હું ક્વેઈલ બેટરી ફાર્મિંગમાં 8 વર્ષ રહ્યો – અહીં સત્ય છે

ટૂંકો જવાબ: બેટરી ક્વેઈલ ફાર્મિંગ એ એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં ક્વેઈલ પક્ષીઓને નાના તારના પાંજરામાં ભીડ કરીને રાખવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ ઊભા પણ નથી થઈ શકતા, પાંખ ફફડાવી શકતા નથી, અને તેમની ચાંચ અને પંજા કાપવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ પ્રાણી ક્રૂરતા, પર્યાવરણીય નુકસાન અને જાહેર આરોગ્ય માટે જોખમી છે. ભારતમાં આ ઉદ્યોગ અનિયંત્રિત છે, પરંતુ ગ્રાહકો જાગૃત થઈને નૈતિક વિકલ્પો પસંદ કરી શકે છે.

હું ક્યાંથી શરૂ થયો: ગુજરાતમાં ક્વેઈલ ફાર્મિંગનો પ્રવેશ

2016 માં, મેં અમદાવાદ નજીક એક નાનું ક્વેઈલ ફાર્મ શરૂ કર્યું. તે સમયે, મને લાગ્યું કે આ એક નફાકારક વ્યવસાય છે – ક્વેઈલ ઈંડા પ્રોટીનથી ભરપૂર છે, અને માંસની માંગ વધી રહી છે. મેં ઇન્ટરનેટ પર જોયું કે ક્વેઈલ ફાર્મિંગ 'ઓછી જગ્યા, ઓછો ખર્ચ, વધુ નફો' આપે છે. મેં 500 પક્ષીઓથી શરૂઆત કરી, અને ધીમે ધીમે 2000 સુધી વિસ્તાર્યું.

શરૂઆતમાં, મેં ક્વેઈલને ખુલ્લા ફ્લોર પર રાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ સ્થાનિક સલાહકારોએ કહ્યું કે બેટરી પાંજરા વધુ સારા છે – કારણ કે તેમાં વધુ પક્ષીઓ રાખી શકાય, ઈંડા સાફ રહે, અને રોગ ઓછો ફેલાય. મેં તેમની વાત સાંભળી, અને એ જ મારી સૌથી મોટી ભૂલ હતી.

મેં શું જોયું: પાંજરામાં ક્વેઈલનું જીવન

બેટરી પાંજરા એટલે શું? તે સામાન્ય રીતે 60 સેમી x 45 સેમી x 20 સેમીના તારના પાંજરા હોય છે, જેમાં 10-15 ક્વેઈલને ભીડ કરીને રાખવામાં આવે છે. દરેક પક્ષીને લગભગ 150 ચોરસ સેમી જગ્યા મળે છે – એટલે કે A4 કાગળ કરતાં પણ ઓછી. તેઓ ક્યારેય પોતાની પાંખ ફેલાવી શકતા નથી, ઊભા થઈ શકતા નથી, અને કુદરતી વર્તન જેમ કે ધૂળમાં નહાવું, માળો બાંધવો, કે ઉડવું – બધું અશક્ય છે.

હું જોઈ શકતો હતો કે પક્ષીઓને તણાવ છે – તેઓ એકબીજાને ચાંચ મારતા, પીંછા ખેંચતા, અને કેટલીક વાર મરી પણ જતા. આને કારણે, અમે તેમની ચાંચ કાપી નાખતા – એક પીડાદાયક પ્રક્રિયા જેમાં ગરમ બ્લેડથી ચાંચનો ઉપરનો ભાગ કાપી નાખવામાં આવે છે, જેથી તેઓ એકબીજાને નુકસાન ન કરી શકે. આ પ્રક્રિયા વેદનાદાયક છે અને તેમાં કોઈ એનેસ્થેસિયા આપવામાં આવતું નથી.

પાંજરામાં રોગ અને મૃત્યુ

ભીડને કારણે રોગ ઝડપથી ફેલાય છે. અમારા ફાર્મમાં એક વાર ન્યુકેસલ રોગ ફાટી નીકળ્યો, અને 48 કલાકમાં 300 થી વધુ પક્ષીઓ મરી ગયા. મૃત પક્ષીઓને બેગમાં ભરીને ફેંકી દેવામાં આવ્યા, અને બાકીના પક્ષીઓને એન્ટિબાયોટિક આપવામાં આવી. આ એન્ટિબાયોટિકનો ઉપયોગ ફક્ત રોગ નિવારણ માટે નહીં, પણ વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પણ થતો હતો – જે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે.

“જ્યારે હું પાંજરા સામે ઊભો રહેતો, ત્યારે ક્વેઈલની આંખોમાં ડર સ્પષ્ટ દેખાતો. તેઓ કોઈ રસ્તો ન હોવા છતાં ભાગવાનો પ્રયત્ન કરતી. એ જ ક્ષણે મને સમજાયું કે આ માત્ર વ્યવસાય નથી, આ ક્રૂરતા છે.”

