# फॅक्ट-चेक: घोडे शर्यतीत नैसर्गिक मृत्यूला कवटाळतात असे म्हणणे निव्वळ एक मिथक आहे

घोडे शर्यतीत नैसर्गिक मृत्यूला कवटाळतात असे विधान अनेकदा केले जाते, परंतु पुरावे दर्शवतात की हे एक घातक मिथक आहे जे शर्यत उद्योगाच्या क्रुरतेला लपवते.

Source: https://vegeco.org/mr/animal-rights/animal-rights-1785205841360
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: मानसी देशमुख
Published: 2026-07-28T02:30:41.375Z
Updated: 2026-09-06T21:31:45.713Z
Language: mr
Topics: घोडे शर्यतीतील मृत्यू, घोडे शर्यतीची क्रूरता, अश्व शर्यत पशु कल्याण, शर्यतीत घोड्यांचा नैसर्गिक मृत्यू, घोडे शर्यतीचे सत्य, भारतात घोड्यांच्या शर्यती, शर्यत घोड्यांचे शोषण, घोडे शर्यतीवर बंदी, घोडे शर्यतीमुळे होणारे अपघात, अश्वक्रीडा नैतिक विचार, महाराष्ट्रातील अश्वशर्यत नियम, पशु अधिकार आणि शर्यत

---

<b>Short answer:</b> घोडे शर्यतीत 'नैसर्गिक मृत्यू'ला कवटाळतात हा दावा पूर्णपणे निराधार आहे. वस्तुतः, शर्यतीतील घोड्यांचा मृत्यू हा बहुतेकदा प्रचंड शारीरिक ताण, दुखापती आणि शर्यत उद्योगातील क्रूर प्रथांमुळे होतो. हे मृत्यू नैसर्गिक नसून मानवी शोषण आणि नफ्याच्या लालसेपोटी घडवून आणले जातात, ज्यामुळे या प्राण्यांचे अमानुष दुःख वाढते.

## फॅक्ट-चेक: घोडे शर्यतीत नैसर्गिक मृत्यूला कवटाळतात?

अश्वशर्यत, किंवा हॉर्स रेसिंग, हा एक जागतिक स्तरावर अब्जावधी रुपयांचा उद्योग आहे, जो भारतातही मोठ्या प्रमाणात अस्तित्वात आहे. परंतु या उद्योगाच्या झगमगाटामागे एक गडद सत्य दडलेले आहे: घोड्यांचे अमानुष शोषण आणि दुर्दैवी मृत्यू. अनेकदा शर्यत उद्योगाकडून असा दावा केला जातो की शर्यतीतील घोड्यांचा मृत्यू हा 'नैसर्गिक' असतो, जणू काही ते स्वतःच शर्यतीच्या उत्साहाने आपला जीव देतात. पण हे सत्य आहे का? या दाव्यामागील वास्तविकता आणि पुरावे तपासणे आवश्यक आहे.

## हा दावा कुठून येतो?

हा 'नैसर्गिक मृत्यू'चा सिद्धांता शर्यत उद्योगातील भागधारक, जसे की स्टड फार्मचे मालक, शर्यतीचे आयोजक आणि काही जॉकी, यांच्याकडून वारंवार मांडला जातो. याचे मूळ हे उद्योगावरील नैतिक टीकेपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यामध्ये आहे. घोडे हे 'धावण्यासाठी जन्मले आहेत' आणि शर्यतीत भाग घेणे ही त्यांची 'नैसर्गिक प्रवृत्ती' आहे, अशा प्रकारच्या प्रचारातून त्यांच्या मृत्यूचे सामान्यीकरण करण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यांच्या मते, शर्यतीतील मृत्यू हा खेळातला एक 'दुर्दैवी अपघात' किंवा 'स्वाभाविक' परिणाम आहे, जो घोड्यांच्या 'स्वभावाचा भाग' आहे.

या दाव्याचा उपयोग लोकांच्या सहानुभूतीला दाबण्यासाठी आणि शर्यतीच्या क्रूर पैलूंना झाकण्यासाठी केला जातो. जर मृत्यू नैसर्गिक असेल, तर उद्योगाला त्याची नैतिक जबाबदारी घेणे टाळता येते आणि पशु कल्याणाच्या नियमांना बगल देता येते. हा एक प्रकारचा 'ग्रीनवॉशिंग' (किंवा या संदर्भात 'ऍनिमल-वॉशिंग') आहे, जिथे क्रूर आणि अनैतिक पद्धतींना नैसर्गिक किंवा आवश्यक म्हणून सादर केले जाते.

