# ગુજરાતમાં ફર ફાર્મની અંદર: છુપા કેમેરાએ શું પકડ્યું અને શું કરવું?

છુપા કેમેરાની ફૂટેજ ગુજરાતના ફર ફાર્મમાં ક્રૂરતા ઉજાગર કરે છે, જે કાયદાભંગ, ઉદ્યોગની પેટર્ન અને ગ્રાહકો માટે કાર્યવાહીના પગલાં દર્શાવે છે.

Source: https://vegeco.org/gu/eco-lifestyle/ગ-જર-તમ-ફર-ફ-ર-મન-અ-દર-છ-પ-ક-મ-ર-એ-શ-પકડ-ય-અન-શ-કરવ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: રાધિકા શર્મા
Published: 2026-09-19T17:14:43.932Z
Updated: 2026-09-19T17:14:43.984Z
Language: gu
Topics: ગુજરાત ફર ફાર્મ ક્રૂરતા, છુપા કેમેરા ફર ફાર્મ ગુજરાત, ફર ઉદ્યોગ પ્રાણી કલ્યાણ, ગુજરાતમાં ફર ફાર્મિંગ કાયદા, ફર ફાર્મ ફૂટેજ શું દર્શાવે છે, ફર ફાર્મિંગ પ્રતિબંધ ભારત, ક્રૂરતા-મુક્ત ફેશન વિકલ્પો, ફર ફાર્મમાં કયા કાયદા તૂટ્યા, ફર ફાર્મિંગ સામે શું કરવું, ફર ફાર્મિંગ ગ્રાહક ક્રિયા, ફર ફાર્મિંગ અને પ્રાણી અધિકારો, ફર ફાર્મિંગ અને પર્યાવરણ, ફર ફાર્મિંગ નૈતિક વિકલ્પો, ફર ફાર્મિંગ ઉદ્યોગ પેટર્ન, ફર ફાર્મિંગ કાયદાકીય પગલાં

---

**ટૂંકો જવાબ:** ગુજરાતના એક ફર ફાર્મમાં છુપા કેમેરાથી લેવામાં આવેલી ફૂટેજમાં પ્રાણીઓને અત્યંત અસ્વચ્છ પાંજરામાં રાખવામાં આવ્યા, ઉપેક્ષા, અને ક્રૂર વધ (ગેસ ચેમ્બર, ગરદન તોડવી) દર્શાવવામાં આવ્યા છે. આ કૃત્યો પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ 1960 અને રાજ્યના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. ગ્રાહકો તરીકે, આપણે ફર ઉત્પાદનોનો બહિષ્કાર કરીને અને ક્રૂરતા-મુક્ત વિકલ્પો પસંદ કરીને આ ઉદ્યોગને રોકી શકીએ છીએ.

## છુપા કેમેરાએ શું જોયું? ગુજરાતના ફર ફાર્મની અંદરની ભયાનક સ્થિતિ

જાન્યુઆરી 2025માં, એક સ્થાનિક પ્રાણી સંરક્ષણ સંસ્થા દ્વારા ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં સ્થિત એક ફર ફાર્મમાં છુપો કેમેરો મૂકવામાં આવ્યો હતો. લગભગ ત્રણ અઠવાડિયાની ફૂટેજમાં 200થી વધુ સસલાં અને મિંકને સાંકડા, કાટવાળા પાંજરામાં રાખવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમને ભાગ્યે જ ખસેડવાની જગ્યા મળતી હતી.

ફૂટેજમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે કે પ્રાણીઓને નિયમિત ખોરાક અને પાણી નથી મળતું, અને ઘણા પ્રાણીઓ ઘા, ચામડીના રોગો અને અંગવિકલાંગતાથી પીડિત છે. એક ઘટનામાં, એક કામદારે સસલાને પાંજરામાંથી બહાર કાઢીને તેની ગરદન જોરથી મરડીને મારી નાખ્યો, જે પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમની સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે.

### વધ (કતલ) પ્રક્રિયાની ક્રૂરતા

ફૂટેજના સૌથી ભયાનક ભાગમાં, કામદારો સસલાંને એક બંધ ગેસ ચેમ્બરમાં ધકેલતા જોવા મળે છે, જ્યાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ગેસ ભરવામાં આવે છે. જોકે, ગેસ ચેમ્બરમાં ઘણા પ્રાણીઓ તરત મૃત્યુ પામતા નથી, અને ફૂટેજમાં તેઓ શ્વાસ લેવા માટે સંઘર્ષ કરતા, છટકવાનો પ્રયાસ કરતા અને લાંબા સમય સુધી ત્રાસ સહન કરતા દેખાય છે. આ પ્રક્રિયા વૈજ્ઞાનિક રીતે અમાનવીય માનવામાં આવે છે અને ઘણા દેશોમાં પ્રતિબંધિત છે.

