# હું ક્વેઈલ બેટરી ફાર્મિંગમાં 8 વર્ષ રહ્યો – અહીં સત્ય છે

બેટરી પાંજરામાં ક્વેઈલનું જીવન કેવું હોય છે, તેની ક્રૂરતા, પર્યાવરણીય અસર અને તમે કેવી રીતે મદદ કરી શકો – એક ભૂતપૂર્વ ફાર્મરની આંખે જોયેલી વાર્તા.

Source: https://vegeco.org/gu/sustainable-living/હ-ક-વ-ઈલ-બ-ટર-ફ-ર-મ-ગમ-8-વર-ષ-રહ-ય-અહ-સત-ય-છ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: રાજેશ પટેલ
Published: 2026-10-16T03:02:21.187Z
Updated: 2026-10-16T03:02:21.449Z
Language: gu
Topics: ક્વેઈલ બેટરી ફાર્મિંગ, ક્વેઈલ પાંજરામાં ક્રૂરતા, બેટરી પાંજરા શું છે, ક્વેઈલ ઈંડા નૈતિક વિકલ્પ, ગુજરાતમાં ક્વેઈલ ફાર્મિંગ, ક્વેઈલ પાળવાની શરતો, બેટરી ફાર્મિંગ પર્યાવરણ અસર, ક્વેઈલ માંસ ટકાઉ છે?, ક્વેઈલ ઈંડા ખાવા યોગ્ય?, ક્વેઈલ ફાર્મિંગ કાયદો ભારત, શું ક્વેઈલ પાંજરામાં રાખવી યોગ્ય છે?, ક્વેઈલ ફાર્મિંગ કેવી રીતે બંધ કરવું

---

**ટૂંકો જવાબ:** બેટરી ક્વેઈલ ફાર્મિંગ એ એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં ક્વેઈલ પક્ષીઓને નાના તારના પાંજરામાં ભીડ કરીને રાખવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ ઊભા પણ નથી થઈ શકતા, પાંખ ફફડાવી શકતા નથી, અને તેમની ચાંચ અને પંજા કાપવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ પ્રાણી ક્રૂરતા, પર્યાવરણીય નુકસાન અને જાહેર આરોગ્ય માટે જોખમી છે. ભારતમાં આ ઉદ્યોગ અનિયંત્રિત છે, પરંતુ ગ્રાહકો જાગૃત થઈને નૈતિક વિકલ્પો પસંદ કરી શકે છે.

## હું ક્યાંથી શરૂ થયો: ગુજરાતમાં ક્વેઈલ ફાર્મિંગનો પ્રવેશ

2016 માં, મેં અમદાવાદ નજીક એક નાનું ક્વેઈલ ફાર્મ શરૂ કર્યું. તે સમયે, મને લાગ્યું કે આ એક નફાકારક વ્યવસાય છે – ક્વેઈલ ઈંડા પ્રોટીનથી ભરપૂર છે, અને માંસની માંગ વધી રહી છે. મેં ઇન્ટરનેટ પર જોયું કે ક્વેઈલ ફાર્મિંગ 'ઓછી જગ્યા, ઓછો ખર્ચ, વધુ નફો' આપે છે. મેં 500 પક્ષીઓથી શરૂઆત કરી, અને ધીમે ધીમે 2000 સુધી વિસ્તાર્યું.

શરૂઆતમાં, મેં ક્વેઈલને ખુલ્લા ફ્લોર પર રાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ સ્થાનિક સલાહકારોએ કહ્યું કે બેટરી પાંજરા વધુ સારા છે – કારણ કે તેમાં વધુ પક્ષીઓ રાખી શકાય, ઈંડા સાફ રહે, અને રોગ ઓછો ફેલાય. મેં તેમની વાત સાંભળી, અને એ જ મારી સૌથી મોટી ભૂલ હતી.