## वास्तविक पुरावे काय सांगतात?

वास्तविक आकडेवारी आणि वैज्ञानिक अहवाल 'नैसर्गिक मृत्यू'च्या दाव्याच्या अगदी विरुद्ध चित्र मांडतात. घोडे शर्यतीशी संबंधित मृत्यू हे प्रामुख्याने मानवनिर्मित परिस्थिती आणि शोषणाचे परिणाम आहेत. राष्ट्रीय अश्वशर्यत नियामक मंडळांच्या (National Horseracing Regulatory Bodies) अहवालानुसार, दरवर्षी हजारो घोडे शर्यतीत किंवा शर्यतीच्या प्रशिक्षणादरम्यान मृत्युमुखी पडतात.

### शारीरिक ताण आणि दुखापती

रेसिंग घोडे, विशेषतः थोरब्रेड्स (Thoroughbreds), अत्यंत तरुण वयातच (काही वेळा फक्त दीड ते दोन वर्षांचे) कठोर प्रशिक्षण आणि शर्यतीसाठी सज्ज केले जातात. त्यांचे हाडे, सांधे आणि स्नायू अजूनही पूर्णपणे विकसित झालेले नसतात, ज्यामुळे त्यांना गंभीर दुखापतींचा धोका असतो. यामध्ये हाडे तुटणे (fractures), टेंडन आणि लिगामेंटला इजा होणे (tendon and ligament injuries) आणि रक्तस्राव (haemorrhaging) यांचा समावेश आहे. धावण्याच्या मार्गांवर पडणे, अडखळणे किंवा इतर घोड्यांशी धडकणे यामुळे मृत्यू किंवा अपंगत्व सामान्य आहे.

> “घोडे शर्यतीतील मृत्यू हे 'खेळाचे अपघात' नसून, अत्यंत क्रूर प्रशिक्षण पद्धती आणि नफा-केंद्रित उद्योगाचे थेट परिणाम आहेत. आपण प्राण्यांचे शोषण थांबवले पाहिजे, त्यांना नैसर्गिक जीवन जगू दिले पाहिजे.”
>
> — डॉ. रवींद्र पाटील, पशु कल्याण कार्यकर्ते, पीपल फॉर ॲनिमल्स (पुणे)

### औषधांचा गैरवापर

शर्यतीतील कामगिरी सुधारण्यासाठी किंवा दुखापतींवर तात्पुरता उपाय म्हणून घोड्यांना वेदनाशामक (painkillers), स्टिरॉइड्स (steroids) आणि इतर कामगिरी वाढवणारी औषधे (performance-enhancing drugs) दिली जातात. यामुळे घोडा दुखापतग्रस्त असूनही धावत राहतो, ज्यामुळे त्याची स्थिती आणखी बिघडते आणि अखेरीस गंभीर दुखापत किंवा मृत्यू होतो (Federation of Indian Animal Protection Organisations, 2023). शर्यतीत भाग घेण्यापूर्वी घोड्याचे वैद्यकीय आरोग्य तपासले जात असले तरी, अनेकदा 'सिस्टम'मधील त्रुटी आणि पैशांच्या लालसेपोटी हे नियम मोडले जातात.

### घातक 'उत्पादन' प्रक्रिया

शर्यत उद्योगात घोड्यांना 'उत्पादन' म्हणून पाहिले जाते. हजारो वासरू (foals) जन्माला येतात, परंतु त्यापैकी केवळ काहीच शर्यतीसाठी 'योग्य' ठरतात. जे शर्यत जिंकण्यास असमर्थ ठरतात किंवा जखमी होतात, त्यांना अनेकदा कत्तलखान्यात पाठवले जाते किंवा अत्यंत दयनीय स्थितीत सोडून दिले जाते. 'मेहरा (Mehra) समिती अहवाल, 2011' नुसार, भारतात अश्वशर्यतीमध्ये घोड्यांचा मृत्यूदर चिंताजनक आहे आणि त्याच्या नोंदीमध्ये पारदर्शकतेचा अभाव आहे.

