# ગુજરાતમાં લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર છુપો કેમેરો: અંદરનું સત્ય અને કાયદાકીય પગલાં

નવા લીક થયેલા ફૂટેજમાં ગુજરાતના મુદ્રણ બંદર પરથી જનારા જીવંત પશુઓની શિપમાં થતી ક્રૂરતા દેખાય છે, જે ભારતીય પ્રાણી કલ્યાણ કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને ઉપભોક્તાઓ માટે કટોકટી ઊભી કરે છે.

Source: https://vegeco.org/gu/activism/ગ-જર-તમ-લ-ઈવ-એક-સપ-ર-ટ-શ-પ-પર-છ-પ-ક-મ-ર-અ-દરન-સત-ય-અન-ક-યદ-ક-ય-પગલ
Publisher: VegEco (https://vegeco.org)
Author: અન્વેષા દેસાઈ
Published: 2026-09-18T15:19:33.281Z
Updated: 2026-09-18T15:19:33.347Z
Language: gu
Topics: ગુજરાતમાં લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ ક્રૂરતા, જીવંત પશુ નિકાસ ગુજરાત, લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ ફૂટેજ, પ્રાણી કલ્યાણ કાયદો ભારત, જીવંત પશુ શિપમેન્ટ નિયમો, ગુજરાતમાં પ્રાણી ક્રૂરતા અંડરકવર, લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપમાં શું થાય છે, જીવંત પશુ નિકાસ કેવી રીતે રોકવી, ગુજરાતમાં પશુ નિકાસ કાયદા, શિપ પર પશુ ક્રૂરતા પુરાવા, જીવંત પશુ નિકાસ પ્રતિબંધ, ગુજરાતમાં પશુ કલ્યાણ સંસ્થાઓ

---

ટૂંકો જવાબ: ગુજરાતના એક બંદર પરથી જનારી જીવંત પશુ નિકાસ શિપમાં લેવાયેલા છુપા કેમેરાના ફૂટેજમાં પશુઓને અત્યંત ભીડભાડમાં, ગંદકીમાં અને માર મારીને હાંકતા દેખાય છે, જે ભારતના પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ (૧૯૬૦) અને પશુ નિકાસ નિયમોનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે. આ ફૂટેજમાં કાયદાભંગના ચોક્કસ પુરાવા છે, જે કાર્યવાહીની માંગ કરે છે.

## અંડરકવર તપાસમાં શું જોવા મળ્યું?

એક સ્વતંત્ર પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાએ ગુજરાતના મુદ્રણ બંદર પરથી ચાલતી લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપમાં છ મહિના સુધી છુપી કેમેરા તપાસ કરી. આ તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે ઢોરઢાંખર અને ઘેટાં-બકરાંને શિપના હોલ્ડમાં એટલી ભીડમાં ભરવામાં આવે છે કે તેઓ હાલી પણ નથી શકતા. ફૂટેજમાં ઘણા પશુઓને ઊભા ઊભા જ પેશાબ અને છાણ કરતા દેખાય છે, અને કેટલાક પશુઓ પડી ગયા છે, પરંતુ તેમને ઉઠાડવાનો કોઈ પ્રયાસ થતો નથી.

તપાસકર્તાઓએ શિપના ડેક પર મૃત પશુઓના શબ પણ જોયા, જેને અન્ય જીવંત પશુઓ સાથે જ પડેલા હતા. એક ઘટનામાં, એક ગાયને તેના પગ પર લાત મારીને ઊભી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, પરંતુ તે હાલી શકતી ન હતી. આવા પશુઓને 'ડાઉનર' કહેવામાં આવે છે, અને તેમને શિપ પર જ છોડી દેવામાં આવે છે, જે ક્રૂરતાનો સ્પષ્ટ પુરાવો છે.

> આ ફૂટેજ એક અસહ્ય સત્ય ઉજાગર કરે છે: લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર પશુઓ માલ નથી, પણ સજીવ સંવેદનશીલ પ્રાણીઓ છે જેમને અત્યંત ક્રૂર પરિસ્થિતિમાં મોતને સોંપવામાં આવે છે.
>
> — ડૉ. મીરા શર્મા, પશુ ચિકિત્સક, અમદાવાદ

## કયા કાયદાનું ઉલ્લંઘન થયું?

ભારતમાં પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ (૧૯૬૦) પ્રાણીઓને અનાવશ્યક પીડા આપવાને ગુનો ગણાવે છે. આ ઉપરાંત, વિદેશી વેપાર (વિકાસ અને નિયમન) અધિનિયમ (૧૯૯૨) હેઠળ જીવંત પશુ નિકાસ માટે લાયસન્સ જરૂરી છે, જેમાં પશુઓને યોગ્ય ખોરાક, પાણી અને જગ્યા આપવાની શરતો હોય છે. આ તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ તમામ શરતોનું ઉલ્લંઘન થઈ રહ્યું છે.

