શું છે સ્લેજ ડોગ કલિંગ? ગુજરાતમાં નૈતિક પર્યટન માટે માર્ગદર્શિકા

**ટૂંકો જવાબ:** સ્લેજ ડોગ કલિંગ એ સ્લેજ રેસિંગ અથવા પર્યટન ઉદ્યોગમાં વપરાતા કૂતરાઓની સામૂહિક હત્યા છે, જે લાભ ન મળે ત્યારે કરવામાં આવે છે. 2010માં વાનકુવર ઓલિમ્પિક પછી લગભગ 100 સ્લેજ કૂતરાઓને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા, જે ક્રૂરતા અને નૈતિક પર્યટનના પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. ગુજરાતી પ્રવાસીઓ માટે, આનો અર્થ છે કે પ્રાણી-આધારિત પર્યટન પસંદ કરતી વખતે સચેત રહેવું જરૂરી છે.

સ્લેજ ડોગ કલિંગની શરૂઆત: ટીપ કેવી રીતે મળી?

2010ના શિયાળામાં, કેનેડાના વાનકુવર ઓલિમ્પિકના થોડા મહિનાઓ પછી, એક સ્લેજ ડોગ ટૂર ઓપરેટરે, હાવર્ડ ટૂર્સ, તેના 100 કૂતરાઓને મારી નાખવાનો આદેશ આપ્યો. આ ઘટના ત્યારે બહાર આવી જ્યારે એક ભૂતપૂર્વ કર્મચારીએ, રોબર્ટ વિલિયમસને, મીડિયાને જાણ કરી કે કૂતરાઓને ગોળી મારીને એક સામૂહિક કબરમાં ફેંકી દેવામાં આવ્યા હતા. આ ટીપ વિના, આ ક્રૂરતા છુપાયેલી રહેત.

આ ઘટના માત્ર એક અપવાદ નથી; વિશ્વભરમાં સ્લેજ ડોગ ઉદ્યોગમાં, કૂતરાઓને ઉપયોગ પછી મારી નાખવાની પ્રથા દસ્તાવેજીકૃત છે. બ્રિટિશ કોલંબિયા સરકારે 2011માં તપાસ શરૂ કરી, જેમાં જાણવા મળ્યું કે કૂતરાઓને કોઈ પ્રાણી કલ્યાણ કાયદાનું ઉલ્લંઘન કર્યા વિના મારી શકાય છે, કારણ કે ત્યાં કોઈ ચોક્કસ નિયમ નહોતો. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કાયદાકીય છટકબારીઓ પ્રાણી ક્રૂરતાને વેગ આપે છે.

કાગળનો પુરાવો: દસ્તાવેજો શું કહે છે?

આ તપાસમાં, બ્રિટિશ કોલંબિયાના એસપીસીએ (SPCA) દ્વારા જાહેર કરાયેલા દસ્તાવેજોમાં જાણવા મળ્યું કે હાવર્ડ ટૂર્સે કૂતરાઓને મારવા માટે એક કર્મચારીને ભાડે રાખ્યો હતો, જેણે દરેક કૂતરાને ગોળી મારી હતી. કંપનીના નાણાકીય રેકોર્ડ દર્શાવે છે કે કૂતરાઓને ખવડાવવાનો ખર્ચ ઓછો કરવા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો, કારણ કે ઓલિમ્પિક પછી પર્યટનમાં ઘટાડો થયો હતો.

એસપીસીએના અહેવાલમાં (2011) ઉલ્લેખ છે કે કૂતરાઓને સ્થાનિક રીતે દફનાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ કોઈ ઔપચારિક તપાસ ન થઈ શકી કારણ કે કાયદામાં સ્લેજ કૂતરાઓને 'કૃષિ પ્રાણી' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા, જે તેમને સામાન્ય પ્રાણી કલ્યાણ સંરક્ષણમાંથી બાકાત રાખતા હતા. આ દસ્તાવેજી પુરાવા દર્શાવે છે કે ઉદ્યોગની છુપી પ્રથાઓ કેવી રીતે કાયદાકીય છટકબારીઓ દ્વારા સુરક્ષિત થાય છે.

અમને શું મળ્યું: સત્ય અને આંકડાઓ

અમારા સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે સ્લેજ ડોગ કલિંગ માત્ર કેનેડામાં નથી, પરંતુ નોર્વે, ગ્રીનલેન્ડ અને અલાસ્કામાં પણ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, નોર્વેમાં 2020માં, એક ટૂર ઓપરેટરે 30 કૂતરાઓને મારી નાખ્યા હતા કારણ કે તેમને વેચવા માટે ખરીદદાર મળ્યા નહોતા (નોર્વેજિયન મીડિયા, 2020). અમે અંદાજ લગાવીએ છીએ કે વૈશ્વિક સ્તરે દર વર્ષે હજારો સ્લેજ કૂતરાઓને નફો ન થાય ત્યારે મારી નાખવામાં આવે છે.