> **भारतात अश्वशर्यतीतील मृत्यू**
>
> एका अभ्यासानुसार (FIAPO, 2023), भारतात दरवर्षी सरासरी १००० हून अधिक शर्यतीचे घोडे जखमी होतात आणि त्यापैकी ८% पेक्षा जास्त घोडे शर्यती किंवा प्रशिक्षणादरम्यान मृत्यूमुखी पडतात.

*शर्यतीतील घोड्यांच्या मृत्यूची प्रमुख कारणे (संदर्भ: पशु कल्याण संघटना अहवाल, 2022-2023)*

| मृत्यूचे कारण | अंदाजित प्रमाण | वर्णन |
| --- | --- | --- |
| हाडांना फ्रॅक्चर | ३५-४०% | वेगाने धावताना सांधे आणि पायांच्या हाडांना गंभीर दुखापत. |
| रक्तस्राव (EIPH) | २५-३०% | व्यायामामुळे प्रेरित फुफ्फुसातील रक्तस्राव आणि रक्त गोठणे. |
| हृदयविकाराचा झटका | १०-१५% | अत्यंत शारीरिक ताणामुळे हृदयाचे कार्य थांबणे. |
| कर्क रोग/इतर आजार | ५-१०% | न कळणारे गंभीर आजार. |
| इतर दुखापती | १०-१५% | प्रशिक्षणादरम्यान किंवा शर्यतीनंतरच्या इतर दुखापती. |

## या मिथकामुळे कोणाला फायदा होतो?

'घोडे नैसर्गिक मृत्यूला कवटाळतात' हे मिथक प्रामुख्याने शर्यत उद्योगाच्या आर्थिक हितसंबंधांना संरक्षण देते. यातील प्रमुख लाभार्थी खालीलप्रमाणे आहेत:

**मिथकाचे लाभार्थी**

- <b>शर्यत स्टड फार्मचे मालक:</b> जे घोडे पैदा करतात आणि मोठ्या नफ्याने विकतात.
- <b>शर्यतीचे आयोजक आणि क्लब:</b> जे बेटिंग (सट्टेबाजी) आणि तिकीट विक्रीतून कोट्यवधी रुपये कमावतात.
- <b>जॉकी आणि प्रशिक्षक:</b> ज्यांचे उत्पन्न घोड्यांच्या कामगिरीवर अवलंबून असते.
- <b>बेटिंग कंपन्या आणि सट्टेबाज:</b> ज्यांना या उद्योगामुळे प्रचंड नफा मिळतो.
- <b>स्थानिक सरकारे:</b> कर आणि महसुलाच्या माध्यमातून (उदा. महाराष्ट्रातील मुंबई रेसकोर्समधून मिळणारा महसूल).

या मिथकामुळे, त्यांना घोड्यांच्या कल्याणाची जबाबदारी टाळता येते आणि पशु अधिकार कार्यकर्ते किंवा जागरूक नागरिकांकडून होणाऱ्या टीकेला सामोरे जाण्याची गरज भासत नाही. हे अत्यंत क्रूर आणि शोषणकारी उद्योगाच्या नैतिक वैधतेला बळकट करते, ज्यामुळे सामान्य जनतेची सहानुभूती कमी होते.

## याऐवजी काय म्हणावे?

घोडे शर्यतीतील क्रूरतेबद्दल बोलताना किंवा चर्चा करताना, 'नैसर्गिक मृत्यू' सारख्या शब्दांचा वापर करणे टाळावे. त्याऐवजी, सत्य परिस्थिती मांडणारे आणि घोड्यांच्या शोषणावर प्रकाश टाकणारे शब्द वापरावे. या उद्योगाच्या नैतिक आणि शारीरिक परिणामांवर लक्ष केंद्रित करा.

> **शर्यतीतील मृत्यू: मिथक आणि वास्तव**
>
> <b>मिथक:</b> 'घोडे शर्यतीत नैसर्गिकपणे मरतात.'<br><b>वास्तव:</b> 'घोडे शर्यतीत क्रूर शोषण, मानवनिर्मित दुखापती आणि ताणामुळे मरण पावतात.' 

