# ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਫੁਟੇਜ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਦ

ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਾਸਟ੍ਰੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Source: https://vegeco.org/pa/factory-farming/ਫ-ਕਟਰ-ਫ-ਰਮ-ਵ-ਚ-ਸ-ਰ-ਦ-ਗ-ਪਤ-ਫ-ਟ-ਜ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਕ-ਸਟ-ਰ-ਸ-ਨ-ਦ-ਦਰਦ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਗਿੱਲ
Published: 2026-09-19T21:08:26.512Z
Updated: 2026-09-19T21:08:26.566Z
Language: pa
Topics: ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮ ਸੂਰ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ, ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਰਦ ਰਾਹਤ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ, ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਸਟ੍ਰੇਟ ਕਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਕੀ ਸੂਰ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਕਾਨੂੰਨ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਸੱਚ, ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ, ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ, ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਮੀਟ ਲੇਬਲ ਦੇ ਝੂਠ, ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਕਰੂਰ ਹੈ, ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਕਲਪ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨਿਯਮ, ਸੂਰ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਰਦ ਤੋਂ ਬਚਾਅ

---

ਸ਼ਾਰਟ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਈ ਗਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅੰਡਰਕਵਰ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ ਕਾਸਟ੍ਰੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਕ्रूरਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ?

ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਜਾਂ ਐਨੇਸਥੀਸੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਕਾਸਟ੍ਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਗੂੰਜਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇ ਦਸਤਾਨੇ ਪਹਿਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।

> **ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਦ**
>
> ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ (EFSA, 2023)। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।

## ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜੇ ਗਏ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਕ्रूरਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਜਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ (ਸਲੌਟਰ ਹਾਊਸ) ਨਿਯਮ, 2001 ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਫਾਰਮ ਕੋਲ ਸਹੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਟਰੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਹਵਾਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

*ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ*

| ਉਲੰਘਣਾ | ਕਾਨੂੰਨ | ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ |
| --- | --- | --- |
| ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ | ਪਸ਼ੂ ਕ्रूरਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 | ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਕੈਦ |
| ਤੰਗ ਕਰੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ | ਪਸ਼ੂ ਕ्रੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 | ਜੁਰਮਾਨਾ |
| ਗੰਦੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ | ਸਲੌਟਰ ਹਾਊਸ ਨਿਯਮ, 2001 | ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਦ |
| ਬਿਨਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਕੰਮ | ਪੰਜਾਬ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨਿਯਮ | ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਤੇ ਬੰਦ |
| ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਭੀੜ | ਪਰਿਵਹਨ ਨਿਯਮ, 2001 | ਜੁਰਮਾਨਾ |

### ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕੀ ਸੀ?

ਜਦੋਂ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਨੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕੰਮ 'ਰਵਾਇਤੀ' ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਾਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 'ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ' ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਏ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਪੈਟਰਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਦੀਆਂ ਹਨ।

ਫੁਟੇਜ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਾਰਮ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ 'ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਗੇ', ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਫਾਰਮ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਮੀਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਅਸਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

> ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਸਤਾ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
>
> — ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਮਾਹਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ

## ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ?

ਇਹ ਜਾਂਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਾਲਾਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇੱਕ 2024 ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ 70% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ (ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ, ਭਾਰਤ, 2024)।

ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪੈਟਰਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰੂਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ।

**ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ (2015-2025)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2015 | 1200 ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |
| 2017 | 1500 ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |
| 2019 | 1800 ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |
| 2021 | 2200 ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |
| 2023 | 2600 ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |
| 2025 | 3100 ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |

## ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਕੀ ਹੈ?

ਇਹ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੂਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਇਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੀਟ ਉਦਯੋਗ ਅਕਸਰ 'ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ' ਦੇ ਲੇਬਲਾਂ ਨਾਲ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੇਬਲ ਕੋਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਉਣਾ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

> **ਕੀ 'ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਦਰਦ-ਮੁਕਤ ਹੈ?**
>
> ਮਿੱਥ: 'ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ' ਲੇਬਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੱਥ: ਇਹ ਲੇਬਲ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਦਰਦਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਹੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

*ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ*

| ਸਾਲ | ਸਥਾਨ | ਘਟਨਾ |
| --- | --- | --- |
| 2022 | ਲੁਧਿਆਣਾ | ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ |
| 2023 | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ |
| 2024 | ਜਲੰਧਰ | ਤੰਗ ਕਰੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ |
| 2025 | ਪਟਿਆਲਾ | ਬੀਮਾਰ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਨਾ |
| 2026 | ਲੁਧਿਆਣਾ | ਇਹ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ |

## ਖਪਤਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਦਮ ਹੈ ਸੂਰ ਮੀਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨਾ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

**ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਕਦਮ**

1. ਸੂਰ ਮੀਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣਾ ਬੰਦ ਕਰੋ
2. ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ
3. ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਫੁਟੇਜ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ
4. ਸਥਾਨਕ ਵੀਗਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ
5. ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਹੈਸ਼ਟੈਗ #ਪੰਜਾਬਬਨਾਮਸੂਰਫਾਰਮਿੰਗ ਵਰਤੋ

## ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਕੀ ਹਨ?

ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੇਬਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਈ ਲੇਬਲ ਜਿਵੇਂ 'ਫ੍ਰੀ-ਰੇਂਜ' ਜਾਂ 'ਆਰਗੈਨਿਕ' ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਤੀਜੀ-ਧਿਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਾ ਹੋਣ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਹਨ ਜੋ ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

**ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ**

- 'ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ' ਜਾਂ 'ਨੈਤਿਕ' ਸ਼ਬਦ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਦੇ
- 'ਫ੍ਰੀ-ਰੇਂਜ' ਲੇਬਲ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ
- 'ਆਰਗੈਨਿਕ' ਲੇਬਲ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਮੋਹਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ
- ਕੋਈ ਫਾਰਮ ਆਈਡੀ ਜਾਂ ਟਰੇਸੇਬਿਲਟੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ
- 'ਕੁਦਰਤੀ' ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ

## ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

### ਕੀ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਕ्रूरਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਜਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

### ਕੀ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਐਨੇਸਥੀਸੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਮਯੂਨੋਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਤਰੀਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਮਹਿੰਗੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਉਦਯੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਸੂਰ ਮੀਟ ਦਾ ਸੇਵਨ ਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?

ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਟਾ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਹਿਊਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ, ਜੋ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫੁਟੇਜ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

### ਕੀ ਸੂਰ ਮੀਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੈ?

ਸੂਰ ਮੀਟ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ ਅਤੇ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹਨ।

### ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?

ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ

ਇਹ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਆਮ ਹਨ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੀਟ ਖਰੀਦਣਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

**ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ**

- ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ
- ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ
- ਮੀਟ ਲੇਬਲ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਹੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
- ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੈ
- ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ

**ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ**

- [ਬੀਗਲ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਾਈਡ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/factory-farming/ਬ-ਗਲ-ਬ-ਰ-ਡ-ਗ-ਲਈ-ਸ-ਰ-ਆਤ-ਗ-ਈਡ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਜ-ਨਵਰ-ਦ-ਜ-ਚ-ਦ-ਸ-ਚ)
- [ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਕਸਾਈਖਾਨਾ: ਮੈਂ ਕਤਲਗਾਹ ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲ ਕੀ ਵੇਖਿਆ — ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/factory-farming/ਫ-ਕਟਰ-ਫ-ਰਮ-ਗ-ਦ-ਕਸ-ਈਖ-ਨ-ਮ-ਕਤਲਗ-ਹ-ਵ-ਚ-12-ਸ-ਲ-ਕ-ਵ-ਖ-ਆ-ਪ-ਜ-ਬ-ਲਈ-ਸ-ਚ)
- [ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਯੋਜਨਾ](https://vegeco.org/pa/factory-farming/ਫ-ਕਟਰ-ਫ-ਰਮ-ਗ-ਨ-ਲ-ਸ-ਰ-ਆਤ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-30-ਦ-ਨ-ਦ-ਜ-ਗਰ-ਕਤ-ਯ-ਜਨ)
- [ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਓਮੇਗਾ-3: ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਾਜਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਜਾਣੋ ਮੱਛੀ ਬਨਾਮ ਐਲਗੀ ਦਾ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/recipes/ਸਮ-ਦਰ-ਜ-ਵਨ-ਲਈ-ਓਮ-ਗ-3-ਇ-ਟਰਵ-ਊ-ਵ-ਚ-ਸ-ਲ-ਜ-ਸ-ਘ-ਤ-ਜ-ਣ-ਮ-ਛ-ਬਨ-ਮ-ਐਲਗ-ਦ-ਸ-ਚ)
- [ਰਾਜਮਾ ਬਨਾਮ ਛੋਲੇ: ਪੰਜਾਬੀ ਵੀਗਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ?](https://vegeco.org/pa/recipes/ਰ-ਜਮ-ਬਨ-ਮ-ਛ-ਲ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਗਨ-ਪ-ਰ-ਟ-ਨ-ਲਈ-ਕ-ਹੜ-ਬ-ਹਤਰ-ਹ)

---

Cite as: VegEco, "ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਫੁਟੇਜ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਦ", https://vegeco.org/pa/factory-farming/ਫ-ਕਟਰ-ਫ-ਰਮ-ਵ-ਚ-ਸ-ਰ-ਦ-ਗ-ਪਤ-ਫ-ਟ-ਜ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਕ-ਸਟ-ਰ-ਸ-ਨ-ਦ-ਦਰਦ