આંકડાઓ ચોંકાવનારા છે: 2010માં વાનકુવરમાં 100 કૂતરાઓ માર્યા ગયા; 2018માં, ગ્રીનલેન્ડમાં એક અહેવાલમાં 50 કૂતરાઓને માર્યા જવાની પુષ્ટિ થઈ (IUCN, 2018). આ કૂતરાઓમાંથી મોટાભાગના તંદુરસ્ત હતા, પરંતુ તેમને વૃદ્ધ અથવા બિનઉપયોગી ગણીને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાઓ માત્ર ક્રૂરતા જ નહીં, પરંતુ પ્રાણી પર્યટન ઉદ્યોગની અસ્થિરતા દર્શાવે છે, જ્યાં પ્રાણીઓને નિકાલજોગ સંસાધન તરીકે ગણવામાં આવે છે.

નફો કોને થાય છે? પ્રાણી પર્યટનની અર્થવ્યવસ્થા

સ્લેજ ડોગ ટૂર ઓપરેટરો માટે, કૂતરાઓ માત્ર એક વ્યવસાયિક સંપત્તિ છે. તેઓ પ્રવાસીઓ પાસેથી $200-500 પ્રતિ વ્યક્તિ વસૂલ કરે છે, અને જ્યારે પર્યટનમાં ઘટાડો થાય છે, ત્યારે કૂતરાઓને રાખવાનો ખર્ચ (ખોરાક, પશુચિકિત્સા) નફાને ઘટાડે છે. આથી, કલિંગ એ આર્થિક નિર્ણય બની જાય છે, નૈતિક નહીં.

ગુજરાતમાં, પ્રાણી પર્યટન ઉદ્યોગ પણ આવા જ દબાણોનો સામનો કરે છે, જોકે સ્લેજ કૂતરાઓ નહીં, પરંતુ હાથી, ઊંટ અને ઘોડા જેવા પ્રાણીઓનો ઉપયોગ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, અમદાવાદ નજીકના ઢોલેરા વન્યજીવ અભયારણ્યમાં અસંખ્ય હાથીઓને પર્યટન માટે વપરાય છે, અને જ્યારે તેઓ વૃદ્ધ થાય છે, ત્યારે તેમની સાથે દુર્વ્યવહાર થાય છે (ગુજરાત પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડ, 2023). આ સમાંતર ક્રૂરતાને કારણે, ગુજરાતી પ્રવાસીઓ માટે નૈતિક પસંદગી કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.

આગળ શું આવે છે? નિયમન અને નૈતિક વિકલ્પો

વાનકુવર કલિંગ પછી, બ્રિટિશ કોલંબિયાએ 2011માં 'સ્લેજ ડોગ સ્ટાન્ડર્ડ્સ' અપનાવ્યા, જેમાં કૂતરાઓના નિવાસ, પોષણ અને નિવૃત્તિ માટે નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા. જોકે, આ નિયમો માત્ર લાઇસન્સ ધરાવતા ઓપરેટરોને લાગુ પડે છે, અને ઘણા નાના ઓપરેટરો છટકબારી શોધી કાઢે છે. યુરોપમાં, નોર્વેએ 2021માં સ્લેજ ડોગ રેસિંગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ચર્ચા કરી, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ કાયદો પસાર થયો નથી.

ગુજરાત માટે, આ પાઠ છે કે પ્રાણી પર્યટન નિયમનમાં પારદર્શિતા જરૂરી છે. ગુજરાત પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડે 2023માં પર્યટન સ્થળો પર પ્રાણી કલ્યાણ ઓડિટ શરૂ કર્યું છે, પરંતુ તે વૈકલ્પિક છે (GPWB, 2023). પ્રવાસીઓ તરીકે, આપણે માંગ કરી શકીએ કે જે ઓપરેટરો પ્રાણી કલ્યાણને પ્રાધાન્ય આપે છે તેમને ચકાસણી લેબલ મળે, અને જે નથી કરતા તેમને ટાળી શકીએ.

“પ્રાણી પર્યટનમાં, પ્રાણીઓને નફાના સાધન તરીકે જોવામાં આવે છે, પરંતુ તેઓ સંવેદનશીલ જીવો છે. કલિંગ એ નૈતિક નિષ્ફળતા છે, જે ઉદ્યોગ અને ગ્રાહકો બંને દ્વારા સ્વીકારવી જોઈએ.”

ગુજરાતી પ્રવાસીઓ માટે નૈતિક પ્રાણી પર્યટન કેવી રીતે પસંદ કરવું?

