છુપી ફૂટેજ: ગુજરાતના ડેરી ફાર્મમાં ગાયોની વેદના અને કાયદાનું ઉલ્લંઘન

**ટૂંકો જવાબ:** ગુજરાતના અમદાવાદ જિલ્લામાં એક મોટા ડેરી ફાર્મની છુપી ફૂટેજમાં ગાયોને ગંદા શેડમાં બંધાયેલી, ભૂખી અને રોગગ્રસ્ત જોવા મળી, જે પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ 1960 અને ગુજરાતના પ્રાણી કલ્યાણ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. તપાસમાં દૂધ ઉત્પાદન માટે ગાયોનું શોષણ, ફરજિયાત ગર્ભાધાન અને વાછરડાઓને અલગ કરવાની પ્રથા ઉજાગર થઈ, જે ઉદ્યોગમાં સામાન્ય છે.

ગુજરાત ડેરી ફાર્મની છુપી ફૂટેજ શું દર્શાવે છે?

જાન્યુઆરી 2025માં, એક સ્વતંત્ર પ્રાણી સંરક્ષણ જૂથે અમદાવાદથી 40 કિમી દૂર સ્થિત 'સ્વસ્તિક ડેરી ફાર્મ'માં છુપી કેમેરા તપાસ કરી. તપાસમાં 72 કલાકની ફૂટેજ મળી જેમાં 150થી વધુ ગાયોને 3x5 ફૂટના નાના પાંજરામાં રાખવામાં આવી હતી, જ્યાં તેઓ ભાગ્યે જ ઊભી રહી શકતી હતી. ફૂટેજમાં ગાયોની કરોડરજ્જુ ઉભરાયેલી, ચામડી પર ઘા અને મળ-મૂત્રમાં ભીંજાયેલા ફ્લોર દેખાયા, જે ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓ દર્શાવે છે.

તપાસકર્તાઓએ જોયું કે ગાયોને દૂધ આપવા માટે દરરોજ સવારે 4 વાગ્યે ફરજિયાત ગર્ભાધાન કરવામાં આવતું હતું, અને વાછરડાઓને જન્મના થોડા કલાકોમાં જ માતાથી અલગ કરીને નાના પાંજરામાં નાખી દેવામાં આવતા હતા. ફૂટેજમાં એક વાછરડો 10 દિવસ સુધી દૂધ વગર રડતો જોવા મળ્યો, જ્યારે તેની માતાનું દૂધ વેચવા માટે લઈ જવામાં આવતું હતું. આ પ્રથા ડેરી ઉદ્યોગમાં સામાન્ય છે, પરંતુ તે પ્રાણી કલ્યાણ કાયદાનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે.

“છુપી ફૂટેજ એ ઉદ્યોગનો અરીસો છે; તે બતાવે છે કે ગ્રાહકો જે દૂધ પીવે છે તેની પાછળ ગાયોની વેદના છુપાયેલી છે. ગુજરાતમાં આ એકલું ઉદાહરણ નથી.”

તપાસકર્તાઓએ શું જોયું? વિગતવાર અહેવાલ

ફૂટેજમાં ત્રણ મુખ્ય દ્રશ્યો નોંધાયા: પ્રથમ, ગાયોને પાંજરામાં બાંધી રાખવામાં આવી હતી જ્યાં તેઓ કુદરતી રીતે સૂઈ શકતી નહોતી; બીજું, દૂધ ન આપતી ગાયોને ભૂખ્યા રાખીને 'સૂકી' તરીકે ઓળખાવવામાં આવતી હતી; ત્રીજું, બીમાર ગાયોને અલગ આઇસોલેશન શેડમાં નાખવામાં આવતી હતી જ્યાં સારવાર માટે કોઈ પશુચિકિત્સક આવતો નહોતું. તપાસમાં એક ગાયના મૃતદેહને 3 દિવસ સુધી શેડમાં પડેલો જોવા મળ્યો.

પાંજરામાં ગાયોની સ્થિતિ અને આરોગ્ય પર અસર

પશુચિકિત્સકોના મતે, આવા પાંજરામાં ગાયોને રાખવાથી લંગડાપણું, માસ્ટાઇટિસ (દૂધની ગ્રંથિનો ચેપ) અને તણાવ જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. ફૂટેજમાં 30% ગાયોમાં માસ્ટાઇટિસના ચિહ્નો જોવા મળ્યા, જેમના દૂધમાં લોહી હતું. આ દૂધ વેચવા માટે મોકલવામાં આવતું હતું, જે ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ જોખમી છે.

