# ਅੰਦਰ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਛੁਪਿਆ ਕਤਲੇਆਮ

ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅੰਡਰਕਵਰ ਫੁਟੇਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Source: https://vegeco.org/pa/climate/ਅ-ਦਰ-ਦ-ਜ-ਚ-ਪ-ਜ-ਬ-ਦ-ਸ-ਰ-ਫ-ਰਮ-ਵ-ਚ-ਗ-ਸ-ਚ-ਬਰ-ਦ-ਛ-ਪ-ਆ-ਕਤਲ-ਆਮ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
Published: 2026-09-28T13:54:51.517Z
Updated: 2026-09-28T13:54:51.587Z
Language: pa
Topics: ਪੰਜਾਬ ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ, ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਕਰੂਰਤਾ ਪੰਜਾਬ, ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਪੰਜਾਬ, ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪੰਜਾਬ, ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਕਤਲੇਆਮ, ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ?, ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਰੂਰਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਦਾ ਮੀਟ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ?, ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਪੰਜਾਬ

---

ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਆਮ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅੰਡਰਕਵਰ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ? ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

ਜਾਂਚ ਟੀਮ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਦੇਖਿਆ। ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ ਕੱਟੇ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੂਰ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਲੱਤ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇੱਕ ਧਾਤ ਦੇ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 10-12 ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਗੈਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਤੜਫਦੇ, ਚੀਕਦੇ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੂਰ ਨੂੰ ਮਰਨ ਵਿੱਚ 4 ਮਿੰਟ ਲੱਗੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰ 6 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੇ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 30 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

> **ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ**
>
> ਅੰਡਰਕਵਰ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 4.5 ਮਿੰਟ ਲੱਗੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ EFSA (ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਅਥਾਰਿਟੀ, 2023) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਮਾਂ 30 ਸਕਿੰਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

## ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜੇ ਗਏ? ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ, 1960 (Prevention of Cruelty to Animals Act) ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰ (BIS 2008) ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਅਗਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਾਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦੰਡਾਤਮਕ ਹਨ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

*ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ*

| ਉਲੰਘਣਾ | ਕਾਨੂੰਨ/ਨਿਯਮ | ਸਬੂਤ |
| --- | --- | --- |
| ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਤਲ | BIS 2008, ਧਾਰਾ 11 | ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਤੜਫਦੇ ਦਿਖੇ |
| ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਹੀਂ | ਪੰਜਾਬ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ | ਕੋਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ |
| ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ | ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ | ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲਦਾ ਦਿਖਿਆ |
| ਤੰਗ ਪਿੰਜਰੇ | ਨਿਊ ਮਿਨੀਮਮ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ | ਹਰ ਸੂਰ ਲਈ 0.5 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਥਾਂ |
| ਬਿਮਾਰ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ | ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰੀ ਨਿਯਮ | ਲੰਗੜੇ ਸੂਰ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਰਾਇਆ ਗਿਆ |

### ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਆਮ ਹੈ?

ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.2 ਲੱਖ ਸੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਰ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੈ।

## ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਜਵਾਬ: ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਬਹਾਨੇ

ਜਦੋਂ ਜਾਂਚ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੁਟੇਜ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਨ।" ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਫਾਰਮ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਮੀਟ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਹੈ।

ਇਹ ਜਵਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਕੋਈ ਹਾਦਸਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਪਾਰਕ ਮਾਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਬੁਰਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਨਾਫਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਸੰਕਟ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਧਾਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
>
> — ਡਾ. ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

## ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪੈਟਰਨ: ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਗਲੋਬਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ (FAO, 2023) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 14.5% ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਇਸਦਾ ਲਗਭਗ 9% ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮ ਅਕਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹਨਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ-ਰੋਧਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (ਅਮਿਤ ਗੁਪਤਾ, 2024) ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।

**ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (2019-2025)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2019 | 320 ਗਿਣਤੀ |
| 2020 | 380 ਗਿਣਤੀ |
| 2021 | 450 ਗਿਣਤੀ |
| 2022 | 520 ਗਿਣਤੀ |
| 2023 | 610 ਗਿਣਤੀ |
| 2024 | 700 ਗਿਣਤੀ |
| 2025 | 790 ਗਿਣਤੀ |

> **ਕੀ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਮਨੁੱਖੀ ਹਨ?**
>
> ਮਿੱਥ: ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਸੱਚ: ਜਦੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹਾਈ 30% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। EFSA (2023) ਨੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਗਨ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਖਪਤਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਕਦਮ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਸੂਰ ਦੇ ਮੀਟ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ। ਦੂਜਾ ਕਦਮ ਹੈ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ, ਜੈਵਿਕ ਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਣਾ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਹੈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

**ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕਦਮ**

- ਸੂਰ ਦੇ ਮੀਟ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਓ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਚੁਣੋ
- ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰੋ
- ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਓ
- ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਓ: ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਫੁਟੇਜ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ
- ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੋ ਜੋ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ

### ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ: ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਹੈ

**ਲੇਬਲਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ**

- "ਫਾਰਮ-ਫ੍ਰੈਸ਼" ਜਾਂ "ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ" ਵਰਗੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਦਾਅਵੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਿਆਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ
- ਕੋਈ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ FSSAI ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੰਬਰ ਦੀ ਘਾਟ
- "ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਫਰੈਂਡਲੀ" ਦਾ ਦਾਅਵਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ
- ਮੀਟ ਦਾ ਰੰਗ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਲਕਾ ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਜੋ ਕਿ ਗਲਤ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ
- ਮੂਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟਰੇਸੇਬਿਲਟੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

## ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਉਭਾਰ

*ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ*

| ਸਾਲ | ਘਟਨਾ | ਪ੍ਰਭਾਵ |
| --- | --- | --- |
| 2010 | ਪਹਿਲੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ | ਸਥਾਨਕ ਮੀਟ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧੀ |
| 2015 | ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ | ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ |
| 2019 | ਪਹਿਲੀ ਅੰਡਰਕਵਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ | ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ |
| 2022 | ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ | ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਿਆ |
| 2025 | ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ | ਜਨਤਕ ਰੋਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ |

## ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

### ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ?

ਨਹੀਂ, ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰ (BIS 2008) ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ, 1960 ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਕਤਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਤਮਕ ਹੈ।

### ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਰੂਰਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਆਮ ਕਰੂਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ, ਪੂਛ ਕੱਟਣਾ, ਤੰਗ ਪਿੰਜਰੇ, ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ ਕੰਮ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਰਭਵਤੀ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ-ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਘੁੰਮ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਘਣਾ ਹਨ, ਪਰ ਅਕਸਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੈ?

ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਹਨ। FAO (2023) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਗਲੋਬਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ 14.5% ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਣ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਕਾਸ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਖਪਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਸੂਰ ਦੇ ਮੀਟ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਟੋਫੂ ਚੁਣੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਓ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਓ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਖਪਤਕਾਰ ਦੀ ਚੋਣ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

> **ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ**
>
> ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਕਰੂਰਤਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਰਮ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

**ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ**

- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ
- ਇਹ ਫਾਰਮ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ
- ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੀਟ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੱਲ ਹੈ
- ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
- ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ

**ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ**

- [ਕੀ ਝੀਂਗਾ ਉਬਾਲਣਾ ਕਰੂਰਤਾ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਲਾਬਸਟਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/plant-based/ਕ-ਝ-ਗ-ਉਬ-ਲਣ-ਕਰ-ਰਤ-ਹ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਜ-ਵਤ-ਲ-ਬਸਟਰ-ਕ-ਨ-ਨ-ਦ-ਸ-ਚ)
- [ਰਿਪੇਅਰ ਕੈਫੇ ਦਾ ਭਵਿੱਖ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ](https://vegeco.org/pa/eco-lifestyle/ਰ-ਪ-ਅਰ-ਕ-ਫ-ਦ-ਭਵ-ਖ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਜ-ਰ-ਵ-ਸਟ-ਅ-ਦ-ਲਨ-ਦ-ਅਗਲ-ਪੜ-ਅ)
- [ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਲ ਪ੍ਰੈੱਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਾਈਡ: ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖਾਣੇ ਦੀ ਬੈਚ ਕੁੱਕਿੰਗ](https://vegeco.org/pa/meal-prep/ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਮ-ਲ-ਪ-ਰ-ਪ-ਦ-ਸ-ਰ-ਆਤ-ਗ-ਈਡ-ਸ-ਕ-ਹ-ਰ-ਖ-ਣ-ਦ-ਬ-ਚ-ਕ-ਕ-ਗ)
- [Wildlife, habitat loss and animal agriculture](https://vegeco.org/pa/hub/wildlife-and-habitat)
- [Oat milk vs dairy milk](https://vegeco.org/pa/compare/oat-milk-vs-dairy-milk)

---

Cite as: VegEco, "ਅੰਦਰ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਛੁਪਿਆ ਕਤਲੇਆਮ", https://vegeco.org/pa/climate/ਅ-ਦਰ-ਦ-ਜ-ਚ-ਪ-ਜ-ਬ-ਦ-ਸ-ਰ-ਫ-ਰਮ-ਵ-ਚ-ਗ-ਸ-ਚ-ਬਰ-ਦ-ਛ-ਪ-ਆ-ਕਤਲ-ਆਮ