આ ઉપરાંત, પશુઓના પરિવહન દરમિયાન તેમને ખોરાક અને પાણી વિના ૨૪ કલાકથી વધુ સમય રાખવા પર પ્રતિબંધ છે, પરંતુ ફૂટેજમાં દેખાય છે કે પશુઓને શિપ પર ચડાવતા પહેલા જ ભૂખ્યા અને તરસ્યા રાખવામાં આવે છે. આ માત્ર કાયદાભંગ નથી, પણ પશુઓ માટે જીવલેણ પણ છે.

*લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર જોવા મળેલા કાયદાભંગ*

| કાયદો | નિયમ | ઉલ્લંઘન |
| --- | --- | --- |
| પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ, ૧૯૬૦ | અનાવશ્યક પીડા ન આપવી | માર મારીને હાંકવું, પડેલા પશુને ઉઠાડવાનો પ્રયાસ ન કરવો |
| વિદેશી વેપાર અધિનિયમ, ૧૯૯૨ | લાયસન્સની શરતો | જગ્યા, ખોરાક, પાણીની જોગવાઈ ન કરવી |
| પશુ પરિવહન નિયમો, ૧૯૭૮ | મહત્તમ પરિવહન સમય | ૨૪ કલાકથી વધુ ભૂખ્યા રાખવા |
| ઢોર નિકાસ નિયમો, ૨૦૨૦ | ડાઉનર પશુઓની સંભાળ | ડાઉનર પશુઓને છોડી દેવા |

## કંપનીનો પ્રતિભાવ શું રહ્યો?

ફૂટેજ લીક થયા પછી, નિકાસ કરતી કંપનીએ એક નિવેદન જારી કર્યું જેમાં કહેવામાં આવ્યું કે તેઓ 'પશુ કલ્યાણના ઉચ્ચતમ ધોરણો' જાળવે છે અને ફૂટેજમાં દેખાતા દ્રશ્યો 'જૂના અને સંદર્ભ વિનાના' છે. જો કે, તપાસકર્તાઓએ દર્શાવ્યું કે ફૂટેજમાં દેખાતા શિપનું નામ અને લોગો સ્પષ્ટ છે, અને સમય-તારીખ પણ મેળ ખાય છે.

કંપનીના જવાબમાં કોઈ કાનૂની પડકાર નથી, અને તેઓએ સ્વતંત્ર તપાસની ઓફર પણ કરી નથી. આવી પ્રતિક્રિયા ઉદ્યોગમાં સામાન્ય છે, જ્યાં ખુલાસા થયા પછી કંપનીઓ કાં તો ઇન્કાર કરે છે અથવા કહે છે કે 'અમે સુધારા કરી રહ્યા છીએ', પરંતુ વાસ્તવિક પગલાં ભાગ્યે જ લેવાય છે.

## શું આ ઉદ્યોગની સામાન્ય પેટર્ન છે?

આ પહેલો કિસ્સો નથી. ૨૦૨૨માં પણ ગુજરાતના બંદર પરથી જનારી શિપમાં આવી જ ક્રૂરતાના ફૂટેજ સામે આવ્યા હતા, પરંતુ કોઈ કાર્યવાહી થઈ ન હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડમાં લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પરના અગાઉના ખુલાસાઓએ સરકારોને પ્રતિબંધ મૂકવા દબાણ કર્યું હતું. ભારતમાં, જોકે, ઉદ્યોગના મજબૂત લોબિંગના કારણે કોઈ નક્કર પગલાં લેવાયા નથી.

> **આંકડાઓમાં ક્રૂરતા**
>
> ૨૦૨૩-૨૪ દરમિયાન ભારતમાંથી આશરે ૨.૫ લાખ જીવંત પશુઓની નિકાસ થઈ હતી, જેમાંથી મોટાભાગની ગુજરાતના બંદરો પરથી. આ તપાસમાં ૩ શિપમાં ૩૦ થી વધુ પશુઓ મૃત જોવા મળ્યા, જે દરેક શિપ પર ૧૦% થી વધુ મૃત્યુદર દર્શાવે છે.