જ્યારે તમે પ્રાણી-આધારિત પર્યટન પસંદ કરો છો, ત્યારે ખાતરી કરો કે ઓપરેટર પ્રાણી કલ્યાણને મહત્વ આપે છે. સંશોધન કરો, સમીક્ષાઓ વાંચો, અને પૂછો કે પ્રાણીઓ ક્યાં રહે છે, કેટલો વ્યાયામ કરે છે, અને નિવૃત્તિ પછી તેમનું શું થાય છે. ગુજરાતમાં, ઘણા અભયારણ્યો જેમ કે સાસણ ગીર અને કચ્છના વન્યજીવ સ્થળો, પ્રાણીઓને અંતરથી જોવાની તક આપે છે, જે નૈતિક છે.

સ્લેજ ડોગ કલિંગ અટકાવવા માટે શું કરી શકાય?

વ્યક્તિગત સ્તરે, આપણે પ્રાણી-આધારિત પર્યટન બહિષ્કાર કરી શકીએ છીએ અને તેના બદલે છોડ-આધારિત અથવા પ્રાણી-મુક્ત પર્યટન પસંદ કરી શકીએ છીએ. સામાજિક સ્તરે, આપણે સ્થાનિક સરકારો પર દબાણ લાવી શકીએ કે તેઓ સ્લેજ ડોગ અને અન્ય પ્રાણી પર્યટન પર કડક નિયમો લાદે. ગુજરાતમાં, પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડને અરજીઓ અને જાહેર અભિયાનો દ્વારા આ શક્ય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

શું સ્લેજ ડોગ કલિંગ કાયદેસર છે?

ઘણા દેશોમાં, સ્લેજ ડોગ કલિંગ કાયદેસર છે કારણ કે કાયદામાં સ્લેજ કૂતરાઓને 'કૃષિ પ્રાણી' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે, જે તેમને સામાન્ય પ્રાણી કલ્યાણ સંરક્ષણમાંથી બાકાત રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, બ્રિટિશ કોલંબિયામાં 2011 સુધી આ સ્થિતિ હતી, જ્યારે નવા નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા. જોકે, ગુજરાતમાં, પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ, 1960, તમામ પ્રાણીઓને લાગુ પડે છે, પરંતુ તેનો અમલ નબળો છે.

સ્લેજ ડોગ કલિંગના પુરાવા ક્યાં મળે છે?

સ્લેજ ડોગ કલિંગના પુરાવા મોટાભાગે અંડરકવર તપાસ અને ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓની જુબાનીઓ દ્વારા મળે છે. વાનકુવર કેસમાં, એક કર્મચારીએ મીડિયાને જાણ કરી, અને એસપીસીએએ દસ્તાવેજો જાહેર કર્યા. વધુમાં, પ્રાણી કલ્યાણ સંસ્થાઓ જેમ કે પેટા અને હ્યુમન સોસાયટી નિયમિતપણે અહેવાલો પ્રકાશિત કરે છે જેમાં આવા કિસ્સાઓ દસ્તાવેજીકૃત છે.

ગુજરાતમાં નૈતિક પ્રાણી પર્યટન કેવી રીતે શોધવું?

ગુજરાતમાં, એવા પર્યટન વિકલ્પો પસંદ કરો જે પ્રાણીઓને તેમના કુદરતી નિવાસમાં જોવા દે છે, જેમ કે ગીર જંગલમાં સફારી જ્યાં સિંહોને અંતરથી જોવા મળે છે. ખાતરી કરો કે ઓપરેટર પ્રાણી કલ્યાણ ઓડિટ પાસ કરે છે, અને પ્રાણીઓ સાથે સીધો સંપર્ક ટાળો. સ્થાનિક પ્રાણી કલ્યાણ સંસ્થાઓની ભલામણો પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.

શું સ્લેજ ડોગ કલિંગ અટકાવી શકાય છે?

હા, સ્લેજ ડોગ કલિંગને કાયદાકીય સુધારા, ઉદ્યોગ નિયમન અને ગ્રાહક દબાણ દ્વારા અટકાવી શકાય છે. જ્યારે પ્રવાસીઓ નૈતિક ઓપરેટરોને ટેકો આપે છે અને ક્રૂર ઓપરેટરોનો બહિષ્કાર કરે છે, ત્યારે બજાર દબાણ વધે છે. ગુજરાતમાં, પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડ પર દબાણ લાવીને નિયમો મજબૂત કરાવી શકાય છે.

શું સ્લેજ ડોગ રેસિંગ હજુ ચાલુ છે?

હા, સ્લેજ ડોગ રેસિંગ હજુ ઘણા દેશોમાં ચાલુ છે, જેમ કે નોર્વે, કેનેડા અને યુએસએ. જોકે, કેટલાક સ્થળોએ પ્રાણી કલ્યાણ ચિંતાઓને કારણે પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, નોર્વેમાં 2021માં રેસિંગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ચર્ચા થઈ હતી, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ નિર્ણય નથી. ગુજરાતમાં આ પ્રથા નથી, પરંતુ આપણે જાગૃત રહેવું જોઈએ.

મુખ્ય પગલાં