## મેં શું જોયું: પાંજરામાં ક્વેઈલનું જીવન

બેટરી પાંજરા એટલે શું? તે સામાન્ય રીતે 60 સેમી x 45 સેમી x 20 સેમીના તારના પાંજરા હોય છે, જેમાં 10-15 ક્વેઈલને ભીડ કરીને રાખવામાં આવે છે. દરેક પક્ષીને લગભગ 150 ચોરસ સેમી જગ્યા મળે છે – એટલે કે A4 કાગળ કરતાં પણ ઓછી. તેઓ ક્યારેય પોતાની પાંખ ફેલાવી શકતા નથી, ઊભા થઈ શકતા નથી, અને કુદરતી વર્તન જેમ કે ધૂળમાં નહાવું, માળો બાંધવો, કે ઉડવું – બધું અશક્ય છે.

હું જોઈ શકતો હતો કે પક્ષીઓને તણાવ છે – તેઓ એકબીજાને ચાંચ મારતા, પીંછા ખેંચતા, અને કેટલીક વાર મરી પણ જતા. આને કારણે, અમે તેમની ચાંચ કાપી નાખતા – એક પીડાદાયક પ્રક્રિયા જેમાં ગરમ બ્લેડથી ચાંચનો ઉપરનો ભાગ કાપી નાખવામાં આવે છે, જેથી તેઓ એકબીજાને નુકસાન ન કરી શકે. આ પ્રક્રિયા વેદનાદાયક છે અને તેમાં કોઈ એનેસ્થેસિયા આપવામાં આવતું નથી.

### પાંજરામાં રોગ અને મૃત્યુ

ભીડને કારણે રોગ ઝડપથી ફેલાય છે. અમારા ફાર્મમાં એક વાર ન્યુકેસલ રોગ ફાટી નીકળ્યો, અને 48 કલાકમાં 300 થી વધુ પક્ષીઓ મરી ગયા. મૃત પક્ષીઓને બેગમાં ભરીને ફેંકી દેવામાં આવ્યા, અને બાકીના પક્ષીઓને એન્ટિબાયોટિક આપવામાં આવી. આ એન્ટિબાયોટિકનો ઉપયોગ ફક્ત રોગ નિવારણ માટે નહીં, પણ વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પણ થતો હતો – જે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે.

> જ્યારે હું પાંજરા સામે ઊભો રહેતો, ત્યારે ક્વેઈલની આંખોમાં ડર સ્પષ્ટ દેખાતો. તેઓ કોઈ રસ્તો ન હોવા છતાં ભાગવાનો પ્રયત્ન કરતી. એ જ ક્ષણે મને સમજાયું કે આ માત્ર વ્યવસાય નથી, આ ક્રૂરતા છે.
>
> — રાજેશ પટેલ, ભૂતપૂર્વ ક્વેઈલ ફાર્મર

## શું બદલાયું: ક્રૂરતાનો સામનો કરવો

એક દિવસ, મારી દીકરી શાળાએથી આવી અને પૂછ્યું, 'પપ્પા, ક્વેઈલ પક્ષીઓને ઉડવું ગમે છે?' તેણીએ વિજ્ઞાનના પુસ્તકમાં વાંચ્યું હતું કે ક્વેઈલ દેશી પક્ષી છે જે ઉડી શકે છે. મેં તેનો જવાબ આપ્યો, 'હા, પણ અમે તેમને પાંજરામાં રાખીએ છીએ.' તેણીએ ફરી પૂછ્યું, 'શું તેઓ ઉડવાનો પ્રયત્ન કરે છે?' મારી પાસે જવાબ નહોતો. તે રાત્રે, હું ફાર્મ પર ગયો અને પાંજરા સામે ઊભો રહ્યો. મેં જોયું કે કેટલીક ક્વેઈલ પાંજરાના તાર સામે પોતાની પાંખો ફફડાવી રહી હતી, પરંતુ નિષ્ફળ. તેમની પાંખો તૂટી ગઈ હતી, અને તેમની છાતી પર લોહીના ડાઘ હતા.