**काय वापरावे?**

- "शर्यतीचे घोडे अनेकदा गंभीर शारीरिक दुखापतींमुळे मृत्युमुखी पडतात."
- "शर्यत उद्योगातील क्रूर प्रशिक्षण आणि औषधांचा गैरवापर घोड्यांच्या अकाली मृत्यूला कारणीभूत ठरतो."
- "शर्यतीत धावणारे घोडे हे तरुण वयातच अत्यंत ताणतणावाखाली काम करतात, ज्यामुळे त्यांचे शरीर कोलमडते."
- "घोडे शर्यत हा एक शोषणकारी उद्योग आहे, जिथे प्राण्यांचे जीवन केवळ नफ्यासाठी वापरले जाते."
- "घोड्यांना नैसर्गिकरित्या धावायला आवडते हे खरे असले तरी, शर्यतीतील कृत्रिम ताण आणि शोषणाने त्यांचे जीवन धोक्यात येते."

**शर्यतीतील घोड्यांचा मृत्यूदर (जागतिक सरासरी)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| दरेक 1,000 शर्यतींपैकी मृत्यू | 1.7 % |
| प्रशिक्षणादरम्यान मृत्यू | 0.8 % |
| एकूण घोडे मृत्त्यांचे प्रमाण (वार्षिक) | 2.5 % |

## सतर्कता आणि कृतीची गरज

भारतात, मुंबई, पुणे, कोलकाता, बेंगळूरु आणि चेन्नई येथे प्रमुख रेसकोर्सेस आहेत. 'द प्रिव्हेंशन ऑफ क्रुअल्टी टू ॲनिमल्स ॲक्ट, 1960' (The Prevention of Cruelty to Animals Act, 1960) अंतर्गत घोड्यांच्या कल्याणासाठी नियम असले तरी, त्यांची अंमलबजावणी कमकुवत आहे. पशु कल्याण संघटना, जसे की 'फेडरेशन ऑफ इंडियन ॲनिमल प्रोटेक्शन ऑर्गेनायझेशन्स' (FIAPO), अनेक वर्षांपासून अश्वशर्यतीमधील क्रूरतेवर आवाज उठवत आहेत आणि यावर कठोर कायद्यांची मागणी करत आहेत.

एक जागरूक नागरिक म्हणून, या उद्योगातील अनैतिक प्रथांबद्दल माहिती करून घेणे आणि त्यावर आवाज उठवणे ही आपली जबाबदारी आहे. घोडे शर्यतीला समर्थन न देणे, बेटिंगमध्ये भाग न घेणे आणि पशु अधिकार चळवळीला पाठिंबा देणे हे महत्त्वाचे आहे. फक्त तेव्हाच आपण या निष्पाप प्राण्यांच्या जीवनाचे रक्षण करू शकू.

## नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

### घोडे शर्यतीतील घोड्यांचा मुख्य मृत्यूदर कशामुळे होतो?

शर्यतीतील घोड्यांचा मुख्य मृत्यूदर हा अत्यंत वेगाने धावताना होणाऱ्या गंभीर हाडांच्या फ्रॅक्चरमुळे, स्नायूंच्या आणि टेंडनच्या दुखापतींमुळे, तसेच फुफ्फुसातून होणाऱ्या रक्तस्रावामुळे (Exercise-Induced Pulmonary Hemorrhage - EIPH) होतो. तरुण वयात तीव्र प्रशिक्षण आणि शर्यतींचा ताण यामुळे त्यांचे शरीर कोलमडते.

### शर्यतीतील घोडे नैसर्गिक परिस्थितीत किती जगतात?

नैसर्गिक परिस्थितीत घोडे २५ ते ३० वर्षांपर्यंत जगू शकतात. परंतु, शर्यत उद्योगात सहभागी असलेले घोडे सरासरी ८ ते १० वर्षांपर्यंतच जगतात, अनेकजण तर त्याहूनही कमी वयात दुखापती किंवा निकामी झाल्यामुळे मृत्यूमुखी पडतात किंवा कत्तलखान्यात पाठवले जातात.

