕਾਰਬਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਪੋਲਟਰੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਚਿਕਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਦਰਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਗੀਆਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਵੀਗਨ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ ਖਰੀਦੋ, ਤਾਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਉਹ ਮੁਰਗੀ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਦਾ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ — ਦਾਲਾਂ, ਰੋਟੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ — ਇਸ ਲਈ ਬਦਲਾਅ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਭਵਿੱਖ: ਕੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਹੈ?

ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪਿੰਜਰੇ-ਮੁਕਤ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, FSSAI ਨੇ ਪੋਲਟਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀਗਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

ਕੀ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੋਸੀਸੈਪਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਿਵਹਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਲੰਗੜੀ ਮੁਰਗੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। (ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਅਥਾਰਿਟੀ, 2023)

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ ਕਿੰਨਾ ਸਸਤਾ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ ਲਗਭਗ ₹120-150 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਕਸਰ ਸਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਕੀਮਤ ਉਸ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਜੋ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੋਲੇ (₹80/kg) ਜਾਂ ਸੋਇਆ ਚੰਕ (₹100/kg) ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੈਸੇ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ।

ਕੀ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ, ਰਾਜਮਾ, ਸੋਇਆ, ਕੁਇਨੋਆ ਅਤੇ ਗਿਰੀਆਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਨ ਡਾਇਟੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (2021) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵੀਗਨ ਖੁਰਾਕ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਮੇਲ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੋਲਟਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਪੋਲਟਰੀ ਉਦਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਖਪਤ, ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਉਤਸਰਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 4,300 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ (Water Footprint Network, 2023)। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੋਲਟਰੀ ਖਾਦ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।

ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਰੀਖਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਬਹੁਤ ਘੱਟ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮਤ ਨਿਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। FSSAI ਨੇ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਚਿਕਨ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮੈਂ ਚਿਕਨ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਰਦਾਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ ਘਟਾਉਣਾ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾਉਣਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਪੋਲਟਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਰ ਛੋਟਾ ਕਦਮ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।