# ਅੰਦਰ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਕਤਲੇਆਮ — ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਲਾ ਸੱਚ

ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅੰਡਰਕਵਰ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Source: https://vegeco.org/pa/ethical-fashion/ਅ-ਦਰ-ਦ-ਜ-ਚ-ਪ-ਜ-ਬ-ਦ-ਅ-ਗ-ਰ-ਫ-ਰਮ-ਵ-ਚ-ਛ-ਪ-ਆ-ਕਤਲ-ਆਮ-ਨ-ਤ-ਕ-ਫ-ਸ-ਨ-ਦ-ਕ-ਲ-ਸ-ਚ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ
Published: 2026-09-28T23:27:52.690Z
Updated: 2026-09-28T23:27:52.766Z
Language: pa
Topics: ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮ ਪੰਜਾਬ, ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ, ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਕਰੂਰਤਾ, ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਅੰਗੋਰਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਅੰਗੋਰਾ ਖਰਗੋਸ਼ ਫਾਰਮਿੰਗ, ਕੀ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਨੈਤਿਕ ਹੈ?, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਕੱਪੜੇ ਕਿੱਥੋਂ ਖਰੀਦੀਏ?, ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਸਬੂਤ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿਕਲਪ

---

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਂਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਚੁਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰੂਰ ਸੱਚ

ਜੁਲਾਈ 2025 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ, ਗੰਦੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਫਟਦੀ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਸੀ।

ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ, ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੂਜੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਪਣੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

> **95% ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ**
>
> ਪੰਜਾਬ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਬੇ ਦੇ 95% ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 70% ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

## ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜੇ ਗਏ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਨਿਯਮ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਿੰਗ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਬੂਤ — ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣਾ, ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਪਿੰਜਰੇ — ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਘਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 428 ਅਤੇ 429 ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਫਾਰਮ ਮਾਲਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਜੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ।

*ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ*

| ਉਲੰਘਣਾ | ਕਾਨੂੰਨੀ ਧਾਰਾ | ਸਬੂਤ ਦੀ ਕਿਸਮ |
| --- | --- | --- |
| ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣਾ | ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960, ਧਾਰਾ 11 | ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ |
| ਗੰਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਘਾਟ | ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960, ਧਾਰਾ 11 | ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ |
| ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਨਾ | ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960, ਧਾਰਾ 11 | ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ |
| ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਹਟਾਉਣਾ | ਸਥਾਨਕ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨਿਯਮ | ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ |

## ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਜਵਾਬ: ਕੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਖਰੀਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਨੇ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਪਲਾਈ ਰੋਕ ਦੇਣਗੇ। ਦੂਜੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੀਡੀਓ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਫੈਬਰਿਕ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
>
> — ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

> **ਕੀ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ 'ਕੁਦਰਤੀ' ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨੈਤਿਕ ਹੈ?**
>
> ਮਿੱਥ: ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਕੁਦਰਤੀ ਰੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੱਥ: ਕੁਦਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪੈਟਰਨ: ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ

ਇਹ ਜਾਂਚ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ, ਪੀਟਾ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਿੰਗ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਿੰਗ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ।

ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖਪਤਕਾਰ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਦਯੋਗ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ। ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੀ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

## ਖਪਤਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਵੱਲ ਕਦਮ

ਇਸ ਜਾਂਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਂਸਲ, ਹੇਂਪ, ਅਤੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕਪਾਹ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੀਗਨ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ ਜੋ ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਕੱਪੜੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ ਜੋ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

**ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ: ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ?**

- 'ਕੁਦਰਤੀ ਰੇਸ਼ਾ' — ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ
- 'ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਗਏ' — ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਨਹੀਂ
- 'ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਅੰਗੋਰਾ' — ਕੀਮਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬਿਹਤਰ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ
- 'ਟਿਕਾਊ' — ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਚੰਗਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ
- 'ਫ੍ਰੀ-ਰੇਂਜ' — ਇਹ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਾਲ ਖਿੱਚੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ

## ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ: ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਤੱਕ

*ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ*

| ਤਾਰੀਖ਼ | ਘਟਨਾ | ਨਤੀਜਾ |
| --- | --- | --- |
| 1 ਜੁਲਾਈ 2025 | ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ | ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ |
| 15 ਜੁਲਾਈ 2025 | ਪਹਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ | ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ |
| 20 ਜੁਲਾਈ 2025 | ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋ ਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ | ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ |
| 25 ਜੁਲਾਈ 2025 | ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਵਾਬ | ਇੱਕ ਨੇ ਸਪਲਾਈ ਰੋਕੀ |
| 5 ਅਗਸਤ 2025 | ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਜਾਂਚ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ | ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ |

## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦਾ ਭਵਿੱਖ: ਕੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਇਹ ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਲਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਿੰਗ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕਣ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਦੀ ਹਰ ਖਰੀਦ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹੈ।

## ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

### ਕੀ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੂਰਤਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਫਾਰਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਘੀ ਨਾਲ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਦਰਦਨਾਕ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਾਰਮ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

### ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਿੰਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਿੰਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1960 ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰੂਰਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਅਕਸਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

### ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕੱਪੜਾ ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ?

ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਅੰਗੋਰਾ' ਜਾਂ 'ਮੋਹੇਰ' ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਸਵੈਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕਾਰਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਨੈਤਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਪਣੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਬਾਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

### ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ?

ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਚਾਰਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ

> **ਇਸ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਗੱਲਾਂ**
>
> ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਅਕਸਰ ਝੂਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

**ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ**

- ਅੰਗੋਰਾ ਉੱਨ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰੂਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ
- ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਬਰਿਕ ਜਿਵੇਂ ਟੈਂਸਲ ਅਤੇ ਹੇਂਪ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹਨ
- ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਪਣੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ

**ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ**

- [ਪਸ਼ੂ-ਮੁਕਤ ਚਮੜਾ ਬਨਾਮ ਅਸਲੀ ਚਮੜਾ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/ethical-fashion/ਪਸ-ਮ-ਕਤ-ਚਮੜ-ਬਨ-ਮ-ਅਸਲ-ਚਮੜ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਨ-ਤ-ਕ-ਫ-ਸ-ਨ-ਦ-ਸ-ਚ)
- [ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ: ਪਸ਼ੂ-ਮੁਕਤ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ](https://vegeco.org/pa/ethical-fashion/ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਨ-ਤ-ਕ-ਫ-ਸ-ਨ-ਪਸ-ਮ-ਕਤ-ਕ-ਪੜ-ਆ-ਦ-ਅਸਲ-ਕ-ਮਤ-ਅਤ-ਭਵ-ਖ)
- [ਚਮੜੇ ਦਾ ਕੋਟ ਬਨਾਮ ਵੀਗਨ ਲੈਦਰ ਜੈਕਟ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਹੈ?](https://vegeco.org/pa/ethical-fashion/ਚਮੜ-ਦ-ਕ-ਟ-ਬਨ-ਮ-ਵ-ਗਨ-ਲ-ਦਰ-ਜ-ਕਟ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਕ-ਹੜ-ਨ-ਤ-ਕ-ਅਤ-ਟ-ਕ-ਊ-ਹ)
- [ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨਟ ਬਨਾਮ ਸੇਲੇਨੀਅਮ ਸਪਲੀਮੈਂਟ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?](https://vegeco.org/pa/plant-based/ਬ-ਰ-ਜ-ਲ-ਨਟ-ਬਨ-ਮ-ਸ-ਲ-ਨ-ਅਮ-ਸਪਲ-ਮ-ਟ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਕ-ਹੜ-ਸ-ਰ-ਖ-ਅਤ-ਹ)
- [ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਹਸਪਤਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ: ਕੀ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਮੁਕਤ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ?](https://vegeco.org/pa/plant-based/ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਵ-ਗਨ-ਹਸਪਤ-ਲ-ਮਰ-ਜ-ਦ-ਅਧ-ਕ-ਰ-ਕ-ਸ-ਹਤ-ਸਹ-ਲਤ-ਪਸ-ਮ-ਕਤ-ਭ-ਜਨ-ਦ-ਦ-ਆ-ਹਨ)

---

Cite as: VegEco, "ਅੰਦਰ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗੋਰਾ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਕਤਲੇਆਮ — ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਲਾ ਸੱਚ", https://vegeco.org/pa/ethical-fashion/ਅ-ਦਰ-ਦ-ਜ-ਚ-ਪ-ਜ-ਬ-ਦ-ਅ-ਗ-ਰ-ਫ-ਰਮ-ਵ-ਚ-ਛ-ਪ-ਆ-ਕਤਲ-ਆਮ-ਨ-ਤ-ਕ-ਫ-ਸ-ਨ-ਦ-ਕ-ਲ-ਸ-ਚ