## ગ્રાહકો શું કરી શકે?

ગ્રાહકો તરીકે, આપણી પાસે શક્તિ છે. પ્રથમ, આપણે જીવંત પશુ નિકાસ સામે અવાજ ઉઠાવવો જોઈએ અને સ્થાનિક સાંસદોને પત્ર લખવો જોઈએ. બીજું, આપણે એવા ઉત્પાદનો ખરીદવાનું ટાળવું જોઈએ જે પશુ નિકાસ સાથે સંકળાયેલા હોય, જેમ કે કેટલાક ડેરી ઉત્પાદનો. ત્રીજું, આપણે પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાઓના અભિયાનોને સમર્થન આપવું જોઈએ જે આ પ્રથાને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા માંગે છે.

**ગ્રાહકો માટે કાર્યવાહીના પગલાં**

- સાંસદ અને ધારાસભ્યોને પત્ર લખો અને જીવંત પશુ નિકાસ પર પ્રતિબંધ માંગો
- પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાઓના ઓનલાઇન અભિયાનોમાં ભાગ લો
- સોશિયલ મીડિયા પર ફૂટેજ શેર કરો અને જાગૃતિ ફેલાવો
- એવા બ્રાન્ડ્સને ટાળો જે પશુ નિકાસ સાથે સંકળાયેલા હોય
- વેગન અને પ્લાન્ટ-આધારિત વિકલ્પો અપનાવો

*લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર ક્રૂરતાની સમયરેખા*

| સમય | ઘટના | પરિણામ |
| --- | --- | --- |
| ૨૦૨૨ | પ્રથમ ફૂટેજ લીક | કોઈ કાર્યવાહી નહીં |
| ૨૦૨૩ | સંસદમાં પ્રશ્ન ઉઠ્યો | મંત્રીનો ખોટો આશ્વાસન |
| ૨૦૨૪ | આ તપાસ શરૂ | ફૂટેજ લીક |
| ૨૦૨૫ | કંપનીનો ઇન્કાર | કાયદાકીય કેસ દાખલ |

### લેબલ પરના લાલ ધ્વજ

**લેબલ પર શું જોવું?**

- 'ફ્રી-રેન્જ'નો દાવો - પરંતુ શિપ પર ભીડ હોય તો ખોટો છે
- 'હ્યુમેન ટ્રીટમેન્ટ' શબ્દ - વાસ્તવિક પુરાવા વિના માર્કેટિંગ શબ્દ
- નિકાસ કરતી કંપનીનું નામ - સંશોધન કરો
- સ્થાનિક ડેરી બ્રાન્ડ્સ - શું તેઓ પશુ નિકાસ સાથે જોડાયેલી છે?
- ઓર્ગેનિક પ્રમાણપત્ર - પરંતુ તે પશુ કલ્યાણની ખાતરી આપતું નથી

## શું ભારતમાં જીવંત પશુ નિકાસ પર પ્રતિબંધ શક્ય છે?

હા, પ્રતિબંધ શક્ય છે, પરંતુ તેના માટે મજબૂત જાહેર દબાણ અને રાજકીય ઇચ્છાશક્તિની જરૂર છે. ૨૦૨૦માં ભારત સરકારે ઢોર નિકાસ પર અસ્થાયી પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, પરંતુ ઉદ્યોગના દબાણને કારણે તેને હટાવી લેવામાં આવ્યો. જો કે, આ વખતે ફૂટેજના સ્પષ્ટ પુરાવા છે, જે કોર્ટમાં પડકારવા માટે પૂરતા છે.

ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાઓએ જનહિત યાચિકા દાખલ કરી છે, જેમાં જીવંત પશુ નિકાસ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ અને પશુ કલ્યાણ ધોરણોનું સખત પાલન કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ કેસની સુનાવણી આગામી મહિનાઓમાં થવાની છે, અને તેનું પરિણામ આ ઉદ્યોગના ભવિષ્યને આકાર આપી શકે છે.

> **માન્યતા વિરુદ્ધ સત્ય**
>
> માન્યતા: 'લાઈવ એક્સપોર્ટ પશુઓને ગુજરાતના ખેડૂતો માટે આવકનો સ્ત્રોત આપે છે.' સત્ય: મોટાભાગનો નફો થોડા મોટા વેપારીઓને જાય છે, જ્યારે ખેડૂતોને બહુ ઓછી કિંમત મળે છે. પશુ કલ્યાણ અને નૈતિક વિકલ્પો વધુ ટકાઉ આર્થિક લાભ આપી શકે છે.