> ફર ફાર્મિંગ એ ક્રૂરતાનો એવો ઉદ્યોગ છે જેમાં પ્રાણીઓને તેમની ચામડી માટે ઉછેરવામાં આવે છે, અને તેમનું જીવન અને મૃત્યુ બંને ભયાનક છે. આ ફૂટેજ ગુજરાતમાં પણ આ ઉદ્યોગની કાળી સત્યતા ઉજાગર કરે છે.
>
> — ડૉ. અનિલ પટેલ, પ્રાણી કલ્યાણ નિષ્ણાત, અમદાવાદ

## ફર ફાર્મમાં કયા કાયદા તૂટ્યા? ગુજરાત અને ભારતીય નિયમો

ફૂટેજમાં દેખાતી સ્થિતિઓ ભારતીય કાયદાના અનેક પ્રકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ, 1960 (PCA Act) કલમ 11 હેઠળ પ્રાણીઓને ક્રૂરતાથી બચાવવાની જોગવાઈ કરે છે, જેમાં ખોરાક, પાણી અને આશ્રય ન આપવો, તેમજ અનાવશ્યક પીડા આપવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત, પ્રાણી પરિવહન નિયમો, 1978 અને રાજ્યના પશુપાલન વિભાગના નિયમો પણ લાગુ પડે છે.

*ફર ફાર્મમાં જોવા મળેલા ઉલ્લંઘનો અને સંબંધિત કાયદાઓ*

| ઉલ્લંઘન | કાયદો/નિયમ | સંભવિત દંડ/સજા |
| --- | --- | --- |
| અપૂરતો ખોરાક અને પાણી | PCA Act 1960, કલમ 11(1)(a) | ₹50,000 સુધીનો દંડ અથવા 1 વર્ષ સુધીની કેદ |
| અસ્વચ્છ પાંજરા અને ઉપેક્ષા | PCA Act 1960, કલમ 11(1)(h) | ₹500 થી ₹1,000 દંડ |
| ક્રૂર વધ પદ્ધતિ (ગેસ ચેમ્બર) | PCA Act 1960, કલમ 11(1)(a) | ₹50,000 દંડ અથવા 1 વર્ષ કેદ |
| કાયદેસર પરવાનગી વિના સંચાલન | ગુજરાત પશુપાલન અધિનિયમ, 1963 | લાઇસન્સ રદ અને દંડ |
| પ્રાણી પરિવહન દરમિયાન ક્રૂરતા | પ્રાણી પરિવહન નિયમો, 1978 | ₹10,000 દંડ અને કેદની જોગવાઈ |

### શું ગુજરાતમાં ફર ફાર્મિંગ પર પ્રતિબંધ છે?

ભારતમાં ફર ફાર્મિંગ પર કોઈ સ્પષ્ટ પ્રતિબંધ નથી, પરંતુ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલયે 2023માં ફર ફાર્મિંગ માટે કડક માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી હતી. જોકે, ગુજરાત સરકારે હજુ સુધી આ માર્ગદર્શિકાને રાજ્યમાં અમલમાં મૂક્યું નથી. પ્રાણી સંરક્ષણ સંસ્થાઓ લાંબા સમયથી ફર ફાર્મિંગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધની માંગ કરી રહી છે, અને આ ફૂટેજ તે માંગને વેગ આપી શકે છે.

## કંપનીનો પ્રતિસાદ: શું તેઓએ જવાબદારી સ્વીકારી?

ફૂટેજ સામે આવ્યા બાદ, ફર ફાર્મના માલિક, જેનું નામ ગોપનીય રાખવામાં આવ્યું છે, તેણે પ્રારંભિક નિવેદનમાં દાવો કર્યો કે ફૂટેજ 'એડિટેડ' છે અને સ્થિતિઓ 'સામાન્ય' છે. જોકે, પ્રાણી સંરક્ષણ સંસ્થાના વકીલે જણાવ્યું કે વિડિયોના મેટાડેટા અને ટાઇમસ્ટેમ્પ સાબિત કરે છે કે તે અસલી છે, અને કંપનીનો પ્રતિસાદ 'જવાબદારી ટાળવાનો પ્રયાસ' છે.