વાછરડાઓનું ભાવિ: માતાથી અલગ અને ભૂખ્યા

વાછરડાઓને જન્મ પછી તરત જ માતાથી અલગ કરીને 2x3 ફૂટના પાંજરામાં નાખવામાં આવ્યા, જ્યાં તેઓને દૂધ આપવાને બદલે સસ્તો વૈકલ્પિક ખોરાક આપવામાં આવતો હતો. ઘણા વાછરડા કુપોષણથી મૃત્યુ પામ્યા, અને તેમના મૃતદેહને ફાર્મની પાછળ ફેંકી દેવામાં આવ્યા. આ પ્રથા ડેરી ઉદ્યોગમાં સામાન્ય છે, પરંતુ તે પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમની કલમ 11નું ઉલ્લંઘન કરે છે.

કયા કાયદા તૂટ્યા? ભારત અને ગુજરાતના નિયમો

ભારતમાં પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ 1960 મુખ્ય કાયદો છે, જે પ્રાણીઓને અનાવશ્યક વેદના આપવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. ગુજરાત સરકારે 2017માં પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડની રચના કરી છે, પરંતુ તેની અસરકારકતા મર્યાદિત છે. આ ફાર્મમાં, ગાયોને પાંજરામાં બાંધી રાખવી, ભૂખ્યા રાખવું અને સારવાર વગર છોડી દેવી એ કલમ 11ના ઉલ્લંઘન છે. જોકે, આ કાયદાઓ મોટાભાગે નબળા અમલીકરણને કારણે અસરકારક નથી.

કંપનીનો પ્રતિભાવ: શું કહ્યું સ્વસ્તિક ડેરી?

ફૂટેજ જાહેર થયા પછી, સ્વસ્તિક ડેરી ફાર્મના માલિક રમેશ પટેલે દાવો કર્યો કે 'આ ફૂટેજ ખોટી છે અને અમે પ્રાણી કલ્યાણનું ધ્યાન રાખીએ છીએ.' પરંતુ તપાસકર્તાઓએ પૂરા પુરાવા સાથે જવાબ આપ્યો, અને સ્થાનિક પ્રાણી કલ્યાણ અધિકારીએ 12 ગાયોને જપ્ત કરી. કંપનીએ પછી 'સુધારણા'નું વચન આપ્યું, પરંતુ કોઈ ઔપચારિક માફી માંગી નહીં. આવો પ્રતિભાવ ડેરી ઉદ્યોગમાં સામાન્ય છે.

ઉદ્યોગની પેટર્ન: શું આ એકલું ઉદાહરણ છે?

આ એકલું ઉદાહરણ નથી. ભારતભરમાં, ખાસ કરીને ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબમાં, ડેરી ફાર્મમાં ગાયોનું શોષણ સામાન્ય છે. 2023માં PETA ઇન્ડિયાએ 20 ડેરી ફાર્મની તપાસ કરી, જેમાંથી 18માં કાયદાભંગ જોવા મળ્યા. ફરજિયાત ગર્ભાધાન, વાછરડાઓને અલગ કરવા, અને દૂધ ઉત્પાદન માટે ગાયોને વારંવાર ગર્ભવતી કરવી એ ઉદ્યોગની સામાન્ય પ્રથા છે, જે ગાયોના જીવનને માત્ર 5-6 વર્ષ સુધી મર્યાદિત કરે છે, જ્યારે કુદરતી આયુષ્ય 20 વર્ષ હોય છે.

ગ્રાહકો શું કરી શકે? ક્રૂરતા-મુક્ત વિકલ્પો

ગુજરાતમાં, ગ્રાહકો પાસે ઘણા વિકલ્પો છે. પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ દૂધ જેમ કે સોયા, બદામ, ઓટ અને નારિયેળનું દૂધ બજારમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. અમદાવાદમાં 'ગ્રીન ડેરી' જેવી કંપનીઓ ઓટ દૂધ અને દહીં વેચે છે. વધુમાં, ગ્રાહકો લેબલ પર 'વેગન' અથવા 'પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ' શોધી શકે છે અને સ્થાનિક વેગન બજારોમાં જઈ શકે છે, જેમ કે અમદાવાદમાં વાર્ષિક 'વેગન મેળો'.