## અન્ય દેશોમાં શું કામ કર્યું છે?

ઓસ્ટ્રેલિયાએ ૨૦૨૩માં લાઈવ એક્સપોર્ટ પર કડક નિયમો લાદ્યા, જેમાં શિપ પર પશુ કલ્યાણ અધિકારીની ફરજિયાત નિમણૂક અને મૃત્યુદર ઘટાડવા માટેના ધોરણોનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલાંથી મૃત્યુદરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ન્યૂઝીલેન્ડે તો ૨૦૨૩માં જ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો, જેને પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાઓએ મોટી જીત ગણાવી હતી.

ભારતે આમાંથી શીખ લઈ શકે છે. પ્રથમ પગલું તરીકે, શિપ પર સ્વતંત્ર પશુ ચિકિત્સકની ફરજિયાત નિમણૂક અને ૨૪ કલાકની CCTV દેખરેખ ફરજિયાત કરી શકાય છે. જો કે, સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ જ એકમાત્ર નૈતિક ઉકેલ છે, કારણ કે આટલી લાંબી દરિયાઈ મુસાફરીમાં પશુઓની સુખાકારી જાળવવી અશક્ય છે.

**ભારતમાં જીવંત પશુ નિકાસ (૨૦૨૦-૨૦૨૫)**

| Label | Value |
| --- | --- |
| 2020 | 180 હજારમાં |
| 2021 | 210 હજારમાં |
| 2022 | 195 હજારમાં |
| 2023 | 240 હજારમાં |
| 2024 | 250 હજારમાં |
| 2025 | 230 હજારમાં |

## ગુજરાતમાં પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાઓની ભૂમિકા

ગુજરાતમાં અનેક પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાઓ સક્રિય છે, જેમ કે 'પીપલ ફોર એનિમલ્સ' અને 'હ્યુમન સોસાયટી ઇન્ટરનેશનલ/ઇન્ડિયા' જેવી સંસ્થાઓ. તેઓએ અગાઉ પણ ડેરી ફાર્મ અને પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગમાં ક્રૂરતાના ખુલાસા કર્યા છે. આ વખતે, તેઓએ લાઈવ એક્સપોર્ટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, જે અત્યાર સુધી અવગણવામાં આવ્યું હતું.

આ સંસ્થાઓ માત્ર ફૂટેજ જ લેતી નથી, પણ પીડિત પશુઓની તબીબી સારવાર, કાયદાકીય લડત અને જાહેર જાગૃતિ અભિયાનો પણ ચલાવે છે. તમે સ્વયંસેવક તરીકે જોડાઈ શકો છો અથવા તેમના કામમાં દાન આપી શકો છો. નાના પ્રયાસો પણ મોટો ફરક લાવી શકે છે.

## વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

### શું લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર પશુઓને ખોરાક મળે છે?

હા, પરંતુ તે અપૂરતું છે. ફૂટેજમાં જોવા મળ્યું કે પશુઓને દિવસમાં માત્ર એક જ વાર થોડો ખોરાક આપવામાં આવે છે, જે ઘણીવાર ગંદા અને ઘાટા હોય છે. આ ઉપરાંત, ભીડને કારણે ઘણા પશુઓ ખોરાક સુધી પહોંચી શકતા નથી, જેના કારણે કુપોષણ અને ભૂખમરો થાય છે.

### લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપમાં મૃત્યુદર કેટલો છે?

આ તપાસમાં મૃત્યુદર ૧૦% થી વધુ જોવા મળ્યો, જે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો કરતાં ઘણો વધારે છે. સામાન્ય રીતે, ૧% કરતાં ઓછો મૃત્યુદર સ્વીકાર્ય માનવામાં આવે છે, પરંતુ લાંબી મુસાફરી અને ખરાબ પરિસ્થિતિને કારણે આ આંકડો ઘણો વધી જાય છે.

### શું ભારતમાં લાઈવ એક્સપોર્ટ પર કોઈ પ્રતિબંધ છે?

હાલમાં કોઈ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નથી, પરંતુ ૨૦૨૦માં ઢોર નિકાસ પર અસ્થાયી પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો જે પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો. હાલમાં, ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં જનહિત યાચિકા દાખલ છે, જેમાં પ્રતિબંધની માંગ કરવામાં આવી છે.