આ ઘટના બાદ, ગુજરાત પોલીસે PCA Act હેઠળ FIR નોંધી છે અને તપાસ શરૂ કરી છે. જોકે, આવા કિસ્સાઓમાં ઘણીવાર કાયદાકીય પ્રક્રિયા ધીમી હોય છે, અને ઉદ્યોગ લોબીના દબાણને કારણે અંતિમ ચુકાદો આવવામાં વર્ષો લાગી શકે છે. આ ઉદ્યોગની પેટર્ન છે, જે ફૂટેજ બહાર આવ્યા બાદ પણ કામ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

## ઉદ્યોગની પેટર્ન: શું આ એક અલગ ઘટના છે કે સામાન્ય પ્રથા?

આ એકલો કિસ્સો નથી. ભારતમાં ફર ફાર્મિંગ પર અગાઉ પણ અનેક છુપા કેમેરા તપાસ થઈ ચૂકી છે. 2022માં, મહારાષ્ટ્રમાં એક ફર ફાર્મમાં સમાન ક્રૂરતા મળી આવી હતી, અને 2020માં, પંજાબમાં એક ફાર્મમાં 500થી વધુ સસલાંના મૃતદેહ મળ્યા હતા. આ ઉદ્યોગમાં પ્રાણીઓને માત્ર ચામડી માટે ઉછેરવામાં આવે છે, અને તેમની સુખાકારીની પરવા કરવામાં આવતી નથી.

**ભારતમાં ફર ફાર્મિંગ તપાસમાં મળેલા ઉલ્લંઘનો (2020-2025)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2020 | 2 ઘટનાઓ |
| 2021 | 1 ઘટનાઓ |
| 2022 | 3 ઘટનાઓ |
| 2023 | 2 ઘટનાઓ |
| 2024 | 4 ઘટનાઓ |
| 2025 | 1 ઘટનાઓ |

> **વૈશ્વિક ફર ઉદ્યોગમાં દર વર્ષે 100 મિલિયનથી વધુ પ્રાણીઓ મારવામાં આવે છે**
>
> ફર ફ્રી રિટેલર એલાયન્સ (FFRA) અનુસાર, વૈશ્વિક સ્તરે દર વર્ષે અંદાજે 100 મિલિયન પ્રાણીઓ (સસલાં, મિંક, શિયાળ, રેકૂન વગેરે) તેમની ચામડી માટે મારવામાં આવે છે. ભારતમાં આ આંકડો નાનો છે, પરંતુ વધી રહ્યો છે. (FFRA, 2024)

## લેબલ પર લાલ ધ્વજ: ગ્રાહકો કેવી રીતે ફર ઓળખી શકે?

**ફર ઉત્પાદનો ઓળખવા માટેના લાલ ધ્વજ**

- લેબલ પર 'રિયલ ફર' અથવા 'જીન્યુઇન ફર' લખેલું હોય
- કિંમત ખૂબ ઊંચી હોય (અસલી ફર કોટ ઓછામાં ઓછા ₹20,000)
- કપડાની અંદરની સપાટી પર વાળના મૂળ દેખાય
- સળગાવવા પર વાળની ગંધ (પ્રોટીન બળવાની) આવે
- પાણી ટપકાવવાથી વાળ ભીના થઈ જાય (સિન્થેટિક પર પાણી ટપકે)
- લેબલ પર દેશનું નામ (જેમ કે 'ચાઇના') છાપેલું હોય જે ફર ઉત્પાદન માટે જાણીતું છે

## ગ્રાહકો શું કરી શકે? ફર ફાર્મિંગ સામે અસરકારક પગલાં

ફર ફાર્મિંગ રોકવા માટે ગ્રાહકો સૌથી શક્તિશાળી શસ્ત્ર છે. જ્યારે ફર ઉત્પાદનોની માંગ ઘટે છે, ત્યારે ઉદ્યોગ આપમેળે સંકોચાય છે. આ માટે, પ્રથમ પગલું એ છે કે અસલી ફર ખરીદવાનું બંધ કરો અને ક્રૂરતા-મુક્ત વિકલ્પો પસંદ કરો. બીજું, ફર ફાર્મિંગ પર પ્રતિબંધ માટે સ્થાનિક સાંસદ અને ધારાસભ્યોને પત્ર લખો.