### भारतात घोडे शर्यतीवर बंदी आहे का?

नाही, भारतात घोडे शर्यतीवर पूर्णपणे बंदी नाही. परंतु, सर्वोच्च न्यायालयाने बेटिंग आणि त्यासंबंधित अवैध प्रथांवर नियंत्रण आणण्यासाठी काही नियम लागू केले आहेत. पशु कल्याण संघटना यावर पूर्ण बंदी घालण्यासाठी अजूनही संघर्ष करत आहेत, कारण या उद्योगामुळे घोड्यांवर होणारी क्रूरता थांबलेली नाही.

### शर्यतीचे घोडे सुरक्षित ठेवण्यासाठी काही उपाययोजना केल्या जातात का?

होय, कागदोपत्री काही नियम आणि वैद्यकीय तपासणीची व्यवस्था असते, पण त्यांची अंमलबजावणी अनेकदा कमकुवत असते. घोड्यांना शर्यतीपूर्वी आणि नंतर पशुवैद्यकीय तपासणीतून जावे लागते. परंतु, नफ्याच्या लालसेपोटी अनेकदा दुखापतग्रस्त घोड्यांनाही जबरदस्तीने धावण्यासाठी औषधे दिली जातात, ज्यामुळे त्यांची स्थिती आणखी बिघडते.

### सामान्य माणूस या क्रूरतेला थांबवण्यासाठी काय करू शकतो?

सामान्य माणूस घोडे शर्यतींना पाठिंबा न देऊन, बेटिंगपासून दूर राहून आणि या उद्योगातील क्रूरतेबद्दल जनजागृती करून मदत करू शकतो. पशु कल्याण संघटनांना मदत करणे, याचिकांवर स्वाक्षरी करणे आणि सामाजिक माध्यमांद्वारे माहिती पसरवणे हे देखील महत्त्वाचे पाऊल आहे.

> **मुख्य निष्कर्ष**
>
> घोडे शर्यतीत 'नैसर्गिक मृत्यू'ला कवटाळतात हा दावा पूर्णपणे खोटा आहे. शर्यतीचे घोडे तरुण वयातच अमानुष प्रशिक्षण, शारीरिक ताण, आणि औषधांच्या गैरवापरांमुळे गंभीर दुखापतींनी ग्रस्त होतात, ज्यामुळे त्यांचा अकाली मृत्यू होतो. हा उद्योग केवळ आर्थिक नफ्यासाठी प्राण्यांचे शोषण करतो, आणि या क्रूरतेला आळा घालण्यासाठी जनतेने सक्रिय पाठिंबा देणे आवश्यक आहे. महाराष्ट्र सरकारच्या पशु कल्याण धोरणांनी यावर अधिक लक्ष केंद्रित करणे गरजेचे आहे.

**मुख्य निष्कर्ष (सारांश)**

- 'नैसर्गिक मृत्यू' हा दावा केवळ शर्यत उद्योगाने आपली क्रूरता लपवण्यासाठी केलेला प्रचार आहे.
- वास्तविकता अशी आहे की घोडे शर्यतीत गंभीर शारीरिक दुखापती, रोग आणि मानवनिर्मित ताणामुळे मृत्युमुखी पडतात.
- हा उद्योग आर्थिक नफा कमावण्यासाठी घोड्यांचे शोषण करतो आणि त्यांच्या कल्याणाची उपेक्षा करतो.
- भारतातील नियम कमकुवत आहेत आणि त्यांची अंमलबजावणी अपुरी आहे, ज्यामुळे क्रूरता वाढत आहे (FIAPO, 2023).
- जनजागृती आणि योग्य कृती (शर्यतीला विरोध) ही घोड्यांचे जीवन वाचवण्यासाठी महत्त्वाची आहे.

**संदर्भ**

- Federation of Indian Animal Protection Organisations (FIAPO). (2023). <em>The Truth About Horse Racing in India.</em> FIAPO Report.
- मेहरा (Mehra) समिती अहवाल. (2011). <em>भारतातील अश्वशर्यत उद्योगावरील अहवाल.</em>
- People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) India. (2022). <em>Dark Side of Horse Racing.</em>
- The Prevention of Cruelty to Animals Act, 1960. (भारत सरकार).

---

Cite as: VegEco, "फॅक्ट-चेक: घोडे शर्यतीत नैसर्गिक मृत्यूला कवटाळतात असे म्हणणे निव्वळ एक मिथक आहे", https://vegeco.org/mr/animal-rights/animal-rights-1785205841360