શું ગુજરાતમાં ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ ચિકન માટે ક્રૂર છે? સત્ય

ટૂંકો જવાબ: હા, ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ, જે ગુજરાતના મોટાભાગના પોલ્ટ્રી પ્લાન્ટ્સમાં ચિકનને બેભાન કરવા માટે વપરાય છે, તે ઘણીવાર નિષ્ફળ જાય છે અને પક્ષીઓને તીવ્ર પીડા આપે છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ૩૦-૫૦% ચિકન યોગ્ય રીતે સ્ટન નથી થતા અને જીવતા જ ગળા કાપવામાં આવે છે. આ લેખમાં આ પદ્ધતિની ક્રૂરતા, કાયદાકીય સ્થિતિ અને નૈતિક વિકલ્પોની તપાસ કરીશું.

ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?

ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ એ પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગમાં ચિકનને કતલ પહેલાં બેભાન કરવાની સૌથી સામાન્ય પદ્ધતિ છે. પક્ષીઓને ઊંધા લટકાવીને તેમના માથાને પાણીના ટાંકીમાં ડુબાડવામાં આવે છે, જેમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ચિકનના માથા અને શરીર વચ્ચે વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર થાય છે, જે મગજની પ્રવૃત્તિને અસ્થાયી રૂપે બંધ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિક સંશોધન દર્શાવે છે કે આ પદ્ધતિ ઘણી વખત અસરકારક નથી હોતી.

યુરોપિયન ફૂડ સેફ્ટી ઓથોરિટી (EFSA) ના 2023ના અહેવાલ મુજબ, ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગમાં વપરાતો વિદ્યુત પ્રવાહ ઘણી વખત ખૂબ ઓછો હોય છે, જેના કારણે પક્ષીઓ સંપૂર્ણપણે બેભાન નથી થતા. આનાથી તેઓ કતલ દરમિયાન સંપૂર્ણ ભાનમાં હોય છે અને તીવ્ર પીડા અનુભવે છે. ગુજરાતના ઘણા પોલ્ટ્રી પ્લાન્ટ્સમાં, ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ કદના સ્થળોએ, આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ યોગ્ય તાલીમ વિના કરવામાં આવે છે.

શું ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ ચિકન માટે પીડાદાયક છે?

હા, અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ ચિકન માટે અત્યંત પીડાદાયક છે. જ્યારે પક્ષીઓને ઊંધા લટકાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેમના સાંધા અને પગમાં તીવ્ર દુખાવો થાય છે. વધુમાં, વિદ્યુત પ્રવાહના સંપર્કમાં આવતા પહેલાં તેઓ ભય અને તણાવ અનુભવે છે. 2021માં યુનિવર્સિટી ઓફ બ્રિસ્ટલના સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે લગભગ 40% ચિકન સ્ટનિંગ પછી પણ ચેતના ગુમાવતા નથી, જે દર્શાવે છે કે તેઓ કતલ દરમિયાન જાગૃત રહે છે.

ગુજરાતમાં, પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રુએલ્ટી ટુ એનિમલ્સ એક્ટ, 1960 હેઠળ પ્રાણીઓને બિનજરૂરી પીડામાંથી બચાવવાની જોગવાઈ છે, પરંતુ પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગમાં આ કાયદાનું ભાગ્યે જ પાલન થાય છે. ગુજરાત પોલ્ટ્રી ફેડરેશન અનુસાર, રાજ્યમાં દર વર્ષે આશરે 50 કરોડ ચિકનની કતલ કરવામાં આવે છે, અને તેમાંથી મોટાભાગના ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથમાંથી પસાર થાય છે.

ગુજરાતના પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગમાં ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ કેટલું સામાન્ય છે?

ગુજરાતમાં લગભગ તમામ વ્યાવસાયિક પોલ્ટ્રી પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સ ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગનો ઉપયોગ કરે છે, કારણ કે તે સસ્તી અને ઝડપી પદ્ધતિ છે. નાના કસાઈખાનાઓમાં ઘણી વખત કોઈ સ્ટનિંગ વિના જ ચિકનને મારી નાખવામાં આવે છે, જે વધુ ક્રૂર છે. ભારતીય પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડ (AWBI) એ 2018માં માર્ગદર્શિકા જારી કરી હતી, જેમાં કતલ પહેલાં સ્ટનિંગ ફરજિયાત કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તેનો અમલ થતો નથી.

ગુજરાતના મોટા શહેરો જેમ કે અમદાવાદ, સુરત અને રાજકોટમાં ઘણા પ્લાન્ટ્સ છે, જે દર કલાકે 5,000 થી 10,000 ચિકન પ્રોસેસ કરે છે. આ ઝડપી ગતિને કારણે, સ્ટનિંગની ગુણવત્તા પર ધ્યાન આપવામાં આવતું નથી, અને મશીનો યોગ્ય રીતે કેલિબ્રેટેડ હોતા નથી. પરિણામે, ઘણા ચિકન ગળા કાપ્યા પછી પણ ચેતના ગુમાવતા નથી, જે અત્યંત પીડાદાયક છે.

ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગના વિકલ્પ શું છે અને તે વધુ નૈતિક છે?

ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગના બે મુખ્ય વિકલ્પો છે: નિયંત્રિત વાતાવરણમાં ગેસ સ્ટનિંગ (CAS) અને યાંત્રિક સ્ટનિંગ (કેપ્ટિવ બોલ્ટ પિસ્તોલ). CAS પદ્ધતિમાં, ચિકનને ધીમે ધીમે કાર્બન ડાયોક્સાઇડના વધતા પ્રમાણમાં લઈ જવામાં આવે છે, જે તેમને પીડા વિના બેભાન કરે છે. યાંત્રિક સ્ટનિંગમાં, એક ધાતુની પિન મગજમાં ઘુસાડવામાં આવે છે, જે તાત્કાલિક ચેતના ગુમાવે છે. બંને પદ્ધતિઓ ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ કરતાં વધુ વિશ્વસનીય માનવામાં આવે છે.

જોકે, આ વિકલ્પો ભારતમાં ભાગ્યે જ ઉપયોગમાં લેવાય છે, કારણ કે તે વધુ ખર્ચાળ છે અને તાલીમની જરૂર પડે છે. ગુજરાતમાં મોટાભાગના પ્લાન્ટ્સ ખર્ચ ઘટાડવા માટે સસ્તી પદ્ધતિ પસંદ કરે છે. પરંતુ પ્રાણી કલ્યાણના દૃષ્ટિકોણથી, આ વિકલ્પો અપનાવવા જરૂરી છે. યુરોપિયન યુનિયનમાં, 2019થી ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે, અને ઘણા દેશો પહેલેથી જ CAS તરફ વળી ગયા છે.

“ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ એ એક ક્રૂર અને જૂની પદ્ધતિ છે જે ચિકન માટે ગંભીર પીડાનું કારણ બને છે. ગુજરાતના પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગે આધુનિક, નૈતિક વિકલ્પો અપનાવવા જોઈએ, નહીં તો આપણે કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરવાનું ચાલુ રાખીશું.”

શું ભારતીય કાયદા ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગની ક્રૂરતા સામે રક્ષણ આપે છે?

ભારતમાં પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રુએલ્ટી ટુ એનિમલ્સ એક્ટ, 1960 પ્રાણીઓને બિનજરૂરી પીડામાંથી બચાવવાની જોગવાઈ કરે છે, અને AWBIએ 2018માં કતલ પહેલાં સ્ટનિંગ ફરજિયાત કરવાની માર્ગદર્શિકા જારી કરી હતી. જોકે, આ માર્ગદર્શિકા કાયદેસર રીતે બંધનકર્તા નથી, અને ગુજરાત સહિત મોટાભાગના રાજ્યોમાં તેનો અમલ થતો નથી. પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગ લોબીંગ દ્વારા કડક નિયમોને અટકાવે છે.

તાજેતરમાં, ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક સત્તામંડળ (FSSAI) એ માંસ ઉત્પાદનો માટે માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે, જેમાં સ્વચ્છતા અને કતલ પદ્ધતિઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, પરંતુ પ્રાણી કલ્યાણ પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું નથી. ગુજરાત સરકારે 2022માં પોલ્ટ્રી નીતિ ઘડી હતી, જે ઉત્પાદન વધારવા પર કેન્દ્રિત છે, પરંતુ તેમાં પ્રાણી કલ્યાણની જોગવાઈઓ નથી. આને કારણે, ચિકનને કાયદેસર રીતે પણ અત્યંત ક્રૂર પરિસ્થિતિમાં રાખવામાં આવે છે.

ગુજરાતમાં ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ સામે શું કરી શકાય? સક્રિયતાના માર્ગો

ગુજરાતમાં પ્રાણી કલ્યાણ માટે કામ કરતી સંસ્થાઓ, જેમ કે પીપલ ફોર એનિમલ્સ અને અમદાવાદ એનિમલ શેલ્ટર, ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ સામે જાગૃતિ લાવવા માટે ઝુંબેશ ચલાવી રહી છે. તેઓ પોલ્ટ્રી પ્લાન્ટ્સની અંદરની ફૂટેજ બહાર લાવવા અને ગ્રાહકોને માંસનો વપરાશ ઘટાડવા પ્રોત્સાહિત કરવા માટે કામ કરે છે. સોશિયલ મીડિયા પર #StopChickenCruelty હેશટેગ ઝુંબેશ ચાલી રહી છે.

ગ્રાહકો તરીકે, આપણે પોલ્ટ્રી ઉત્પાદનો ખરીદવાનું બંધ કરીને અને પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ વિકલ્પો પસંદ કરીને ઉદ્યોગ પર દબાણ લાવી શકીએ છીએ. ગુજરાતમાં વેગન અને શાકાહારી ઉત્પાદનોનું બજાર ઝડપથી વધી રહ્યું છે, અને ઘણા રેસ્ટોરન્ટ્સ હવે પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ ચિકન વિકલ્પો ઓફર કરે છે. સ્થાનિક સંસ્થાઓને સમર્થન આપવું અને કાયદાકીય અરજીઓ દાખલ કરવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

શું પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ આહાર ગુજરાતમાં ચિકન ઉદ્યોગની ક્રૂરતા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે?