તે રાત્રે મેં નક્કી કર્યું કે હું આ ઉદ્યોગ છોડી દઈશ. મેં ધીમે ધીમે ફાર્મ બંધ કર્યું, અને બાકીના પક્ષીઓને એક સ્થાનિક પ્રાણી આશ્રયમાં મોકલ્યા. તેમને ખુલ્લી જગ્યામાં રાખવામાં આવ્યા, જ્યાં તેઓ ધૂળમાં નહાઈ શકતા, ઉડી શકતા અને કુદરતી રીતે વર્તી શકતા. તેમને જોઈને મને સમજાયું કે આપણે કેટલું મોટું નુકસાન કરી રહ્યા છીએ.

> **ક્વેઈલ ફાર્મિંગનો વિકાસ**
>
> ભારતમાં ક્વેઈલ ફાર્મિંગ 2015 થી 2023 દરમિયાન 40% વધ્યું છે, પરંતુ પ્રાણી કલ્યાણ કાયદા હેઠળ કોઈ ચોક્કસ નિયમો નથી. (સ્ત્રોત: એનિમલ વેલફેર બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા, 2024)

## હું હવે શું કરું છું: ટકાઉ જીવન અને નૈતિક વિકલ્પો

આજે, હું અમદાવાદમાં એક સ્વયંસેવક તરીકે કામ કરું છું, જે લોકોને પ્રાણી-મૈત્રીપૂર્ણ જીવનશૈલી અપનાવવા માટે પ્રેરિત કરે છે. મેં મારું ફાર્મ વેચી દીધું અને હવે હું પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ આહાર લઉં છું. મેં શીખ્યું કે આપણે આપણી પ્લેટમાં શું મૂકીએ છીએ તેની સીધી અસર પ્રાણીઓ અને પર્યાવરણ પર પડે છે. ક્વેઈલ ઈંડા અને માંસના બદલે, હું છોડ આધારિત પ્રોટીન સ્ત્રોતો જેમ કે દાળ, ચણા, સોયાબીન, અને ટોફુની ભલામણ કરું છું.

મેં સ્થાનિક શાળાઓ અને કોલેજોમાં વ્યાખ્યાન આપવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં હું વિદ્યાર્થીઓને બેટરી ફાર્મિંગની ક્રૂરતા અને પર્યાવરણીય અસર વિશે જણાવું છું. હું તેમને કહું છું કે ગ્રાહક તરીકે, આપણી પાસે શક્તિ છે – જો આપણે ક્વેઈલ ઈંડા ખરીદવાનું બંધ કરીએ, તો આ ઉદ્યોગ આપોઆપ બંધ થઈ જશે.

### ગુજરાતમાં ક્વેઈલ ફાર્મિંગની સ્થિતિ

ગુજરાતમાં, ખાસ કરીને અમદાવાદ, સુરત અને રાજકોટમાં, ક્વેઈલ ફાર્મિંગ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. રાજ્ય સરકાર ખેડૂતોને ક્વેઈલ પાલન માટે સબસિડી પણ આપે છે, કારણ કે તેને 'નાના પ્રાણી સંવર્ધન' તરીકે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. પરંતુ, આ ઉદ્યોગમાં પ્રાણી કલ્યાણના નિયમોનું પાલન થતું નથી. ભારતીય પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડે 2011 માં બેટરી પાંજરા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી હતી, પરંતુ તે ક્યારેય લાગુ કરવામાં આવ્યું નથી.