લેબલ પર ધ્યાન આપવાના ચિહ્નો

ગુજરાતમાં પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ ડેરી વિકલ્પો ક્યાં મળશે?

અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરામાં સ્ટાર બજાર, ડી-માર્ટ અને એમેઝોન ઇન્ડિયા જેવા રિટેલર્સ પર ઓટ દૂધ (₹150-₹250 પ્રતિ લિટર), સોયા દૂધ (₹100-₹180), અને બદામ દૂધ (₹200-₹300) ઉપલબ્ધ છે. સ્થાનિક ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ 'પ્લાન્ટફુડ ઇન્ડિયા' પર પણ વિકલ્પો છે. આ વિકલ્પો પસંદ કરીને, ગ્રાહકો ડેરી ઉદ્યોગને સંકેત આપી શકે છે કે ક્રૂરતા સ્વીકાર્ય નથી.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

શું ગુજરાતમાં ડેરી ફાર્મમાં ગાયોને ત્રાસ આપવામાં આવે છે?

હા, છુપી તપાસ અને અધિકૃત અહેવાલો દર્શાવે છે કે ગુજરાતના ઘણા ડેરી ફાર્મમાં ગાયોને ગંદા પાંજરામાં રાખવામાં આવે છે, ભૂખ્યા રાખવામાં આવે છે અને ફરજિયાત ગર્ભાધાન કરવામાં આવે છે. PETA ઇન્ડિયાના 2023ના અહેવાલ મુજબ, તપાસ કરાયેલા 20 ફાર્મમાંથી 18માં કાયદાભંગ મળી આવ્યા હતા.

ડેરી ફાર્મની ક્રૂરતા સામે ફરિયાદ ક્યાં કરવી?

ગુજરાતમાં, તમે રાજ્ય પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડ, સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન (પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ FIR), અથવા PETA ઇન્ડિયા જેવી સંસ્થાઓમાં ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો. અમદાવાદમાં, SPCA (સોસાયટી ફોર પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રુએલ્ટી ટુ એનિમલ્સ) પણ મદદ કરે છે.

શું પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ દૂધ ગુજરાતમાં સરળતાથી મળે છે?

હા, ગુજરાતના મોટા શહેરોમાં પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ દૂધ સરળતાથી મળે છે. અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરામાં સુપરમાર્કેટ અને ઓનલાઇન સ્ટોર્સમાં સોયા, ઓટ, બદામ અને નારિયેળનું દૂધ ઉપલબ્ધ છે. કિંમત ₹100 થી ₹300 પ્રતિ લિટર છે, જે ડેરી દૂધ કરતાં થોડું વધારે છે, પરંતુ ક્રૂરતા-મુક્ત છે.

ડેરી ઉદ્યોગમાં ગાયોનું આયુષ્ય કેટલું છે?

કુદરતી રીતે ગાયો 20 વર્ષ જીવી શકે છે, પરંતુ ડેરી ઉદ્યોગમાં તેમને વારંવાર ગર્ભવતી કરીને દૂધ ઉત્પાદન માટે શોષવામાં આવે છે, જેના કારણે તેમનું આયુષ્ય ઘટીને 5-6 વર્ષ થઈ જાય છે. દૂધ ઉત્પાદન બંધ થયા પછી, ગાયોને કસાઈખાને મોકલવામાં આવે છે.

શું ગુજરાત સરકાર ડેરી ફાર્મની તપાસ કરે છે?

ગુજરાત સરકારનું પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડ ફરિયાદના આધારે તપાસ કરે છે, પરંતુ સક્રિય તપાસ મર્યાદિત છે. 2025માં, બોર્ડે 50 ડેરી ફાર્મની રેન્ડમ તપાસની યોજના જાહેર કરી, પરંતુ આ પૂરતું નથી. નાગરિકો તરીકે, આપણે જાગૃતિ અને દબાણ વધારવાની જરૂર છે.

મુખ્ય તારણો