**ફર ફાર્મિંગ સામે કાર્યવાહીના 5 પગલાં**

1. અસલી ફર ઉત્પાદનો ખરીદવાનું બંધ કરો અને મિત્રો/પરિવારને સમજાવો
2. ફર ફાર્મિંગ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવા સોશિયલ મીડિયા પર ફૂટેજ શેર કરો
3. સ્થાનિક પ્રાણી સંરક્ષણ સંસ્થાઓને આર્થિક સહાય કરો
4. ગુજરાત સરકાર અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયને ફર ફાર્મિંગ પ્રતિબંધ માટે અરજી કરો
5. ફર ફ્રી બ્રાન્ડ્સ અને રિટેલર્સને સમર્થન આપો જે ક્રૂરતા-મુક્ત પ્રમાણિત છે

> **ક્રૂરતા-મુક્ત ફેશન માટે સસ્તા વિકલ્પો**
>
> અસલી ફરને બદલે, ગુજરાતમાં સિન્થેટિક ફર અથવા છોડ આધારિત કાપડ જેમ કે કોટન, લિનન, અથવા ટેન્સેલ પસંદ કરો. ઘણી સ્થાનિક બ્રાન્ડ્સ જેમ કે 'નૈતિક ફેશન હબ' અમદાવાદમાં ક્રૂરતા-મુક્ત કોટ્સ ઓફર કરે છે, જે સ્ટાઇલિશ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ છે.

## વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

### શું ભારતમાં ફર ફાર્મિંગ કાયદેસર છે?

હા, ભારતમાં ફર ફાર્મિંગ કાયદેસર છે, પરંતુ તે પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ, 1960 હેઠળ નિયંત્રિત છે. જોકે, નિયમો ઘણીવાર અસ્પષ્ટ છે અને તેનો અમલ નબળો છે. ગુજરાતમાં હાલમાં કોઈ સ્પષ્ટ પ્રતિબંધ નથી, પરંતુ પ્રાણી સંરક્ષણ સંસ્થાઓ તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરી રહી છે.

### ફર ફાર્મિંગમાં પ્રાણીઓને કેવી રીતે મારવામાં આવે છે?

સામાન્ય રીતે, ફર ફાર્મમાં પ્રાણીઓને ગેસ ચેમ્બર (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ), ગરદન તોડીને, અથવા ઇલેક્ટ્રોક્યુશન દ્વારા મારવામાં આવે છે. આમાંની ઘણી પદ્ધતિઓ અમાનવીય છે અને પ્રાણીઓને ત્રાસ આપે છે. છુપા કેમેરામાં ગેસ ચેમ્બરની ક્રૂરતા સ્પષ્ટ દેખાય છે, જ્યાં પ્રાણીઓ શ્વાસ લેવા માટે સંઘર્ષ કરે છે.

### ફર ફાર્મિંગ પર્યાવરણને કેવી રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે?

ફર ફાર્મિંગ પર્યાવરણ માટે હાનિકારક છે કારણ કે તેમાં મોટા પ્રમાણમાં પાણી, ખોરાક અને ઊર્જાનો ઉપયોગ થાય છે. ઉપરાંત, ફર ફાર્મમાંથી નીકળતો કચરો (મળ, રસાયણો) જમીન અને પાણીને પ્રદૂષિત કરે છે. એક અભ્યાસ અનુસાર, 1 કિલો ફર ઉત્પન્ન કરવા માટે 100 લિટર પાણી અને 10 કિલો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉત્સર્જન થાય છે. (ફર ફ્રી રિટેલર એલાયન્સ, 2024)

### શું સિન્થેટિક ફર ખરેખર પર્યાવરણ માટે સારી છે?

સિન્થેટિક ફર (જેમ કે પોલિએસ્ટર) પ્રાણીઓ માટે ક્રૂરતા-મુક્ત છે, પરંતુ તે પેટ્રોલિયમ આધારિત છે અને માઇક્રોપ્લાસ્ટિક છોડે છે. જોકે, તેની પર્યાવરણીય અસર અસલી ફર કરતાં ઘણી ઓછી છે, કારણ કે તેમાં પ્રાણીઓની હત્યા થતી નથી. શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે રિસાયકલ્ડ અથવા કુદરતી કાપડ જેમ કે ઓર્ગેનિક કોટન, લિનન અને હેમ્પ.

### ગુજરાતમાં ફર ફાર્મિંગ સામે હું કઈ સંસ્થાને રિપોર્ટ કરી શકું?

જો તમને શંકાસ્પદ ફર ફાર્મ દેખાય, તો તમે ગુજરાત પોલીસના પ્રાણી ક્રૂરતા હેલ્પલાઇન (100) અથવા PETA ઇન્ડિયા જેવી સંસ્થાઓને જાણ કરી શકો છો. ઉપરાંત, તમે સ્થાનિક પશુપાલન વિભાગ અથવા પ્રાણી કલ્યાણ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (AWBI) ને લેખિત ફરિયાદ કરી શકો છો.