શું બદલાયું: ક્રૂરતાનો સામનો કરવો

એક દિવસ, મારી દીકરી શાળાએથી આવી અને પૂછ્યું, 'પપ્પા, ક્વેઈલ પક્ષીઓને ઉડવું ગમે છે?' તેણીએ વિજ્ઞાનના પુસ્તકમાં વાંચ્યું હતું કે ક્વેઈલ દેશી પક્ષી છે જે ઉડી શકે છે. મેં તેનો જવાબ આપ્યો, 'હા, પણ અમે તેમને પાંજરામાં રાખીએ છીએ.' તેણીએ ફરી પૂછ્યું, 'શું તેઓ ઉડવાનો પ્રયત્ન કરે છે?' મારી પાસે જવાબ નહોતો. તે રાત્રે, હું ફાર્મ પર ગયો અને પાંજરા સામે ઊભો રહ્યો. મેં જોયું કે કેટલીક ક્વેઈલ પાંજરાના તાર સામે પોતાની પાંખો ફફડાવી રહી હતી, પરંતુ નિષ્ફળ. તેમની પાંખો તૂટી ગઈ હતી, અને તેમની છાતી પર લોહીના ડાઘ હતા.

તે રાત્રે મેં નક્કી કર્યું કે હું આ ઉદ્યોગ છોડી દઈશ. મેં ધીમે ધીમે ફાર્મ બંધ કર્યું, અને બાકીના પક્ષીઓને એક સ્થાનિક પ્રાણી આશ્રયમાં મોકલ્યા. તેમને ખુલ્લી જગ્યામાં રાખવામાં આવ્યા, જ્યાં તેઓ ધૂળમાં નહાઈ શકતા, ઉડી શકતા અને કુદરતી રીતે વર્તી શકતા. તેમને જોઈને મને સમજાયું કે આપણે કેટલું મોટું નુકસાન કરી રહ્યા છીએ.

હું હવે શું કરું છું: ટકાઉ જીવન અને નૈતિક વિકલ્પો

આજે, હું અમદાવાદમાં એક સ્વયંસેવક તરીકે કામ કરું છું, જે લોકોને પ્રાણી-મૈત્રીપૂર્ણ જીવનશૈલી અપનાવવા માટે પ્રેરિત કરે છે. મેં મારું ફાર્મ વેચી દીધું અને હવે હું પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ આહાર લઉં છું. મેં શીખ્યું કે આપણે આપણી પ્લેટમાં શું મૂકીએ છીએ તેની સીધી અસર પ્રાણીઓ અને પર્યાવરણ પર પડે છે. ક્વેઈલ ઈંડા અને માંસના બદલે, હું છોડ આધારિત પ્રોટીન સ્ત્રોતો જેમ કે દાળ, ચણા, સોયાબીન, અને ટોફુની ભલામણ કરું છું.

મેં સ્થાનિક શાળાઓ અને કોલેજોમાં વ્યાખ્યાન આપવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં હું વિદ્યાર્થીઓને બેટરી ફાર્મિંગની ક્રૂરતા અને પર્યાવરણીય અસર વિશે જણાવું છું. હું તેમને કહું છું કે ગ્રાહક તરીકે, આપણી પાસે શક્તિ છે – જો આપણે ક્વેઈલ ઈંડા ખરીદવાનું બંધ કરીએ, તો આ ઉદ્યોગ આપોઆપ બંધ થઈ જશે.

ગુજરાતમાં ક્વેઈલ ફાર્મિંગની સ્થિતિ

ગુજરાતમાં, ખાસ કરીને અમદાવાદ, સુરત અને રાજકોટમાં, ક્વેઈલ ફાર્મિંગ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. રાજ્ય સરકાર ખેડૂતોને ક્વેઈલ પાલન માટે સબસિડી પણ આપે છે, કારણ કે તેને 'નાના પ્રાણી સંવર્ધન' તરીકે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. પરંતુ, આ ઉદ્યોગમાં પ્રાણી કલ્યાણના નિયમોનું પાલન થતું નથી. ભારતીય પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડે 2011 માં બેટરી પાંજરા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી હતી, પરંતુ તે ક્યારેય લાગુ કરવામાં આવ્યું નથી.

તમે શું કરી શકો: નૈતિક ગ્રાહક બનવાના પગલાં

તમે વિચારી શકો છો કે એક વ્યક્તિ શું કરી શકે? પરંતુ, આંકડા જુઓ: ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 50 મિલિયન ક્વેઈલ ઈંડા વપરાય છે. જો 10% ગ્રાહકો પણ તેને છોડી દે, તો ઉદ્યોગને મોટો ફટકો પડશે. આ ઉપરાંત, તમે સ્થાનિક રેસ્ટોરન્ટ્સને પૂછી શકો છો કે તેઓ ક્યાંથી ઈંડા લાવે છે, અને જાહેરમાં પ્રાણી કલ્યાણ અંગે વાત કરી શકો છો.

પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ પ્રોટીનના વિકલ્પો

જો તમે પ્રોટીનની ચિંતા કરો છો, તો જાણી લો કે 100 ગ્રામ ચણામાં 19 ગ્રામ પ્રોટીન છે, જ્યારે 100 ગ્રામ ક્વેઈલ ઈંડામાં 13 ગ્રામ. તદુપરાંત, છોડ આધારિત પ્રોટીનમાં ફાઈબર અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ હોય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ સારા છે. ભારતીય ખોરાકમાં દાળ, રાજમા, ચોખા અને બાજરી જેવા વિકલ્પો પુષ્કળ છે. ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના 2024 ના માર્ગદર્શિકા મુજબ, સંતુલિત શાકાહારી આહારમાં પૂરતું પ્રોટીન મળી શકે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

શું બેટરી પાંજરામાં ક્વેઈલ રાખવી કાયદેસર છે?

ભારતમાં, બેટરી પાંજરા પર પ્રતિબંધ નથી, પરંતુ પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રુઅલ્ટી ટુ એનિમલ્સ એક્ટ, 1960 હેઠળ તે ક્રૂરતા ગણાય છે. જો કે, કાયદાનો અમલ નથી થતો. 2011 માં, એનિમલ વેલફેર બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયાએ બેટરી પાંજરા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી હતી, પરંતુ તે હજુ સુધી લાગુ કરવામાં આવી નથી.

ક્વેઈલ ઈંડા સ્વાસ્થ્ય માટે સારા છે?

ક્વેઈલ ઈંડામાં પ્રોટીન, વિટામિન B12 અને કોલિન હોય છે, પરંતુ તેમાં કોલેસ્ટ્રોલ પણ ભરપૂર હોય છે – એક ઈંડામાં લગભગ 76 મિલિગ્રામ કોલેસ્ટ્રોલ. તેને બદલે, તમે છોડ આધારિત સ્ત્રોતો જેમ કે ટોફુ, સોયા ચંક્સ, અને દાળમાંથી સમાન પોષણ મેળવી શકો છો, જેમાં કોલેસ્ટ્રોલ નથી હોતું અને ફાઈબર હોય છે.

શું ક્વેઈલ ફાર્મિંગ પર્યાવરણ માટે ટકાઉ છે?

ના, ક્વેઈલ ફાર્મિંગ, ખાસ કરીને બેટરી પદ્ધતિ, પર્યાવરણ માટે નુકસાનકારક છે. તેમાં ઘણા બધા પાણી અને ખોરાકની જરૂર પડે છે, અને કચરો પ્રદૂષણ ફેલાવે છે. ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FAO) ના 2023 ના અહેવાલ મુજબ, પશુ ઉદ્યોગ વૈશ્વિક ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનમાં 14.5% ફાળો આપે છે, અને ક્વેઈલ ફાર્મિંગ પણ તેનો ભાગ છે.

હું ક્વેઈલ ફાર્મિંગ સામે કેવી રીતે અવાજ ઉઠાવી શકું?

તમે સ્થાનિક પ્રાણી કલ્યાણ સંસ્થાઓ સાથે જોડાઈ શકો છો, જેમ કે પીપલ ફોર એનિમલ્સ (PFA) અથવા PETA ઈન્ડિયા. તેઓ જાગૃતિ અભિયાનો ચલાવે છે. તમે તમારા વિસ્તારના ધારાસભ્યને પત્ર લખી શકો છો, અને સોશિયલ મીડિયા પર બેટરી ફાર્મિંગની ક્રૂરતા દર્શાવતા વીડિયો શેર કરી શકો છો.

શું ફ્રી-રેન્જ ક્વેઈલ ઈંડા નૈતિક છે?

ફ્રી-રેન્જ પદ્ધતિ બેટરી પાંજરા કરતાં ચોક્કસપણે સારી છે, કારણ કે પક્ષીઓને વધુ જગ્યા અને કુદરતી વર્તનની તક મળે છે. પરંતુ, નર ક્વેઈલ બચ્ચાઓને મારી નાખવામાં આવે છે, કારણ કે તેઓ ઈંડા આપતા નથી. તેથી, કોઈ પણ પ્રાણી ઉત્પાદન સંપૂર્ણ રીતે નૈતિક નથી. સૌથી નૈતિક વિકલ્પ છે છોડ આધારિત ખોરાક.

મુખ્ય શીખવા જેવી બાબતો