# ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸੱਚ ਅਤੇ ਹੱਲ

ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ, ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸੱਚ — ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਰਾਹ।

Source: https://vegeco.org/pa/animal-rights/ਘ-ੜ-ਆ-ਦ-ਦ-ੜ-ਵ-ਚ-ਮ-ਤ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਨਸਲ-ਘ-ੜ-ਆ-ਦ-ਦ-ਖ-ਦ-ਸ-ਚ-ਅਤ-ਹ-ਲ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਗਿੱਲ
Published: 2026-09-19T09:11:45.569Z
Updated: 2026-09-19T09:11:45.613Z
Language: pa
Topics: ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ, ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ, ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਭਾਰਤ, ਕੀ ਘੋੜ ਦੌੜ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?, ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸੱਟਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਆਮ ਹਨ?, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਕਸਾਈ, ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ

---

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਹਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਆਮ ਹਨ — ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਨਸਲੀ ਘੋੜੇ ਦੌੜ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੇਸਕੋਰਸ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਇਸ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਆਮ ਹਨ?

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। ਜੂਕੀ ਕਲੱਬ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.4 ਘੋੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ (2023)। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 200 ਨਸਲੀ ਘੋੜੇ ਦੌੜਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰੇਸਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15 ਮੌਤਾਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

> **ਹਰ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ 1.4 ਘੋੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ**
>
> ਜੂਕੀ ਕਲੱਬ (2023) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.4 ਘੋੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਰ ਘੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਸੰਖਿਆ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੌਤਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ (ਫ੍ਰੈਕਚਰ) ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੌੜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਮੀਨ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਦੀ ਲੱਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਲਾਜ ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵੀ ਆਮ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

*ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ (ਭਾਰਤ, 2020–2024 ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ)*

| ਕਾਰਨ | ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ | ਔਸਤ ਮੌਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ |
| --- | --- | --- |
| ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ (ਫ੍ਰੈਕਚਰ) | 55% | 110 |
| ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ | 20% | 40 |
| ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ | 10% | 20 |
| ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ | 8% | 16 |
| ਹੋਰ ਸੱਟਾਂ | 7% | 14 |

**ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ (2019–2024)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2019 | 180 ਮੌਤਾਂ |
| 2020 | 190 ਮੌਤਾਂ |
| 2021 | 210 ਮੌਤਾਂ |
| 2022 | 195 ਮੌਤਾਂ |
| 2023 | 220 ਮੌਤਾਂ |
| 2024 | 205 ਮੌਤਾਂ |

## ਕੀ ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਸੱਟਾਂ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਵਿੱਚੋਂ 1 ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਟਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਖੁਰਕਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੌੜ ਦੌਰਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ, ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਣਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਰਾਂ ਆਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤਾਕਤਵਰ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

> ਘੋੜੇ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੜੇ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੌੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਲਾਭ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
>
> — ਡਾ. ਰਾਜਨ ਸ਼ਰਮਾ, ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਰਜਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ

### ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਦੌੜ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਰੂਰਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਰੜੇ ਮਾਰਨਾ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰੌਡਸ (ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਤੰਗ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟੱਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੌੜ ਦੌਰਾਨ, ਜੌਕੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਰੜੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਜ਼ਖਮ ਅਤੇ ਦਾਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਟੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਜਿਵੇਂ ਚਰਨਾ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੀਆਂ ਆਮ ਕਰੂਰਤਾਵਾਂ**

- ਕੋਰੜੇ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੌੜਾਉਣਾ
- ਤੰਗ, ਗੰਦੇ ਟੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨਾ
- ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਰਨ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ
- ਦਰਦ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇਣਾ
- ਬੁੱਢੇ ਜਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਸਾਈਖਾਨੇ ਭੇਜਣਾ

## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਕੀ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਕ्रूਰਤਾ ਨਿਵਾਰਣ ਐਕਟ, 1960 (Prevention of Cruelty to Animals Act) ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ 11(1)(a) ਦੇ ਤਹਿਤ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੌੜ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਰੇਸਕੋਰਸ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਸਖਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਸਿੰਗ ਬੋਰਡ (Indian Racing Board) ਕੋਲ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ, ਭਲਾਈ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।

### ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਕੋਈ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ?

ਜੀ ਹਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਜਿਵੇਂ PETA ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰਕੁਨ ਲਗਾਤਾਰ ਘੋੜ ਦੌੜ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 2023 ਵਿੱਚ, PETA ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਸਿੰਗ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਜ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

> **ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ**
>
> ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਸਕੋਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ #BanHorseRacing ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਓ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ।

## ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੈ?

ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਰੇਸਕੋਰਸਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਸੋਇਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਘੋੜ ਦੌੜ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਜੂਏ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਹਰ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ — ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮੌਤ।