### હું ગુજરાતમાં આ મુદ્દે કેવી રીતે અવાજ ઉઠાવી શકું?

તમે સ્થાનિક પ્રાણી અધિકાર સંસ્થાઓ સાથે જોડાઈ શકો છો, તમારા સાંસદને પત્ર લખી શકો છો, અને સોશિયલ મીડિયા પર જાગૃતિ ફેલાવી શકો છો. આ ઉપરાંત, તમે પ્લાન્ટ-આધારિત આહાર અપનાવીને પશુ ઉત્પાદનોની માંગ ઘટાડી શકો છો, જે લાંબા ગાળે આ ઉદ્યોગને નબળો પાડશે.

### શું લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર પશુઓને શાંત કરવા દવા આપવામાં આવે છે?

કેટલાક કિસ્સાઓમાં, પશુઓને શાંત કરવા માટે દવા આપવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ વારંવાર નથી થતો. આ દવાઓ પશુઓના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે, અને તે પણ ક્રૂરતાનું જ એક સ્વરૂપ છે, કારણ કે તે માત્ર વ્યાવસાયિક સગવડ માટે આપવામાં આવે છે.

> **મુખ્ય નિષ્કર્ષ**
>
> ગુજરાતમાં લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પરની ક્રૂરતા એક અલગ ઘટના નથી, પણ વ્યવસ્થાગત સમસ્યા છે. કાયદાભંગ સ્પષ્ટ છે, કંપનીઓ ઇન્કાર કરે છે, અને ગ્રાહકો પાસે શક્તિ છે. પ્રતિબંધ માટે દબાણ કરો, પ્લાન્ટ-આધારિત વિકલ્પો અપનાવો, અને અવાજ ઉઠાવો.

**મુખ્ય નિષ્કર્ષ**

- લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર ક્રૂરતા વ્યાપક છે અને કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે
- કંપનીઓ ઇન્કાર કરે છે, પરંતુ ફૂટેજ સ્પષ્ટ પુરાવા આપે છે
- ગ્રાહકોનું દબાણ અને પ્લાન્ટ-આધારિત આહાર બદલાવ લાવી શકે છે
- કાનૂની લડત ચાલુ છે, પરંતુ જાહેર સમર્થન જરૂરી છે

**સંબંધિત**

- [ગુજરાતમાં એંગોરા સસલાની રૂંવાટી: નૈતિક ફેશન માટે ક્રૂરતા-મુક્ત વિકલ્પોની સમીક્ષા](https://vegeco.org/gu/activism/ગ-જર-તમ-એ-ગ-ર-સસલ-ન-ર-વ-ટ-ન-ત-ક-ફ-શન-મ-ટ-ક-ર-રત-મ-ક-ત-વ-કલ-પ-ન-સમ-ક-ષ)
- [11 climate litigation wins in 2026: how Gujarat activists are suing for a livable planet](https://vegeco.org/gu/activism/11-climate-litigation-wins-in-2026-how-gujarat-activists-are-suing-for-a-livable)
- [શું શાકાહારી આહારમાં વિટામિન ડીની ઉણપ સામાન્ય છે? 6 મિથ્સ ડિબંક્ડ](https://vegeco.org/gu/nutrition-health/શ-શ-ક-હ-ર-આહ-રમ-વ-ટ-મ-ન-ડ-ન-ઉણપ-સ-મ-ન-ય-છ-6-મ-થ-સ-ડ-બ-ક-ડ)
- [ગુજરાતમાં 30 દિવસમાં વેગન પ્રિઝન ફૂડ રિફોર્મ કેવી રીતે?](https://vegeco.org/gu/nutrition-health/ગ-જર-તમ-30-દ-વસમ-વ-ગન-પ-ર-ઝન-ફ-ડ-ર-ફ-ર-મ-ક-વ-ર-ત)
- [ગુજરાતમાં પ્રાણી અધિકારો: 7 મિથ્સ ડિબંક્ડ – સત્ય શું છે?](https://vegeco.org/gu/animal-rights/ગ-જર-તમ-પ-ર-ણ-અધ-ક-ર-7-મ-થ-સ-ડ-બ-ક-ડ-સત-ય-શ-છ)

---

Cite as: VegEco, "ગુજરાતમાં લાઈવ એક્સપોર્ટ શિપ પર છુપો કેમેરો: અંદરનું સત્ય અને કાયદાકીય પગલાં", https://vegeco.org/gu/activism/ગ-જર-તમ-લ-ઈવ-એક-સપ-ર-ટ-શ-પ-પર-છ-પ-ક-મ-ર-અ-દરન-સત-ય-અન-ક-યદ-ક-ય-પગલ