*બેટરી પાંજરા વિરુદ્ધ ફ્રી-રેન્જ ક્વેઈલ પાલન: સરખામણી*

| પરિબળ | બેટરી પાંજરા | ફ્રી-રેન્જ |
| --- | --- | --- |
| જગ્યા પ્રતિ પક્ષી | 150 ચોરસ સેમી | 1000 ચોરસ સેમીથી વધુ |
| કુદરતી વર્તન | અશક્ય | શક્ય |
| રોગનો ફેલાવો | ઉચ્ચ | નીચો |
| એન્ટિબાયોટિકનો ઉપયોગ | સામાન્ય | ઓછો |
| ખર્ચ | ઓછો | વધુ |
| પ્રાણી કલ્યાણ | ખૂબ નીચું | ઉચ્ચ |

**ભારતમાં ક્વેઈલ ફાર્મિંગનો વિકાસ (2016-2024)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2016 | 200 ફાર્મની સંખ્યા |
| 2018 | 350 ફાર્મની સંખ્યા |
| 2020 | 500 ફાર્મની સંખ્યા |
| 2022 | 700 ફાર્મની સંખ્યા |
| 2024 | 900 ફાર્મની સંખ્યા |

## તમે શું કરી શકો: નૈતિક ગ્રાહક બનવાના પગલાં

તમે વિચારી શકો છો કે એક વ્યક્તિ શું કરી શકે? પરંતુ, આંકડા જુઓ: ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 50 મિલિયન ક્વેઈલ ઈંડા વપરાય છે. જો 10% ગ્રાહકો પણ તેને છોડી દે, તો ઉદ્યોગને મોટો ફટકો પડશે. આ ઉપરાંત, તમે સ્થાનિક રેસ્ટોરન્ટ્સને પૂછી શકો છો કે તેઓ ક્યાંથી ઈંડા લાવે છે, અને જાહેરમાં પ્રાણી કલ્યાણ અંગે વાત કરી શકો છો.

![ક્વેઈલ પક્ષીની નજીકની તસવીર, ચાંચ અને છાતી પર લોહીના ડાઘ, પાંજરાના તાર પર ઊભું](https://vegeco.org/api/public/img/hero/1790358062764-8iufk2.jpg)

**ક્વેઈલ ફાર્મિંગ સામે કાર્યવાહી માટે ચેકલિસ્ટ**

- ક્વેઈલ ઈંડા અને માંસ ખરીદવાનું બંધ કરો
- રેસ્ટોરન્ટ્સને પૂછો કે તેઓ ક્યાંથી ખરીદે છે
- સોશિયલ મીડિયા પર બેટરી ફાર્મિંગની ક્રૂરતા શેર કરો
- સ્થાનિક પ્રાણી આશ્રયને સમર્થન આપો
- પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ પ્રોટીન વિકલ્પો અજમાવો

### પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ પ્રોટીનના વિકલ્પો

જો તમે પ્રોટીનની ચિંતા કરો છો, તો જાણી લો કે 100 ગ્રામ ચણામાં 19 ગ્રામ પ્રોટીન છે, જ્યારે 100 ગ્રામ ક્વેઈલ ઈંડામાં 13 ગ્રામ. તદુપરાંત, છોડ આધારિત પ્રોટીનમાં ફાઈબર અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ હોય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ સારા છે. ભારતીય ખોરાકમાં દાળ, રાજમા, ચોખા અને બાજરી જેવા વિકલ્પો પુષ્કળ છે. ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના 2024 ના માર્ગદર્શિકા મુજબ, સંતુલિત શાકાહારી આહારમાં પૂરતું પ્રોટીન મળી શકે છે.