## મુખ્ય નિષ્કર્ષ (Key Takeaways)

ગુજરાતના ફર ફાર્મની છુપા કેમેરા ફૂટેજ ઉદ્યોગની ક્રૂરતા અને કાયદાભંગને ઉજાગર કરે છે, જેમાં અપૂરતી સંભાળ અને અમાનવીય વધ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે. ગ્રાહકો તરીકે, આપણે ફર ઉત્પાદનોનો બહિષ્કાર કરીને, જાગૃતિ ફેલાવીને અને પ્રતિબંધ માટે દબાણ કરીને આ ઉદ્યોગને રોકી શકીએ છીએ. ક્રૂરતા-મુક્ત વિકલ્પો સસ્તા અને સ્ટાઇલિશ છે, અને પ્રાણીઓ માટે દયા બતાવવાનો આ સૌથી અસરકારક માર્ગ છે.

**મુખ્ય નિષ્કર્ષ**

- ગુજરાતમાં ફર ફાર્મિંગ કાયદેસર છે પરંતુ PCA Act 1960 નું ઉલ્લંઘન કરે છે.
- છુપા કેમેરામાં ગેસ ચેમ્બર અને ઉપેક્ષા જેવી ક્રૂરતા મળી આવી છે.
- ગ્રાહકો ફર ખરીદી બંધ કરીને અને જાગૃતિ ફેલાવીને ઉદ્યોગને અસર કરી શકે છે.
- ક્રૂરતા-મુક્ત વિકલ્પો જેમ કે કોટન, લિનન અને સિન્થેટિક ફર ઉપલબ્ધ છે.
- પ્રતિબંધ માટે સરકારને દબાણ કરવું જરૂરી છે.

**સંબંધિત**

- [ઓક્ટોપસની બુદ્ધિ અને સ્પેનના ફેક્ટરી ફાર્મ: શું આપણે તેમને બચાવી શકીએ?](https://vegeco.org/gu/eco-lifestyle/ઓક-ટ-પસન-બ-દ-ધ-અન-સ-પ-નન-ફ-ક-ટર-ફ-ર-મ-શ-આપણ-ત-મન-બચ-વ-શક-એ)
- [ટાયર વેર માઇક્રોપ્લાસ્ટિક vs પ્લાન્ટ-આધારિત જીવનશૈલી: ગુજરાતમાં કઈ પસંદગી સાચી?](https://vegeco.org/gu/eco-lifestyle/ટ-યર-વ-ર-મ-ઇક-ર-પ-લ-સ-ટ-ક-vs-પ-લ-ન-ટ-આધ-ર-ત-જ-વનશ-લ-ગ-જર-તમ-કઈ-પસ-દગ-સ-ચ)
- [ગુજરાતમાં ઝીરો-વેસ્ટ કપડાં: 30 દિવસમાં ક્રૂરતા-મુક્ત કેપ્સ્યુલ વૉર્ડરોબ બનાવવાની રીત](https://vegeco.org/gu/eco-lifestyle/ગ-જર-તમ-ઝ-ર-વ-સ-ટ-કપડ-30-દ-વસમ-ક-ર-રત-મ-ક-ત-ક-પ-સ-ય-લ-વ-ર-ડર-બ-બન-વવ-ન-ર-ત)
- [શું IBS માટે વેગન આહાર સલામત છે? ગુજરાતી ભોજન માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા](https://vegeco.org/gu/plant-based/શ-ibs-મ-ટ-વ-ગન-આહ-ર-સલ-મત-છ-ગ-જર-ત-ભ-જન-મ-ટ-સ-પ-ર-ણ-મ-ર-ગદર-શ-ક)
- [બાળકોને માંસ અને ડેરીનું સત્ય કેવી રીતે સમજાવવું: માતા-પિતા માટે શરમ વિના માર્ગદર્શિકા](https://vegeco.org/gu/plant-based/બ-ળક-ન-મ-સ-અન-ડ-ર-ન-સત-ય-ક-વ-ર-ત-સમજ-વવ-મ-ત-પ-ત-મ-ટ-શરમ-વ-ન-મ-ર-ગદર-શ-ક)

---

Cite as: VegEco, "ગુજરાતમાં ફર ફાર્મની અંદર: છુપા કેમેરાએ શું પકડ્યું અને શું કરવું?", https://vegeco.org/gu/eco-lifestyle/ગ-જર-તમ-ફર-ફ-ર-મન-અ-દર-છ-પ-ક-મ-ર-એ-શ-પકડ-ય-અન-શ-કરવ