હા, પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ આહાર અપનાવવાથી ચિકનની માંગ ઘટે છે, જે ઉદ્યોગમાં ક્રૂરતા ઘટાડવાનો સૌથી અસરકારક માર્ગ છે. ગુજરાતમાં પરંપરાગત રીતે શાકાહારી વસ્તી નોંધપાત્ર છે, પરંતુ માંસનો વપરાશ વધી રહ્યો છે. ગુજરાત સરકારના 2023ના ડેટા અનુસાર, રાજ્યમાં માંસનો વપરાશ છેલ્લા 10 વર્ષમાં 25% વધ્યો છે, જે ચિંતાનો વિષય છે.

પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ પ્રોટીન સ્ત્રોતો, જેમ કે દાળ, ચણા, સોયાબીન અને ટોફુ, સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે અને પોષણક્ષમ છે. ગુજરાતી વ્યંજનોમાં શાકાહારી વાનગીઓની સમૃદ્ધ પરંપરા છે, જે માંસ વિના સ્વાદિષ્ટ ભોજન શક્ય બનાવે છે. ઘણા યુવાન ગુજરાતીઓ હવે સ્વાસ્થ્ય અને પ્રાણી કલ્યાણના કારણોસર વેગન આહાર તરફ વળી રહ્યા છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

શું ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ ભારતમાં કાયદેસર છે?

હા, ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગ કાયદેસર છે, પરંતુ પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રુએલ્ટી ટુ એનિમલ્સ એક્ટ, 1960 હેઠળ પ્રાણીઓને બિનજરૂરી પીડામાંથી બચાવવાની જોગવાઈ છે. AWBIએ 2018માં સ્ટનિંગ ફરજિયાત કરવાની ભલામણ કરી છે, પરંતુ તેનો અમલ થતો નથી, અને ઘણા પ્લાન્ટ્સ ક્રૂર પદ્ધતિઓ ચાલુ રાખે છે.

ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ સ્ટનિંગમાં ચિકનને કેટલો સમય પીડા થાય છે?

ચિકનને ઊંધા લટકાવવામાં આવે ત્યારથી લઈને કતલ સુધી, સામાન્ય રીતે 2 થી 5 મિનિટ સુધી પીડા થાય છે. જો સ્ટનિંગ નિષ્ફળ જાય, તો ગળા કાપ્યા પછી ચેતના ગુમાવતા પહેલાં 30-60 સેકન્ડ સુધી તીવ્ર વેદના ચાલુ રહે છે. આ સમયગાળો અત્યંત પીડાદાયક છે.

શું ગેસ સ્ટનિંગ ઇલેક્ટ્રિક વોટર બાથ કરતાં વધુ નૈતિક છે?

હા, નિયંત્રિત વાતાવરણમાં ગેસ સ્ટનિંગ (CAS) સામાન્ય રીતે વધુ નૈતિક માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે ચિકનને ધીમે ધીમે બેભાન કરે છે, જેનાથી પીડા ઓછી થાય છે. જોકે, તે વધુ ખર્ચાળ છે અને ગુજરાતમાં ભાગ્યે જ ઉપયોગમાં લેવાય છે.

ગુજરાતમાં ચિકન માંસના વિકલ્પ શું છે?

ગુજરાતમાં ચિકન માંસના ઘણા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે, જેમ કે સોયા ચંક્સ, ટોફુ, સીતાન, અને વેગન ચિકન બ્રાન્ડ્સ જેમ કે ગુડડોટ અને વેગન દુનિયા. આ ઉત્પાદનો સ્વાદ અને રચનામાં ચિકન જેવા છે અને સ્થાનિક સુપરમાર્કેટ્સમાં મળી શકે છે.

શું પ્રાણી કલ્યાણ માટે કાયદાકીય પગલાં લઈ શકાય?

હા, નાગરિકો AWBI અને સ્થાનિક પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે, અને પ્રાણી કલ્યાણ સંસ્થાઓ કોર્ટમાં જાહેર હિત યાચિકા (PIL) દાખલ કરી શકે છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટે 2023માં એક PIL સ્વીકારી હતી, જેમાં પોલ્ટ્રી પ્લાન્ટ્સમાં ક્રૂરતા રોકવા માટે માર્ગદર્શિકાનો અમલ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.

શું વેગન જવાથી ચિકનની પીડા ઘટાડવામાં મદદ મળે છે?

ચોક્કસપણે. વેગન આહાર અપનાવવાથી ચિકન માંસની માંગ ઘટે છે, જે સીધી રીતે ઉદ્યોગમાં કતલ થતા ચિકનની સંખ્યા ઘટાડે છે. દરેક વ્યક્તિ જે માંસ છોડે છે તે વાર્ષિક લગભગ 30-40 ચિકનના જીવન બચાવે છે, જે નોંધપાત્ર અસર છે.

મુખ્ય પગલાં (Key Takeaways)