# ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ: 7 ਮਿੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ 7 ਆਮ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Source: https://vegeco.org/pa/wildlife/ਜ-ਗਲ-ਜ-ਵ-ਸ-ਰ-ਖ-ਆ-ਹਫਤ-7-ਮ-ਥ-ਬ-ਰ-ਸ-ਚ-ਜ-ਤ-ਹ-ਨ-ਪਤ-ਹ-ਣ-ਚ-ਹ-ਦ-ਹ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ
Published: 2026-09-30T13:41:22.077Z
Updated: 2026-09-30T13:41:22.118Z
Language: pa
Topics: ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕੀ ਹੈ, ਲੁਪਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਕਦੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਕਦੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਮਕਸਦ

---

ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ: ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2 ਤੋਂ 8 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਫਤਾ 1957 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972 ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਹਫਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ 7 ਆਮ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਾਂਗੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਸਲ ਕਦਮਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ।

## ਮਿੱਥ 1: ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਮ ਹੈ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਫਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਫਤਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਗਸ਼ਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੈਂਪ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 2023 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਤਸਕਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

> **ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ**
>
> ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਬੋਰਡ ਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਫਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ 1972 ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। (ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲਾ)

## ਮਿੱਥ 2: ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਪੰਛੀ, ਰੈਪਟਾਈਲ ਅਤੇ ਐਮਫੀਬੀਅਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਪੈਂਗੋਲਿਨ (Manis crassicaudata) ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਕੱਛੂਕੁੰਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਟ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

### ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 25 ਥਣਧਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚੀਤਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ਿਆਲ, ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ I ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ 7 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਮਿੱਥ 3: ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਕੇਵਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ ਹਫਤਾ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ੂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਪਤਾਹ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਦਿਵਸ 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ 2013 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

> **ਕੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ?**
>
> ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਲਣ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਦਿਵਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ।

## ਮਿੱਥ 4: ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਹਰਿਕੇ ਪੱਤਣ ਝੀਲ ਇੱਕ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਗੀਚੇ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਵੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਪਰਾਗਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਹੈ।

*ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਥਾਨ*

| ਸਥਾਨ | ਕਿਸਮ | ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ |
| --- | --- | --- |
| ਹਰਿਕੇ ਪੱਤਣ ਝੀਲ | ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ | ਸਾਰਸ ਕਰੇਨ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਬਤਖਾਂ |
| ਰੋਪੜ ਵੈਟਲੈਂਡ | ਝੀਲ | ਕੂੰਜਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਬਗਲੇ |
| ਅਬੋਹਰ ਜੰਗਲ | ਸੁੱਕਾ ਜੰਗਲ | ਨੀਲਗਾਏ, ਚਿੰਕਾਰਾ |
| ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ | ਨਦੀ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕੀ ਤੰਤਰ | ਭਾਰਤੀ ਊਦਬਿਲਾਅ, ਮੱਛੀਆਂ |

## ਮਿੱਥ 5: ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972 ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972 ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਨਵੀਨਤਮ ਸੋਧ 2022 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਐਕਟ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਨਲਾਈਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 2022 ਦੀ ਸੋਧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਈਬਰ ਸੈੱਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਮਿੱਥ 6: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਈਕੋ-ਸਿੱਖ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਹੌਟਲਾਈਨ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1800-180-3344) 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

**ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ**

- ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਸਥਾਨਕ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਦਿਓ
- ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਪੌਦੇ ਲਗਾਓ ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ
- ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਇਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ
- ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਤਪਾਦ (ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੰਦ) ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ
- ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵੈਟਲੈਂਡਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਓ

## ਮਿੱਥ 7: ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦਾ ਕੋਈ ਠੋਸ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ

ਇਹ ਮਿੱਥ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਪਣਯੋਗ ਨਤੀਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2022 ਤੋਂ 2024 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 1,200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਤੇ ਅਤੇ 150 ਸੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਵੱਈਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਚਾਏ ਗਏ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (2020-2024)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2020 | 850 ਜਾਨਵਰ |
| 2021 | 900 ਜਾਨਵਰ |
| 2022 | 1050 ਜਾਨਵਰ |
| 2023 | 1100 ਜਾਨਵਰ |
| 2024 | 1200 ਜਾਨਵਰ |

> ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਰੀਮਾਈਂਡਰ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਜੀਵ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
>
> — ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਮਾਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

## ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

### ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਕਦੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਹਰ ਸਾਲ 2 ਤੋਂ 8 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰੀਖਾਂ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

### ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਕਦੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ 1972 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਐਕਟ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਨਵੀਨਤਮ 2022 ਵਿੱਚ।

### ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕੀ ਹੈ?

ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ, ਪੌਦੇ, ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।

### ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚੀਤਾ, ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ਿਆਲ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੈਂਗੋਲਿਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

### ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਆਮ ਲੋਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਨਕ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)

> **ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦਾ ਸਾਰ**
>
> ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਇਹ 1957 ਤੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਫਤਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

**ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ**

- ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ 2-8 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ
- ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ
- ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚੀਤਾ, ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਪੈਂਗੋਲਿਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ
- ਨਾਗਰਿਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ

## ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ

**ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ**

- ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਮੰਤਰਾਲਾ (2024), ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ 1972
- ਪੰਜਾਬ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ (2024), ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ
- ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਬੋਰਡ (1957), ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
- IUCN ਰੈੱਡ ਲਿਸਟ (2024), ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
- ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ (2023), ਹਰਿਕੇ ਪੱਤਣ ਝੀਲ ਸਾਈਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ

**ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ**

- [ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ](https://vegeco.org/pa/wildlife/ਜ-ਗਲ-ਜ-ਨਵਰ-ਦ-ਨ-ਮ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਲ-ਪਤ-ਪ-ਰਜ-ਤ-ਆ-ਨ-ਕ-ਵ-ਬਚ-ਉਣ-ਹ)
- [ਕੈਕਟਸ ਚਮੜਾ ਫੈਕਟਰੀ ਟੂਰ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਸਰਟੋ ਲੈਦਰ ਦਾ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ](https://vegeco.org/pa/recipes/ਕ-ਕਟਸ-ਚਮੜ-ਫ-ਕਟਰ-ਟ-ਰ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਡ-ਸਰਟ-ਲ-ਦਰ-ਦ-ਕ-ਸ-ਸਟ-ਡ)
- [ਵ੍ਹੇਲ ਐਂਟੈਂਗਲਮੈਂਟ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਾਈਡ: ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵ੍ਹੇਲਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਅ](https://vegeco.org/pa/ocean-conservation/ਵ-ਹ-ਲ-ਐ-ਟ-ਗਲਮ-ਟ-ਬ-ਰ-ਸ-ਰ-ਆਤ-ਗ-ਈਡ-ਮ-ਛ-ਫੜਨ-ਦ-ਜ-ਲ-ਤ-ਵ-ਹ-ਲ-ਨ-ਬਚ-ਉਣ-ਦ-ਉਪ-ਅ)
- [ਹਰਾ ਘਰ ਬਨਾਮ ਰਵਾਇਤੀ ਘਰ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ?](https://vegeco.org/pa/eco-lifestyle/ਹਰ-ਘਰ-ਬਨ-ਮ-ਰਵ-ਇਤ-ਘਰ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਕ-ਹੜ-ਵਧ-ਆ-ਹ)
- [Wildlife, habitat loss and animal agriculture](https://vegeco.org/pa/hub/wildlife-and-habitat)

---

Cite as: VegEco, "ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਫਤਾ: 7 ਮਿੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ", https://vegeco.org/pa/wildlife/ਜ-ਗਲ-ਜ-ਵ-ਸ-ਰ-ਖ-ਆ-ਹਫਤ-7-ਮ-ਥ-ਬ-ਰ-ਸ-ਚ-ਜ-ਤ-ਹ-ਨ-ਪਤ-ਹ-ਣ-ਚ-ਹ-ਦ-ਹ