# ਕੀ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਸੱਚ

ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼—ਦਰਦ, ਲਾਗ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਰੂਰਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ।

Source: https://vegeco.org/pa/activism/ਕ-ਪ-ਗਲ-ਟ-ਦ-ਦ-ਦ-ਕ-ਟਣ-ਬ-ਰਹ-ਮ-ਹ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਸ-ਰ-ਫ-ਰਮ-ਗ-ਦ-ਸ-ਚ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
Published: 2026-09-20T05:21:33.520Z
Updated: 2026-09-20T05:21:33.610Z
Language: pa
Topics: ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ, ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਪੰਜਾਬ, ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦਾ ਦਰਦ, ਪਿਗਲੇਟ ਦੰਦ ਕਲਿਪਿੰਗ, ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਕੀ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣੇ ਜਾਇਜ਼ ਹਨ, ਸੂਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਜੋਖਮ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਨੀਤੀ, ਬਿਨਾਂ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਸੂਰ ਪਾਲਣ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਸੂਰ, ਕੀ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਲਾਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦੇ

---

**ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ:** ਹਾਂ, ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ (teeth clipping) ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਅਨੈਸਥੀਸੀਆ ਦੇ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ, ਲਾਗ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਜਨਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਾਂ ਸੂਰ ਦੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

## ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵਜੰਮੇ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਦੰਦਾਂ (ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਦੰਦ) ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਜਾਂ ਗਰਾਈਂਡਰ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦੇ।

ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੂਰ ਪਾਲਕਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਗਲੇਟ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਪਿਗਲੇਟ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

> **ਦਰਦ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ**
>
> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (BVA) ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਦਰਦ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਕਣਾ, ਕੰਬਣਾ ਅਤੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਦ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਕੀ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਵੇਲੇ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਵੇਲੇ ਤੀਬਰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਇਹ ਨਸਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ 2022 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟੀਸੋਲ (ਤਣਾਅ ਹਾਰਮੋਨ) ਦਾ ਪੱਧਰ 30% ਤੱਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਗ ਅਤੇ ਫੋੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਦ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਗਲੇਟ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

> ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
>
> — ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਮਾਹਰ, ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

## ਕੀ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜ਼ਖਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੂਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲਾਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਜ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਪਸਿਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ 2021 ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ 15% ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੇ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ ਸਿਰਫ਼ 2% ਸੀ। ਇਹ ਲਾਗ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਲਈ ਦਰਦਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਵੀ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

*ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਬਨਾਮ ਵਿਕਲਪ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ*

| ਪਹਿਲੂ | ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ | ਵਿਕਲਪ (ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੇ) |
| --- | --- | --- |
| ਦਰਦ ਦਾ ਪੱਧਰ | ਉੱਚ (ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾ) | ਘੱਟ (ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਹਾਰ) |
| ਲਾਗ ਦਾ ਖਤਰਾ | 15% ਤੱਕ (2021 ਅਧਿਐਨ) | 2% ਤੱਕ |
| ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਅਸਰ | ਨਕਾਰਾਤਮਕ | ਸਕਾਰਾਤਮਕ |
| ਲਾਗਤ | ਘੱਟ (ਪਰ ਲੁਕਵੀਂ) | ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਧ (ਪ੍ਰਬੰਧਨ) |
| ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ | ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ | ਚੰਗੀ |

> **ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬਦਲ**
>
> ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸੂਰ ਪਾਲਕ ਵਧੇਰੇ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਕੇ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਉਦਯੋਗ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ ਸੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਆਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ (1960) ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਵਰਤਣਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।

## ਕੀ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ (1960) ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਦਰਦ ਦੇਣਾ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।

ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ, ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਕ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸੰਗਠਨ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਕਾਰਗਰ ਹਨ?

ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਕਈ ਵਿਕਲਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਥਾਂ ਦੇਣਾ, ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ (ਜਿਵੇਂ ਤੂੜੀ) ਦੇਣਾ। ਇਹ ਉਪਾਅ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ 2020 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 70% ਤੱਕ ਕਮੀ ਆਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੀਸਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਦਰਦ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

**ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਦਮ**

1. ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੂਰ ਦੀ ਥਾਂ ਦਿਓ।
2. ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਚੱਰਨ ਲਈ ਤੂੜੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।
3. ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਕੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘਟਾਓ।
4. ਮਾਂ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਥਾਂ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦਿਓ।
5. ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿਓ।
6. ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੋ।

**ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਦੀ ਦਰ (2020-2025)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2020 | 12 % |
| 2021 | 15 % |
| 2022 | 14 % |
| 2023 | 11 % |
| 2024 | 9 % |
| 2025 | 7 % |

## ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?

ਸੂਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਨਵਰ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਜਿੰਨੇ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਮੁੱਖ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੂਰ ਵਧੇਰੇ ਮਾਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਖਰਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨੈਤਿਕ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

## ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ?

ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੇਰਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਮਾਸ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਵੱਲ ਵਧਣਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਿਵੇਂ ਦਾਲਾਂ, ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਸੋਇਆ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਗੁੱਡ ਫੂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ 2024 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਮਾਸ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ 2023 ਵਿੱਚ 10% ਵਧਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਸੂਰ ਮਾਸ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਵਰਗੇ ਹਨ ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੇ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।

**ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ**

- ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
- ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਘੱਟ ਬੋਝ
- ਸਿਹਤ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ
- ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਬਚਤ
- ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ

## ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)

### ਕੀ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਦਰਦਨਾਕ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਬਹੁਤ ਦਰਦਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਅਨੈਸਥੀਸੀਆ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੀਬਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਲਾਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਕੀ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲਾਗ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਪਸਿਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ 2021 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ 2% ਵੱਧ ਪਾਈ ਗਈ।

### ਕੀ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੋਈ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸੂਰ ਪਾਲਕ ਵਧੇਰੇ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਕੇ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹਨ।

### ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਐਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਕਟ (1960) ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਦਰਦ ਦੇਣਾ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ। ਕਈ ਸੰਗਠਨ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।

### ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ ਸੂਰ ਹਨ।

### ਕੀ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਲੋਕ ਮਾਸ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਲਪ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਘਟੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਵਰਗੀਆਂ ਬੇਰਹਿਮ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣਗੀਆਂ।

> **ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ**
>
> ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਦੰਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਰਗਰ ਹਨ। ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

**Key Takeaways**

- ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਤੀਬਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਲਾਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਆਮ ਹੈ ਪਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਵਧੇਰੇ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਵਰਗੇ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।
- ਪੌਦਿਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

**ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ**

- [ਸੈਂਟੀਨੈਂਟ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਮਾਡਲ: ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ](https://vegeco.org/pa/activism/ਸ-ਟ-ਨ-ਟ-ਮ-ਡ-ਆ-ਦ-ਪ-ਤਰਕ-ਰ-ਮ-ਡਲ-ਜ-ਨਵਰ-ਦ-ਆਵ-ਜ-ਨ-ਕ-ਵ-ਬਦਲਦ-ਹ-ਐਕਟ-ਵ-ਜ-ਮ)
- [9 ਕਾਰਬਨ ਬਜਟ ਹੱਲ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 1.5°C ਟੀਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ](https://vegeco.org/pa/sustainable-living/9-ਕ-ਰਬਨ-ਬਜਟ-ਹ-ਲ-ਜ-ਪ-ਜ-ਬ-ਨ-1-5-c-ਟ-ਚ-ਤ-ਕ-ਪਹ-ਚ-ਸਕਦ-ਹਨ)
- [ਝੀਂਗਾ ਫਾਰਮਿੰਗ ਬਨਾਮ ਮੈਂਗਰੋਵ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਕਲਪ ਸਹੀ ਹੈ?](https://vegeco.org/pa/ocean-conservation/ਝ-ਗ-ਫ-ਰਮ-ਗ-ਬਨ-ਮ-ਮ-ਗਰ-ਵ-ਸ-ਰ-ਖ-ਆ-ਪ-ਜ-ਬ-ਲਈ-ਕ-ਹੜ-ਸਮ-ਦਰ-ਵ-ਕਲਪ-ਸਹ-ਹ)
- [ਫੈਕਟ-ਚੈੱਕ: ਕੀ ਅੰਡੇ ਮੁਰਗੀ ਲਈ ਦਰਦ-ਮੁਕਤ ਹਨ? ਪਿੰਜਰੇ-ਮੁਕਤ ਦਾ ਸੱਚ](https://vegeco.org/pa/meal-prep/ਫ-ਕਟ-ਚ-ਕ-ਕ-ਅ-ਡ-ਮ-ਰਗ-ਲਈ-ਦਰਦ-ਮ-ਕਤ-ਹਨ-ਪ-ਜਰ-ਮ-ਕਤ-ਦ-ਸ-ਚ)
- [Animal rights: sentience, law and moral status](https://vegeco.org/pa/hub/animal-rights-philosophy)

---

Cite as: VegEco, "ਕੀ ਪਿਗਲੇਟਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਸੱਚ", https://vegeco.org/pa/activism/ਕ-ਪ-ਗਲ-ਟ-ਦ-ਦ-ਦ-ਕ-ਟਣ-ਬ-ਰਹ-ਮ-ਹ-ਪ-ਜ-ਬ-ਵ-ਚ-ਸ-ਰ-ਫ-ਰਮ-ਗ-ਦ-ਸ-ਚ