> **ક્વેઈલ ઈંડાના વિકલ્પ તરીકે છોડ આધારિત ઈંડા**
>
> બજારમાં હવે પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ ઈંડા ઉપલબ્ધ છે, જેમ કે 'એવો ફાર્મ' અને 'એવી ગ્રೀન' – જે ચણાના લોટ અને અન્ય કઠોળમાંથી બને છે. તે સ્વાદમાં સમાન, પોષણમાં સારા, અને પ્રાણીઓને કોઈ નુકસાન નથી પહોંચાડતા. (સ્ત્રોત: ગુડ ફૂડ ઇન્ડિયા, 2025)

## વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

### શું બેટરી પાંજરામાં ક્વેઈલ રાખવી કાયદેસર છે?

ભારતમાં, બેટરી પાંજરા પર પ્રતિબંધ નથી, પરંતુ પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રુઅલ્ટી ટુ એનિમલ્સ એક્ટ, 1960 હેઠળ તે ક્રૂરતા ગણાય છે. જો કે, કાયદાનો અમલ નથી થતો. 2011 માં, એનિમલ વેલફેર બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયાએ બેટરી પાંજરા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી હતી, પરંતુ તે હજુ સુધી લાગુ કરવામાં આવી નથી.

![ગુજરાતના ફેક્ટરી પીંછા ફાર્મમાં ભીડભાડવાળા પાંજરામાં તણાવગ્રસ્ત મરઘીઓ અને પીંછા ઉખેડવાની ક્રૂરતા](https://vegeco.org/api/public/img/hero/1790404326253-ukfyxm.jpg)

### ક્વેઈલ ઈંડા સ્વાસ્થ્ય માટે સારા છે?

ક્વેઈલ ઈંડામાં પ્રોટીન, વિટામિન B12 અને કોલિન હોય છે, પરંતુ તેમાં કોલેસ્ટ્રોલ પણ ભરપૂર હોય છે – એક ઈંડામાં લગભગ 76 મિલિગ્રામ કોલેસ્ટ્રોલ. તેને બદલે, તમે છોડ આધારિત સ્ત્રોતો જેમ કે ટોફુ, સોયા ચંક્સ, અને દાળમાંથી સમાન પોષણ મેળવી શકો છો, જેમાં કોલેસ્ટ્રોલ નથી હોતું અને ફાઈબર હોય છે.

### શું ક્વેઈલ ફાર્મિંગ પર્યાવરણ માટે ટકાઉ છે?

ના, ક્વેઈલ ફાર્મિંગ, ખાસ કરીને બેટરી પદ્ધતિ, પર્યાવરણ માટે નુકસાનકારક છે. તેમાં ઘણા બધા પાણી અને ખોરાકની જરૂર પડે છે, અને કચરો પ્રદૂષણ ફેલાવે છે. ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FAO) ના 2023 ના અહેવાલ મુજબ, પશુ ઉદ્યોગ વૈશ્વિક ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનમાં 14.5% ફાળો આપે છે, અને ક્વેઈલ ફાર્મિંગ પણ તેનો ભાગ છે.

### હું ક્વેઈલ ફાર્મિંગ સામે કેવી રીતે અવાજ ઉઠાવી શકું?

તમે સ્થાનિક પ્રાણી કલ્યાણ સંસ્થાઓ સાથે જોડાઈ શકો છો, જેમ કે પીપલ ફોર એનિમલ્સ (PFA) અથવા PETA ઈન્ડિયા. તેઓ જાગૃતિ અભિયાનો ચલાવે છે. તમે તમારા વિસ્તારના ધારાસભ્યને પત્ર લખી શકો છો, અને સોશિયલ મીડિયા પર બેટરી ફાર્મિંગની ક્રૂરતા દર્શાવતા વીડિયો શેર કરી શકો છો.

### શું ફ્રી-રેન્જ ક્વેઈલ ઈંડા નૈતિક છે?

ફ્રી-રેન્જ પદ્ધતિ બેટરી પાંજરા કરતાં ચોક્કસપણે સારી છે, કારણ કે પક્ષીઓને વધુ જગ્યા અને કુદરતી વર્તનની તક મળે છે. પરંતુ, નર ક્વેઈલ બચ્ચાઓને મારી નાખવામાં આવે છે, કારણ કે તેઓ ઈંડા આપતા નથી. તેથી, કોઈ પણ પ્રાણી ઉત્પાદન સંપૂર્ણ રીતે નૈતિક નથી. સૌથી નૈતિક વિકલ્પ છે છોડ આધારિત ખોરાક.