### ਕੀ ਘੋੜ ਦੌੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਹਨ?

ਬਿਲਕੁਲ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਲੋਕ ਪਸ਼ੂ-ਅਨੁਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ, ਪਸ਼ੂ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਦੌੜ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੀਗਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਮੁਕਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀਗਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹੁਣ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਜਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਦੌੜਨ ਲਈ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਸਾਈਖਾਨੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਮੀਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਨਸਲੀ ਘੋੜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਤਾਂ ਘੋੜ ਦੌੜ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜੀਵਾਂ ਵਜੋਂ।

*ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ (ਭਾਰਤ, ਅਨੁਮਾਨ)*

| ਰਸਤਾ | ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ | ਵੇਰਵਾ |
| --- | --- | --- |
| ਕਸਾਈਖਾਨਾ | 60% | ਮੀਟ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
| ਸੈੰਕਚੂਰੀ | 10% | ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਘੋੜੇ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ |
| ਮੁੜ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | 20% | ਸਸਤੇ ਦਾਮ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
| ਅਣਜਾਣ | 10% | ਹਾਲ ਅਣਜਾਣ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਤ |

## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਹਨ ਜੋ ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਪਨਾਹ ਘਰ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਘੋੜ ਦੌੜ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

**ਘੋੜ ਦੌੜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ**

- ਰੇਸਕੋਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰੋ
- ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਓ
- ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੋ
- ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ
- ਵੀਗਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਓ

## ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

### ਕੀ ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੰਗ ਟੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌੜ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

### ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਦਰ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਹਰ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.4 ਘੋੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ (ਜੂਕੀ ਕਲੱਬ, 2023)। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 200 ਘੋੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ।

### ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜ ਦੌੜ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਕ्रूਰਤਾ ਨਿਵਾਰਣ ਐਕਟ, 1960 ਦੇ ਤਹਿਤ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਖੇਡ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।

### ਘੋੜ ਦੌੜ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਘੋੜ ਦੌੜ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਅਨਾਜ ਉਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

### ਕੀ ਘੋੜ ਦੌੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਹਨ?

ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਪਸ਼ੂ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਜਾਂ ਦੌੜ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਕਲਪ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।

> **ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ**
>
> ਘੋੜ ਦੌੜ ਇੱਕ ਕਰੂਰ ਉਦਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਸਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

**Key Takeaways**

- ਘੋੜ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਘੋੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ
- ਬਾਈਕਾਟ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਹੱਲ ਹੈ
- ਪਸ਼ੂ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ
- ਵੀਗਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਓ

**ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ**

- [ਬੇਗਨਰਜ਼ ਗਾਈਡ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ](https://vegeco.org/pa/animal-rights/ਬ-ਗਨਰਜ-ਗ-ਈਡ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਜ-ਨਵਰ-ਦ-ਅਧ-ਕ-ਰ-ਦ-ਵਕ-ਲਤ-ਕ-ਵ-ਸ-ਰ-ਕਰ-ਏ)
- [ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਾਈਡ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ](https://vegeco.org/pa/animal-rights/ਸ-ਰ-ਆਤ-ਗ-ਈਡ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਪ-ਦ-ਆ-ਅਧ-ਰਤ-ਖ-ਰ-ਕ-ਨ-ਲ-ਸ-ਗਰ-ਕ-ਟਰ-ਲ-ਕ-ਵ-ਕਰ-ਏ)
- [ਬਾਇਓਪਲਾਸਟਿਕ ਬਨਾਮ ਕੰਪੋਸਟੇਬਲ ਪੈਕੇਜਿੰਗ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਵੇਸਟ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਹੀ ਹੈ?](https://vegeco.org/pa/zero-waste/ਬ-ਇਓਪਲ-ਸਟ-ਕ-ਬਨ-ਮ-ਕ-ਪ-ਸਟ-ਬਲ-ਪ-ਕ-ਜ-ਗ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਜ-ਰ-ਵ-ਸਟ-ਲਈ-ਕ-ਹੜ-ਸਹ-ਹ)
- [ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਸਤਾ ਹੈ? ਲੁਕੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/ethical-fashion/ਕ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਨ-ਤ-ਕ-ਫ-ਸ-ਨ-ਸ-ਚਮ-ਚ-ਸਸਤ-ਹ-ਲ-ਕ-ਕ-ਮਤ-ਦ-ਸ-ਚ)
- [ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀਆਂ 7 ਮਿੱਥਾਂ ਡਿਬੰਕਡ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਸੀਫੂਡ ਦਾ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/eco-lifestyle/ਸਮ-ਦਰ-ਜ-ਵਨ-ਬਚ-ਉਣ-ਦ-ਆ-7-ਮ-ਥ-ਡ-ਬ-ਕਡ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਸਸਟ-ਨ-ਬਲ-ਸ-ਫ-ਡ-ਦ-ਸ-ਚ)

---

Cite as: VegEco, "ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸੱਚ ਅਤੇ ਹੱਲ", https://vegeco.org/pa/animal-rights/ਘ-ੜ-ਆ-ਦ-ਦ-ੜ-ਵ-ਚ-ਮ-ਤ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਨਸਲ-ਘ-ੜ-ਆ-ਦ-ਦ-ਖ-ਦ-ਸ-ਚ-ਅਤ-ਹ-ਲ