## મુખ્ય શીખવા જેવી બાબતો

> **બેટરી ફાર્મિંગથી દૂર રહેવાના 5 કારણો**
>
> બેટરી ક્વેઈલ ફાર્મિંગ પ્રાણીઓને અસહ્ય પીડા આપે છે, પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડે છે, એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકાર વધારે છે, અને નૈતિક રીતે અસ્વીકાર્ય છે. ગ્રાહક તરીકે, તમે છોડ આધારિત વિકલ્પો પસંદ કરીને આ ઉદ્યોગને બદલવામાં મદદ કરી શકો છો.

**મુખ્ય શીખવા જેવી બાબતો**

- બેટરી પાંજરામાં ક્વેઈલને જગ્યા, કુદરતી વર્તન અને સ્વાસ્થ્યનો અધિકાર છીનવી લેવામાં આવે છે.
- આ પદ્ધતિ પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડે છે અને એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકાર વધારે છે.
- નૈતિક વિકલ્પ તરીકે છોડ આધારિત પ્રોટીન પુષ્કળ અને સ્વાસ્થ્યપ્રદ છે.
- ગ્રાહકની માંગ બદલવાથી ઉદ્યોગ બદલાઈ શકે છે.
- સ્થાનિક સ્તરે જાગૃતિ અને સક્રિયતા દ્વારા પરિવર્તન શક્ય છે.

**સંબંધિત**

- [ઇકો ફ્રેન્ડલી એટલે શું? 2026માં ગુજરાતમાં ટકાઉ જીવનની શરૂઆત માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા](https://vegeco.org/gu/sustainable-living/ઇક-ફ-ર-ન-ડલ-એટલ-શ-2026મ-ગ-જર-તમ-ટક-ઉ-જ-વનન-શર-આત-મ-ટ-સ-પ-ર-ણ-મ-ર-ગદર-શ-ક)
- [સાયકલિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર 2026: ગુજરાતમાં શૂન્ય-કાર્બન પરિવહનનું સત્ય અને ઉપાય](https://vegeco.org/gu/sustainable-living/સ-યકલ-ગ-ઇન-ફ-ર-સ-ટ-રક-ચર-2026-ગ-જર-તમ-શ-ન-ય-ક-ર-બન-પર-વહનન-સત-ય-અન-ઉપ-ય)
- [How to Reduce Global Warming Impacts in Gujarat: 7 Steps for 2026](https://vegeco.org/gu/climate/how-to-reduce-global-warming-impacts-in-gujarat-7-steps-for-2026)
- [વર્મી કમ્પોસ્ટિંગ: ગુજરાતમાં શૂન્ય-કચરો જીવન માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા 2026](https://vegeco.org/gu/zero-waste/વર-મ-કમ-પ-સ-ટ-ગ-ગ-જર-તમ-શ-ન-ય-કચર-જ-વન-મ-ટ-સ-પ-ર-ણ-મ-ર-ગદર-શ-ક-2026)
- [ગ્લોબલ વોર્મિંગ એટલે શું: 2026માં કારણો, અસરો અને ઉપાયોનો સંપૂર્ણ ડેટા](https://vegeco.org/gu/climate/ગ-લ-બલ-વ-ર-મ-ગ-એટલ-શ-2026મ-ક-રણ-અસર-અન-ઉપ-ય-ન-સ-પ-ર-ણ-ડ-ટ)

---

Cite as: VegEco, "હું ક્વેઈલ બેટરી ફાર્મિંગમાં 8 વર્ષ રહ્યો – અહીં સત્ય છે", https://vegeco.org/gu/sustainable-living/હ-ક-વ-ઈલ-બ-ટર-ફ-ર-મ-ગમ-8-વર-ષ-રહ-ય-અહ-સત-ય-છ